m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MWOP-R0-100-2505 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★☆☆

Zadanie 2

Matura z WOS-u, maj 2025, poziom rozszerzony

Wymaganie:

2.1: (ZR) I. Człowiek w społeczeństwie. 5) Zdający analizuje poznawcze przyczyny stosowania stereotypów i związane z tym niebezpieczeństwa. 2.2: (ZR) VI. Społeczeństwo obywatelskie i kultura polityczna. 14) Zdający […] ocenia efektywność [kampanii]; (ZP) II. Społeczeństwo obywatelskie. 7) Zdający krytycznie analizuje przekazy medialne […].

Treść zadania

Tekst 1. O wizerunku mężczyzn w reklamie: „W życiu […] masowo trafiają do telewizji, internetu czy na plakaty przaśne kampanie, w których […] mężczyźni to ociekający testosteronem modele z ponapinanymi mięśniami albo […] leniwi przeżuwacze śmieciowego jedzenia." (M. Lemańska, rp.pl 2018)

Tekst 2. O efektywności reklam: „Badacze z Instytutu Psychologii Ekonomicznej SWPS sprawdzili, jaki wpływ na konsumentów mają wizerunki bohaterów prezentowanych w reklamie. […] Jak wyjaśnia dr Alicja Grochowska, psycholog biznesu, komunikaty niezgodne z naszymi oczekiwaniami […] są przetwarzane bardziej wnikliwie przez nasz umysł, angażują uwagę, i dlatego zostają lepiej zapamiętane. […] Przykładem może tu być reklama, która przedstawia ojca rodziny zajmującego się domem i wykonującego wszystkie prace domowe tradycyjnie przypis[yw]ane kobiecie. Takie reklamy mocniej przykuwają uwagę potencjalnych klientów i wzbudzają w nich silniejsze emocje [– okazują się najbardziej efektywne].” (focus.pl 2012)

2.1. (0–1) Uzasadnij, że sytuacje opisane w tekście 1. ukazują mężczyzn w sposób stereotypowy — sformułuj argument, odnosząc się do tego tekstu oraz do wybranej cechy stereotypu.

2.2. (0–1) Rozstrzygnij, czy w świetle badań z tekstu 2. kampanie reklamowe opisane w tekście 1. zostałyby ocenione jako efektywne. Uzasadnij.

Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

2.1. Argument — jeden z poniższych:

Wariant 1 (uproszczenie). Tekst 1. sprowadza cały zbiór mężczyzn do dwóch skrajnych wizerunków: „ociekających testosteronem modeli" i „leniwych przeżuwaczy śmieciowego jedzenia". Tymczasem rzeczywista różnorodność postaw, wyglądu i stylów życia mężczyzn jest nieporównanie większa. Nadmierne uproszczenie to podstawowa cecha stereotypu.

Wariant 2 (generalizacja). Nie każdy mężczyzna, którego można określić jako leniwego, jest „przeżuwaczem śmieciowego jedzenia", i nie każdy dbający o formę jest bezmyślnym „modelem". Reklamy przypisują całej grupie cechy zaobserwowane u jej części — to generalizacja, kolejna cecha stereotypu.

Wariant 3 (wartościowanie). Oba wizerunki są nacechowane oceną — jeden ośmiesza, drugi redukuje człowieka do wyglądu. Stereotyp często zawiera komponent wartościujący, a nie tylko opisowy.

2.2.

Rozstrzygnięcie: Nie.

Uzasadnienie: z tekstu 2. wynika, że najbardziej efektywne są przekazy niezgodne z oczekiwaniami odbiorcy — bo angażują uwagę, są przetwarzane wnikliwiej i lepiej zapamiętywane. Reklamy opisane w tekście 1. robią coś dokładnie przeciwnego: powielają stereotypowe wizerunki mężczyzn, czyli treści całkowicie zgodne z oczekiwaniami odbiorcy. Nie wywołują więc wzmożonej uwagi i — w świetle badań SWPS — byłyby ocenione jako mało efektywne.

Typowy błąd / pułapka

W 2.1 nie wystarczy napisać „to stereotyp". Polecenie wymaga odniesienia do konkretnej cechy stereotypu — uproszczenia, generalizacji, trwałości, wartościowania albo odporności na fakty. Cechę trzeba nazwać i pokazać w tekście.

Nie myl stereotypu z uprzedzeniem i dyskryminacją. Stereotyp to uproszczone przekonanie (poziom poznawczy). Uprzedzenie to negatywna postawa emocjonalna. Dyskryminacja to zachowanie — nierówne traktowanie. Zadanie pyta o pierwsze z nich.

W 2.2 kusi odpowiedź „Tak", bo reklamy są masowe i wszędzie obecne. Częstotliwość emisji to nie to samo co skuteczność. Tekst 2. mówi wprost, co czyni reklamę efektywną — niezgodność z oczekiwaniami — a reklamy z tekstu 1. tego kryterium nie spełniają.

Uzasadnienie w 2.2 najlepiej oprzeć na obu tekstach. Przykładowa odpowiedź CKE zestawia stereotypowy wizerunek z tekstu 1. z wnioskiem z tekstu 2., że efektywne są reklamy ukazujące czynności nietypowe dla danej płci.

Uwaga na kierunek wnioskowania. Tekst 2. nie twierdzi, że stereotypowe reklamy są nieskuteczne sprzedażowo — mówi o zapamiętywaniu i zaangażowaniu uwagi. Warto trzymać się kryterium podanego w materiale, a nie własnych intuicji marketingowych.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 2 — WOS 2025, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MWOP-R0-100-A-2505 — zadanie 2. Na podstawie: CKE, matura maj 2025, WOS PR Oryginalny PDF CKE, str. 5

Cechy stereotypu

CechaNa czym polegaW tekście 1.
uproszczenieredukcja złożonej rzeczywistości do kilku cechdwa skrajne typy mężczyzn
generalizacjaprzypisanie cech całej grupie na podstawie części„mężczyźni to…“
wartościowanieocena, najczęściej negatywna„przaśne”, „leniwi przeżuwacze”
trwałośćodporność na zmianę—
odporność na faktykontrprzykłady traktowane jako wyjątek—
przekaz społecznyprzyswajany w socjalizacji, nie z doświadczeniareklama jako nośnik

Stereotyp, uprzedzenie, dyskryminacja

PojęciePoziomPrzykład
stereotyppoznawczy — przekonanie„mężczyźni nie potrafią zajmować się domem”
uprzedzenieemocjonalny — postawaniechęć wobec ojca na urlopie rodzicielskim
dyskryminacjabehawioralny — działanieodmowa udzielenia urlopu rodzicielskiego

Ciąg ten działa też w drugą stronę: zmiana zachowań (np. przez regulacje prawne) potrafi z czasem osłabić uprzedzenia i stereotypy.

Dlaczego przekaz niezgodny z oczekiwaniami działa mocniej

MechanizmOpis
przetwarzanie głębokietreść zgodna ze schematem jest przetwarzana automatycznie; niezgodna wymaga wysiłku poznawczego
efekt nowościwyróżnia się z tła podobnych komunikatów
pobudzenie emocjonalnezaskoczenie wzmacnia zapamiętywanie
efekt von Restorffelement odstający od reszty zapamiętujemy najlepiej

To badawcze uzasadnienie tezy z tekstu 2. — i klucz do rozstrzygnięcia w 2.2.

Reklama a stereotypy płci — regulacje

PoziomInstrument
samoregulacja branżyKodeks Etyki Reklamy, Komisja Etyki Reklamy (Rada Reklamy)
prawo krajoweustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ustawa o radiofonii i telewizji
prawo UEdyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych — zakaz treści dyskryminujących
kontrola społecznaskargi konsumentów, kampanie organizacji pozarządowych

Punktacja CKE

  • 2.1. 1 pkt — argument odwołujący się do tekstu oraz do wybranej cechy stereotypu (np. uproszczenia lub generalizacji).
  • 2.2. 1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (Nie) i poprawne uzasadnienie (np. efektywne są reklamy ukazujące czynności nietypowe dla danej płci).
  • Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „stereotypy spoleczne, stereotypy, wizerunek plci w reklamie, cechy stereotypu, generalizacja, skutecznosc przekazu” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl