Zadanie 5
Matura z WOS-u, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) IV. Aspekty etniczne życia społecznego — wieloetniczność, mniejszości i grupy etnoregionalne w Europie. (ZR) VIII. Modele sprawowania władzy — ustrój terytorialno-prawny państw: unitarny, federalny, zregionalizowany. (ZP) VII. Współczesne stosunki międzynarodowe.
Treść zadania
O społeczeństwach państw europejskich:
Opis A. W tym państwie najliczniejszymi wspólnotami kulturowymi są niderlandzkojęzyczni Flamandowie i francuskojęzyczni Walonowie, natomiast region stołeczny jest dwujęzyczny.
Opis B. Społeczeństwo tego państwa składa się z czterech wspólnot językowych: niemieckiej (najliczniejszej) oraz francuskiej, włoskiej i retoromańskiej. Języki tych wspólnot są określane jako języki narodowe, a państwo wspiera różnorodność kulturową.
Opis C. Do mniejszościowych grup etnicznych zaliczani są Katalończycy (najliczniejsi), Galisyjczycy i Baskowie. Większościową grupą etniczną są Kastylijczycy.
Do opisów dołączono fragment mapy politycznej Europy z ponumerowanymi państwami.
5.1. (0–2) Uzupełnij tabelę — do każdego opisu dopisz nazwę państwa i numer na mapie.
5.2. (0–1) Sformułuj argument i kontrargument do tezy: Państwa, których społeczeństwa są tradycyjnie wieloetniczne i/lub posługują się różnymi językami, mają federalny ustrój terytorialno-prawny. Uwzględnij wyłącznie państwa oznaczone na mapie.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
5.1.
| Opis | Nazwa państwa | Numer na mapie |
|---|---|---|
| A. | Belgia (Królestwo Belgii) | 7 |
| B. | Szwajcaria (Konfederacja Szwajcarska) | 4 |
| C. | Hiszpania (Królestwo Hiszpanii) | 2 |
Rozpoznanie: Flamandowie i Walonowie → Belgia; cztery języki narodowe, w tym retoromański → Szwajcaria; Katalończycy, Galisyjczycy, Baskowie i Kastylijczycy → Hiszpania.
5.2.
Argument (za tezą) — jeden z poniższych:
- Belgia (nr 7) — państwo wieloetniczne i dwujęzyczne — jest federacją, której podmiotami są wspólnoty, regiony i regiony językowe.
- Szwajcaria (nr 4), z czterema wspólnotami językowymi, jest federacją złożoną z kantonów, z których każdy ma własną konstytucję, parlament i rząd.
Kontrargument (przeciw tezie) — jeden z poniższych:
- Hiszpania (nr 2), mimo wyraźnie zróżnicowanej struktury etnicznej (Katalończycy, Baskowie, Galisyjczycy), pozostaje — pomimo daleko idącej decentralizacji i systemu wspólnot autonomicznych — państwem unitarnym.
- Francja (nr 3), gdzie żyją Bretończycy, Korsykanie i Alzatczycy, jest państwem skrajnie unitarnym, nieuznającym nawet istnienia mniejszości.
- Niemcy (nr 8) mają ustrój federalny, choć w momencie jego wprowadzania nie były państwem wieloetnicznym — federalizm wynikał tam z tradycji historycznej i decyzji politycznej po II wojnie światowej, a nie ze zróżnicowania etnicznego.
- Austria (nr 5) — analogicznie: ustrój federalny przywrócono w państwie jednolitym etnicznie.
W 5.1 progi są ostre: trzy nazwy z numerami = 2 pkt; trzy same nazwy albo dwie nazwy z numerami = 1 pkt. Warto więc uzupełnić wszystkie sześć pól, nawet przy niepewności co do jednego numeru.
Opis B. bywa mylony z Austrią albo Niemcami. Rozstrzyga język retoromański — występuje wyłącznie w Szwajcarii i jest tam czwartym językiem narodowym.
Opis C. bywa mylony z Włochami. Kastylijczycy, Katalończycy, Baskowie i Galisyjczycy to jednoznacznie Hiszpania.
W 5.2 kontrargument musi być kontrargumentem, a nie drugim przykładem federacji. Trzeba wskazać państwo, które łamie zależność: albo wieloetniczne, ale unitarne (Hiszpania, Francja), albo jednolite etnicznie, ale federalne (Niemcy, Austria).
Nie myl decentralizacji z federalizmem. Hiszpania ma wspólnoty autonomiczne z własnymi parlamentami i szerokimi kompetencjami — ale formalnie pozostaje państwem unitarnym zregionalizowanym. Konstytucja z 1978 r. mówi o „nierozerwalnej jedności Narodu hiszpańskiego".
Polecenie ogranicza odpowiedź do państw z mapy. Powołanie się na Kanadę, Indie czy Rosję — choćby trafne merytorycznie — nie realizuje polecenia.
Belgia stała się federacją dopiero w 1993 r. Wcześniej była państwem unitarnym; federalizacja była odpowiedzią na konflikt językowy, a nie jego przyczyną. To dobre uzupełnienie argumentu.
Treść zadania (CKE)
Trzy państwa z zadania
| Cecha | Belgia | Szwajcaria | Hiszpania |
|---|---|---|---|
| ustrój terytorialny | federacja (od 1993) | federacja (kantony) | unitarne zregionalizowane |
| części składowe | 3 wspólnoty + 3 regiony | 26 kantonów | 17 wspólnot autonomicznych |
| języki urzędowe | niderlandzki, francuski, niemiecki | niemiecki, francuski, włoski, retoromański | kastylijski (+ regionalne współurzędowe) |
| grupy | Flamandowie, Walonowie | 4 wspólnoty językowe | Kastylijczycy, Katalończycy, Baskowie, Galisyjczycy |
| napięcia | flamandzko-walońskie | znikome | Katalonia, Kraj Basków |
Ustrój terytorialno-prawny — trzy modele
| Model | Cechy | Przykłady |
|---|---|---|
| unitarny | jedna konstytucja, jeden parlament, samorząd bez władzy ustawodawczej | Polska, Francja, Czechy |
| unitarny zregionalizowany | regiony z parlamentami i szerokimi kompetencjami, ale bez podmiotowości państwowej | Hiszpania, Włochy, Wielka Brytania |
| federalny | części składowe z własnymi konstytucjami i parlamentami; druga izba reprezentuje części | Niemcy, Austria, Belgia, Szwajcaria, USA |
Czy wieloetniczność zawsze prowadzi do federalizmu
| Państwo | Wieloetniczne? | Federalne? | Wniosek |
|---|---|---|---|
| Belgia | tak | tak | potwierdza tezę |
| Szwajcaria | tak | tak | potwierdza tezę |
| Hiszpania | tak | nie | przeczy tezie |
| Francja | tak (Bretończycy, Korsykanie) | nie | przeczy tezie |
| Niemcy | nie (w momencie federalizacji) | tak | przeczy tezie |
| Austria | nie | tak | przeczy tezie |
Wniosek: federalizm bywa odpowiedzią na wieloetniczność (Belgia), ale równie często wynika z tradycji historycznej (Niemcy, Szwajcaria — związek kantonów od 1291 r.) albo z decyzji politycznej.
Belgia — jak wygląda federacja bez terytorialnej symetrii
| Wymiar | Podmioty | Kompetencje |
|---|---|---|
| wspólnoty (3) | flamandzka, francuska, niemieckojęzyczna | kultura, edukacja, język, sprawy osobowe |
| regiony (3) | Flandria, Walonia, Region Stołeczny Brukseli | gospodarka, transport, środowisko, zatrudnienie |
Belgia jest podręcznikowym przykładem federalizmu podwójnego — podmioty terytorialne i językowe nakładają się na siebie, a Bruksela należy jednocześnie do dwóch wspólnot.
Szwajcaria — federalizm i demokracja bezpośrednia
| Element | Szczegóły |
|---|---|
| części składowe | 26 kantonów, każdy z konstytucją, parlamentem i rządem |
| języki narodowe | niemiecki (~62%), francuski (~23%), włoski (~8%), retoromański (~0,5%) |
| druga izba | Rada Kantonów — po 2 przedstawicieli z kantonu |
| specyfika | referenda kilka razy w roku, inicjatywa ludowa, rząd kolegialny |
Punktacja CKE
- 5.1. 2 pkt — trzy nazwy państw i odpowiadające im numery; 1 pkt — trzy poprawne nazwy albo dwie nazwy z numerami.
- 5.2. 1 pkt — poprawny argument i kontrargument, oba dotyczące państw oznaczonych na mapie.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „wieloetnicznosc, panstwo federalne i unitarne, Belgia Szwajcaria Hiszpania, wspolnoty jezykowe, autonomia regionalna" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl