Zadanie 19
Matura z WOS-u, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZR) XIII. Ład międzynarodowy — konflikty zbrojne XX i XXI wieku, walka z terroryzmem. (ZR) XV. Polska polityka zagraniczna — udział Wojska Polskiego w misjach zagranicznych. II. Wykorzystanie i tworzenie informacji — argumentacja na podstawie tekstów źródłowych.
Treść zadania
Tekst 1. O jednym z konfliktów zbrojnych: „Ich przeciwnikami byli bojownicy, którzy bronili swego kraju, tradycyjnego stylu życia, swojej niepodległości i religii […]. Toteż szybko stało się jasne, że wojna [ta] na pewno nie będzie dla Związku Sowieckiego wojną błyskawiczną. Dopóki […] mudżahedini mieli dostęp do swoich pakistańskich baz […], mogli liczyć na ciągły napływ nowych bojowników ze wszystkich krajów muzułmańskich, na pomoc [monarchii] naftowych Zatoki Perskiej oraz na wsparcie tajnych służb Pakistanu i Stanów Zjednoczonych." (E. Barnavi, K. Pomian, 2011)
Tekst 2. O polskim udziale w misji wojskowej: „Zakończenie polskiego udziału w operacji »Trwała Wolność«, które nastąpiło 25 kwietnia 2007 r., nie oznaczało końca obecności Polaków u stóp Hindukuszu. […] tym razem w ramach Międzynarodowych Sił Wsparcia Bezpieczeństwa — ISAF, w których polscy żołnierze uczestniczyli przez piętnaście zmian, w latach 2007–2014. Głównym celem […] było ustabilizowanie sytuacji wewnętrznej, poprawa warunków bezpieczeństwa oraz wsparcie dla władz lokalnych."
19.1. (0–1) Podaj nazwę państwa, na którego terytorium miały miejsce wydarzenia przedstawione w obu tekstach.
19.2. (0–1) Sformułuj argument i kontrargument do tezy: Obecność sił międzynarodowych, wskazana w tekście 2., była w tym państwie konsekwencją wydarzeń przedstawionych w tekście 1.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
19.1.
Afganistan (Islamski Emirat Afganistanu).
Rozpoznanie: mudżahedini walczący ze Związkiem Radzieckim, bazy w Pakistanie, misja ISAF, a przede wszystkim określenie „u stóp Hindukuszu" — pasma górskiego przecinającego Afganistan.
19.2.
Argument (za tezą): między oboma wydarzeniami istnieje ciąg przyczynowo-skutkowy. Radziecka interwencja (1979–1989) i następująca po niej wojna domowa doprowadziły do rozpadu struktur państwowych i przejęcia władzy przez talibów — fundamentalistów wywodzących się ze środowisk mudżahedińskich uzbrojonych i wyszkolonych w czasie wojny z ZSRR. To właśnie reżim talibów udzielił schronienia Al-Kaidzie, co po zamachach z 11 września 2001 r. stało się przyczyną interwencji międzynarodowej. Celem misji ISAF była normalizacja życia w państwie po obaleniu władzy tych fundamentalistów — a więc uporządkowanie sytuacji, której korzenie sięgają wydarzeń z tekstu 1.
Kontrargument (przeciw tezie): oba wydarzenia dzieli kilkanaście lat i zupełnie odmienny kontekst. Tekst 1. dotyczy interwencji radzieckiej z lat 80. XX wieku, prowadzonej w logice zimnowojennej rywalizacji dwóch bloków. Misja i operacja z tekstu 2. należą już do XXI wieku i były bezpośrednią odpowiedzią na zamachy z 11 września 2001 r., dokonane przez Al-Kaidę — organizację, która w latach 80. jeszcze nie istniała. Bezpośrednią przyczyną obecności sił międzynarodowych była więc walka z terroryzmem, a nie skutki wojny radziecko-afgańskiej.
W 19.1 wskazówką rozstrzygającą jest „Hindukusz". Tekst 2. nie wymienia nazwy państwa wprost — trzeba ją odczytać z nazwy pasma górskiego, misji (ISAF) i operacji („Trwała Wolność").
W 19.2 kontrargument musi opierać się na innym kryterium niż argument. Najprostsza droga: argument — ciąg przyczynowy (ZSRR → wojna domowa → talibowie → interwencja); kontrargument — dystans czasowy i inna przyczyna bezpośrednia (11 września 2001).
Nie myl operacji „Trwała Wolność" z misją ISAF. Enduring Freedom (od 2001) była operacją antyterrorystyczną prowadzoną głównie przez USA. ISAF (2003–2014) była misją NATO z mandatem ONZ, nastawioną na stabilizację i wsparcie władz afgańskich. Polska uczestniczyła kolejno w obu.
Mudżahedini to nie talibowie. Mudżahedini to bojownicy walczący z ZSRR w latach 80.; talibowie to ruch, który powstał na początku lat 90. z części tych środowisk i przejął władzę w 1996 r. Powiązanie istnieje, ale nie jest tożsamością — warto to w argumencie ująć precyzyjnie.
Zwróć uwagę na paradoks z tekstu 1. Mudżahedini otrzymywali „wsparcie tajnych służb Pakistanu i Stanów Zjednoczonych" — czyli tego samego państwa, które dwie dekady później prowadziło w Afganistanie operację antyterrorystyczną. To gotowy element argumentu o ciągłości przyczynowej.
Uwaga na daty: ISAF zakończył się w 2014 r., ale obecność międzynarodowa trwała dalej (misja Resolute Support) aż do wycofania wojsk w 2021 r. i ponownego przejęcia władzy przez talibów.
Treść zadania (CKE)
Afganistan — kalendarium
| Lata | Wydarzenie |
|---|---|
| 1979–1989 | interwencja radziecka; opór mudżahedinów wspieranych przez USA, Pakistan i państwa Zatoki |
| 1989–1992 | wycofanie wojsk radzieckich, upadek reżimu Nadżibullaha |
| 1992–1996 | wojna domowa między frakcjami mudżahedińskimi |
| 1996–2001 | rządy talibów; schronienie dla Al-Kaidy |
| 11 IX 2001 | zamachy w USA |
| X 2001 | operacja „Trwała Wolność” (Enduring Freedom) — USA i koalicja |
| 2003–2014 | misja ISAF pod dowództwem NATO, z mandatem ONZ |
| 2015–2021 | misja Resolute Support — szkolenie i doradztwo |
| 2021 | wycofanie wojsk, powrót talibów do władzy |
Operacja „Trwała Wolność” a misja ISAF
| Cecha | Enduring Freedom | ISAF |
|---|---|---|
| lata | 2001–2014 | 2003–2014 (utworzona 2001) |
| dowodzenie | Stany Zjednoczone i koalicja | NATO (od 2003) |
| mandat | samoobrona (art. 51 KNZ), art. 5 NATO | rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ |
| cel | operacja antyterrorystyczna | stabilizacja, wsparcie władz, odbudowa |
| udział Polski | 2002–2007 | 2007–2014, 15 zmian |
Polskie misje zagraniczne — najważniejsze
| Misja | Lata | Organizacja |
|---|---|---|
| UNEF (Egipt) | 1973–1979 | ONZ |
| UNDOF (Wzgórza Golan) | 1974–2009 | ONZ |
| UNIFIL (Liban) | 1992–2009 | ONZ |
| IFOR / SFOR (Bośnia) | 1996–2004 | NATO |
| KFOR (Kosowo) | od 1999 | NATO |
| Irak | 2003–2008 | koalicja |
| Afganistan (ISAF) | 2007–2014 | NATO |
| EUFOR Althea (Bośnia) | od 2004 | UE |
Udział w misjach zagranicznych to jeden ze stałych elementów polskiej polityki zagranicznej po 1989 r. — instrument budowania pozycji w NATO i wiarygodności sojuszniczej.
Art. 5 NATO i wojna w Afganistanie
Zamachy z 11 września 2001 r. były jedynym w historii przypadkiem uruchomienia art. 5 traktatu waszyngtońskiego. Warto zestawić to z innymi operacjami Sojuszu:
| Operacja | Podstawa |
|---|---|
| Afganistan | art. 5 — obrona kolektywna |
| Bośnia, Kosowo, Libia | zarządzanie kryzysowe, mandat ONZ |
Punktacja CKE
- 19.1. 1 pkt — Afganistan (Islamski Emirat Afganistanu).
- 19.2. 1 pkt — poprawny argument i kontrargument: ciąg przyczynowy (interwencja ZSRR → talibowie → interwencja międzynarodowa) kontra dystans czasowy i odmienna przyczyna bezpośrednia (zamachy z 11 września 2001 r.).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Afganistan, interwencja radziecka, mudzahedini, ISAF, misje zagraniczne Wojska Polskiego" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl