Zadanie 11
Matura z WOS-u, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej — funkcje parlamentu, droga ustawodawcza, tryb zmiany Konstytucji RP. (ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej Polskiej — hierarchia źródeł prawa.
Treść zadania
Przepisy art. 235 Konstytucji RP:
1. Projekt ustawy [o zmianie Konstytucji] może przedłożyć co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów, Senat lub Prezydent Rzeczypospolitej. 4. Ustawę [o zmianie Konstytucji] uchwala Sejm większością co najmniej 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz Senat bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów.
11.1. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- Przytoczony fragment Konstytucji RP dotyczy kontrolnej funkcji legislatywy.
- W przypadku obecności ustawowej liczby posłów minimalna liczba głosów potrzebna do uchwalenia tej ustawy wynosi 307.
11.2. (0–2) Wyjaśnij, na czym polegają trzy różnice między procesem legislacyjnym ustawy zwykłej a procesem legislacyjnym ustawy, której dotyczą przytoczone przepisy.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
11.1. FP
- F — przepis dotyczy funkcji ustawodawczej (prawodawczej), a konkretnie jej szczególnej postaci: ustrojodawczej. Funkcja kontrolna to nadzór parlamentu nad rządem — interpelacje, zapytania, absolutorium, wotum nieufności, komisje śledcze.
- P — ustawowa liczba posłów wynosi 460. Wymagane 2/3 to:
11.2. Trzy różnice — dowolne trzy z poniższych:
- Podmioty inicjatywy ustawodawczej. Ustawę zwykłą może zainicjować także Rada Ministrów oraz grupa 100 000 obywateli; przy zmianie Konstytucji tych podmiotów nie ma. Zmienia się też próg poselski: 15 posłów przy ustawie zwykłej, a 1/5 ustawowej liczby posłów, czyli 92, przy ustawie o zmianie Konstytucji.
- Wymagane większości. Ustawę zwykłą Sejm uchwala zwykłą większością, a Senat zajmuje stanowisko zwykłą większością. Ustawa o zmianie Konstytucji wymaga w Sejmie co najmniej 2/3 głosów, a w Senacie większości bezwzględnej.
- Rola Senatu. Przy ustawie zwykłej Senat może wnieść poprawki albo ustawę odrzucić, a Sejm może to przełamać bezwzględną większością. Przy zmianie Konstytucji Senat musi uchwalić ustawę w brzmieniu identycznym z sejmowym — nie ma poprawek i Sejm nie może przełamać braku zgody Senatu.
- Terminy. Senat rozpatruje ustawę zwykłą w ciągu 30 dni; ustawę o zmianie Konstytucji — w ciągu 60 dni. Dodatkowo pierwsze czytanie projektu zmiany Konstytucji może odbyć się nie wcześniej niż 30 dni po jego wniesieniu.
- Uprawnienia Prezydenta RP. Wobec ustawy zwykłej Prezydent może zastosować weto albo skierować ją do Trybunału Konstytucyjnego. Wobec ustawy o zmianie Konstytucji nie ma ani weta, ani prawa wniosku do TK — musi ją podpisać w ciągu 21 dni.
- Referendum zatwierdzające. Jeśli zmiana dotyczy rozdziału I, II lub XII Konstytucji, podmioty uprawnione do inicjatywy mogą zażądać przeprowadzenia referendum zatwierdzającego. Przy ustawie zwykłej taka procedura nie istnieje.
W 11.1 stwierdzenie 1. bywa mylnie oceniane jako P, bo mowa o parlamencie. Parlament pełni trzy funkcje: ustawodawczą, kontrolną i kreacyjną. Uchwalanie ustawy — także konstytucyjnej — należy do pierwszej z nich.
Stwierdzenie 2. wymaga zaokrąglenia w górę. — a ponieważ głosów nie da się oddać ułamkowo, minimum to 307. Zaokrąglenie w dół (306) daje odpowiedź błędną.
W 11.2 trzeba podać trzy różnice na 2 punkty. Dwie dają 1 punkt, jedna — zero. Warto wybierać różnice z różnych obszarów: inicjatywa, większości, rola Senatu, terminy, Prezydent, referendum.
Każda różnica musi zestawiać oba tryby. „Ustawa o zmianie Konstytucji wymaga 2/3 głosów" to opis; „a ustawa zwykła — zwykłej większości" domyka różnicę.
Nie myl 1/5 ustawowej liczby posłów z 1/5 obecnych. Ustawowa liczba posłów to zawsze 460, więc próg wynosi 92 posłów, niezależnie od frekwencji na sali.
Rada Ministrów nie może zainicjować zmiany Konstytucji. To zaskakujące, ale art. 235 wymienia zamkniętą listę: 1/5 posłów, Senat, Prezydent RP. Rząd i obywatele są z tej procedury wyłączeni.
Referendum zatwierdzające nie jest obowiązkowe. Może go zażądać jeden z podmiotów uprawnionych do inicjatywy — i tylko przy zmianie rozdziału I (Rzeczpospolita), II (wolności i prawa) lub XII (zmiana Konstytucji).
Treść zadania (CKE)
Ustawa zwykła a ustawa o zmianie Konstytucji
| Element | Ustawa zwykła | Ustawa o zmianie Konstytucji (art. 235) |
|---|---|---|
| inicjatywa | 15 posłów, komisja, Senat, Prezydent, RM, 100 tys. obywateli | 1/5 posłów (92), Senat, Prezydent |
| większość w Sejmie | zwykła | co najmniej 2/3 (min. 307 głosów) |
| kworum w Sejmie | 1/2 ustawowej liczby (230) | 1/2 ustawowej liczby (230) |
| większość w Senacie | zwykła | bezwzględna |
| poprawki Senatu | tak | nie — identyczne brzmienie |
| przełamanie Senatu przez Sejm | tak, bezwzględną większością | niemożliwe |
| termin dla Senatu | 30 dni | 60 dni |
| weto Prezydenta | tak (Sejm odrzuca 3/5) | nie |
| wniosek do TK | tak | nie |
| referendum zatwierdzające | nie | tak — przy rozdziałach I, II i XII, na żądanie |
Większości w polskim prawie — ściąga
| Typ większości | Definicja | Przykład (460 posłów) |
|---|---|---|
| zwykła | „za” więcej niż „przeciw” (wstrzymujące się nie liczą się) | uchwalenie ustawy zwykłej |
| bezwzględna | „za” więcej niż suma „przeciw” i „wstrzymujących się” | przełamanie stanowiska Senatu |
| kwalifikowana 3/5 | co najmniej 60% głosujących | odrzucenie weta Prezydenta — 276 przy pełnej sali |
| kwalifikowana 2/3 | co najmniej 66,7% | zmiana Konstytucji — 307 |
Trzy funkcje parlamentu
| Funkcja | Na czym polega | Instrumenty |
|---|---|---|
| ustawodawcza | stanowienie prawa | ustawy, uchwały, zmiana Konstytucji |
| kontrolna | nadzór nad rządem | interpelacje, zapytania, absolutorium, wotum nieufności, komisje śledcze, NIK |
| kreacyjna | powoływanie organów | wybór członków TK, RPO, prezesa NIK, prezesa NBP, KRS |
Szczególne bezpieczniki przy zmianie Konstytucji
| Bezpiecznik | Cel |
|---|---|
| kwalifikowana większość 2/3 | wymóg szerokiego konsensu ponadpartyjnego |
| brak poprawek Senatu | ochrona przed rozmyciem treści w toku prac |
| 30 dni przed pierwszym czytaniem | czas na debatę publiczną |
| brak weta Prezydenta | ustrojodawcą jest parlament, nie głowa państwa |
| referendum przy rozdziałach I, II, XII | ochrona fundamentów ustroju i praw człowieka |
| zakaz zmiany w stanie nadzwyczajnym (art. 228 ust. 6) | ochrona przed wykorzystaniem kryzysu |
Punktacja CKE
- 11.1. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).
- 11.2. 2 pkt — trzy poprawnie wyjaśnione różnice; 1 pkt — dwie różnice.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „zmiana Konstytucji RP, art. 235, wiekszosc kwalifikowana, proces legislacyjny, referendum zatwierdzajace" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl