m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2505 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 15

Matura z WOS-u, maj 2025, poziom rozszerzony

Wymaganie:

(ZR) XIII. Ład międzynarodowy. 1) Zdający rozróżnia typy ładów międzynarodowych (monocentryczny, dwubiegunowy, policentryczny), odwołując się do historii XX i XXI w. […]. W 15.2 także (ZR) XIII.2) – zmiany w międzynarodowym ładzie politycznym i gospodarczym w XXI w. oraz (ZP) VII.11).

Treść zadania

Materiał 1. Fotografia wykonana na Półwyspie Krymskim (luty 1945 r.; od lewej: W. Churchill, F.D. Roosevelt, J. Stalin).

Materiał 2. Fragment przemówienia W. Churchilla w Fulton (marzec 1946 r.): „Od Szczecina nad Bałtykiem do Triestu nad Adriatykiem opuściła się żelazna kurtyna w poprzek kontynentu."

Materiał 3. Fragment przemówienia H.S. Trumana przed Kongresem (marzec 1947 r.): „Polityką [naszego państwa] musi być wspieranie wolnych społeczeństw, które opierają się próbom podporządkowania ich przez zbrojne mniejszości lub opierają się presji zewnętrznej. [N]asza pomoc powinna mieć przede wszystkim formę ekonomiczną […].”

15.1. (0–1) Przedstaw ład międzynarodowy, którego początek był związany z wydarzeniami wskazanymi w materiałach — podaj nazwy obu supermocarstw dominujących w tym ładzie oraz nazwę typu tego ładu.

15.2. (0–1) Sformułuj argument i kontrargument do tezy: Ład międzynarodowy, którego początek był związany z wydarzeniami wskazanymi w materiałach, został zastąpiony przez ład policentryczny.

Trzy materiały: fotografia z Półwyspu Krymskiego z lutego 1945 roku (Churchill, Roosevelt, Stalin), fragment przemówienia Churchilla w Fulton i fragment przemówienia Trumana przed Kongresem.
Materiały 1–3 Na podstawie: arkusz CKE MWOP-R0-100-2505 Oryginalny PDF CKE, str. 19

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

15.1.

Chodzi o ład zimnowojenny (jałtański), który ukształtował się po II wojnie światowej. Był to ład dwubiegunowy (bipolarny), a dominującymi w nim supermocarstwami były Stany Zjednoczone oraz Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR).

Materiały wyznaczają trzy etapy jego powstawania: konferencja jałtańska (luty 1945) — podział stref wpływów; przemówienie w Fulton (marzec 1946) — nazwanie podziału Europy „żelazną kurtyną"; doktryna Trumana (marzec 1947) — deklaracja powstrzymywania ekspansji komunizmu, często uznawana za początek zimnej wojny.

15.2.

Argument (za tezą): wraz z rozpadem ZSRR w 1991 r. skończył się układ dwubiegunowy, a status mocarstw o zasięgu ponadregionalnym uzyskało wiele państw. Obok Stanów Zjednoczonych są to m.in. Chiny, Rosja, Indie, Wielka Brytania, Francja, Niemcy i Japonia, a znaczenie zyskały też podmioty niepaństwowe: Unia Europejska, korporacje transnarodowe i organizacje międzynarodowe. To układ wielobiegunowy (policentryczny).

Kontrargument (przeciw tezie) — jeden z poniższych:

  • Od lat 90. XX wieku mieliśmy do czynienia z wyraźną dominacją Stanów Zjednoczonych jako jedynego supermocarstwa — militarną, gospodarczą i kulturową. Oznaczałoby to ład monocentryczny (unipolarny), a nie policentryczny.
  • Współcześnie układ sił znów zbliża się do dwubiegunowego: głównymi rywalami są Stany Zjednoczone i Chiny, a pozostałe państwa lokują się w orbicie jednego z tych ośrodków. Byłby to więc powrót do bipolarności, a nie przejście do policentryzmu.
Typowy błąd / pułapka

W 15.1 trzeba podać trzy nazwy naraz. Dwa supermocarstwa i typ ładu. Zasady oceniania przyznają punkt za „poprawne przedstawienie z podaniem trzech nazw”.

Nazwa typu ładu. W przykładowej odpowiedzi CKE typ to „dwubiegunowy / bipolarny”, a „zimnowojenny / jałtański” to nazwa samego ładu. Bezpiecznie podać obie: „ład jałtański, będący ładem dwubiegunowym”.

Nie pisz „Rosja" zamiast „ZSRR". W okresie zimnej wojny supermocarstwem był Związek Radziecki, a nie Federacja Rosyjska, która powstała dopiero w 1991 r.

W 15.2 kontrargument powinien mieć treść. W przykładowych odpowiedziach CKE kontrargument wskazuje inny typ ładu — monocentryczny (dominacja USA od lat 90.) albo dwubiegunowy z Chinami i USA.

Uważaj na chronologię trzech materiałów. Jałta (luty 1945) → Fulton (marzec 1946) → doktryna Trumana (marzec 1947). Materiały pokazują narastanie podziału, a nie jedno wydarzenie.

Fulton to nie konferencja, tylko przemówienie. Churchill wygłosił je jako były premier, w małym mieście w stanie Missouri, jako gość Trumana. Nie miało charakteru oficjalnej deklaracji rządu brytyjskiego — ale spopularyzowało metaforę „żelaznej kurtyny".

Treść zadania (CKE)

Zadanie 15 — WOS 2025, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-A-2505 — zadanie 15. Na podstawie: CKE, matura maj 2025, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 19

Typy ładu międzynarodowego

TypLiczba ośrodkówOkres / przykład
monocentryczny (unipolarny)jeden dominujący ośrodekdominacja USA po 1991 r.
bipolarny (dwubiegunowy)dwa supermocarstwazimna wojna 1945–1991: USA i ZSRR
policentryczny (wielobiegunowy)wiele ośrodków siłykoncert mocarstw XIX w.; współczesność (spornie)
kolonialnymetropolie i kolonieXIX w. – połowa XX w.

Spór o to, jaki ład panuje dziś, jest realną kontrowersją w nauce o stosunkach międzynarodowych — dlatego zadanie 15.2 pozwala sformułować i argument, i kontrargument.

Jak powstawał ład zimnowojenny

DataWydarzenieZnaczenie
listopad–grudzień 1943konferencja teherańskapierwsze uzgodnienia Wielkiej Trójki
luty 1945konferencja jałtańska (Krym)podział stref wpływów, sprawa polska
lipiec–sierpień 1945konferencja poczdamskagranice powojennych Niemiec
marzec 1946przemówienie Churchilla w Fultonmetafora „żelaznej kurtyny”
marzec 1947doktryna Trumanapolityka powstrzymywania (containment)
czerwiec 1947plan Marshallapomoc gospodarcza dla Europy Zachodniej
1949powstanie NATO; RWPGinstytucjonalizacja podziału
1955Układ Warszawskidomknięcie bloku wschodniego

Doktryna Trumana i plan Marshalla

ElementDoktryna TrumanaPlan Marshalla
rok19471947 (realizacja 1948–1952)
charakterdeklaracja politycznaprogram pomocy gospodarczej
celpowstrzymanie ekspansji komunizmuodbudowa gospodarcza Europy
adresaci początkowiGrecja i Turcja16 państw Europy Zachodniej
stosunek ZSRRodrzuceniezakaz przyjęcia dla państw bloku

Materiał 3. w arkuszu to fragment doktryny Trumana — zwrot o pomocy „przede wszystkim ekonomicznej” zapowiada już plan Marshalla.

Koniec ładu dwubiegunowego

RokWydarzenie
1989Jesień Narodów — upadek reżimów w Europie Środkowo-Wschodniej
1990zjednoczenie Niemiec
1991rozwiązanie Układu Warszawskiego i RWPG; rozpad ZSRR
1999rozszerzenie NATO o Polskę, Czechy i Węgry
2004rozszerzenie NATO i UE o kolejne państwa regionu

Punktacja CKE

  • 15.1. 1 pkt — podanie trzech nazw: Stany Zjednoczone, ZSRR oraz typ ładu — dwubiegunowy (bipolarny).
  • 15.2. 1 pkt — sformułowanie poprawnego argumentu i poprawnego kontrargumentu.
  • Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „lad miedzynarodowy, zimna wojna, lad zimnowojenny, konferencja jaltanska, zelazna kurtyna, doktryna Trumana, lad bipolarny i policentryczny” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl