Zadanie 11
Matura z WOS-u, maj 2025, poziom rozszerzony
Wymaganie: 11.1: (ZR) VIII. Modele sprawowania władzy. 6) Zdający charakteryzuje funkcje legislatywy: ustrojodawczą, […] kontrolną […]; (ZP) III. Organy władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej. 4) […] (kworum, rodzaje większości) […]. 11.2: (ZR) XI. System prawa w Rzeczypospolitej Polskiej. 3) Zdający porównuje ścieżkę legislacyjną wymaganą do zmiany Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tworzenia ustaw […]; (ZP) V. Prawo w Rzeczypospolitej Polskiej. 2) Zdający […] przedstawia procedurę ustawodawczą.
Treść zadania
Przepisy art. 235 Konstytucji RP:
1. Projekt ustawy [o zmianie Konstytucji] może przedłożyć co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów, Senat lub Prezydent Rzeczypospolitej. 4. Ustawę [o zmianie Konstytucji] uchwala Sejm większością co najmniej 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz Senat bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów.
11.1. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):
- Przytoczony fragment Konstytucji RP dotyczy kontrolnej funkcji legislatywy.
- W przypadku obecności ustawowej liczby posłów minimalna liczba głosów potrzebna do uchwalenia tej ustawy wynosi 307.
11.2. (0–2) Wyjaśnij, na czym polegają trzy różnice między procesem legislacyjnym ustawy zwykłej a procesem legislacyjnym ustawy, której dotyczą przytoczone przepisy.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-2505. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
11.1. FP
- F — przepis dotyczy funkcji ustawodawczej (prawodawczej), a konkretnie jej szczególnej postaci: ustrojodawczej. Funkcja kontrolna to nadzór parlamentu nad rządem — interpelacje, zapytania, absolutorium, wotum nieufności, komisje śledcze.
- P — ustawowa liczba posłów wynosi 460. Wymagane 2/3 to:
11.2. Trzy różnice — dowolne trzy z poniższych:
- Podmioty inicjatywy ustawodawczej. Ustawę zwykłą może zainicjować także Rada Ministrów oraz grupa 100 000 obywateli; przy zmianie Konstytucji tych podmiotów nie ma. Zmienia się też próg poselski: 15 posłów przy ustawie zwykłej, a 1/5 ustawowej liczby posłów, czyli 92, przy ustawie o zmianie Konstytucji.
- Wymagane większości. Ustawę zwykłą Sejm uchwala zwykłą większością, a Senat zajmuje stanowisko zwykłą większością. Ustawa o zmianie Konstytucji wymaga w Sejmie co najmniej 2/3 głosów, a w Senacie większości bezwzględnej.
- Rola Senatu. Przy ustawie zwykłej Senat może wnieść poprawki albo ustawę odrzucić, a Sejm może to przełamać bezwzględną większością. Przy zmianie Konstytucji Senat musi uchwalić ustawę w brzmieniu identycznym z sejmowym — nie ma poprawek i Sejm nie może przełamać braku zgody Senatu.
- Terminy. Senat rozpatruje ustawę zwykłą w ciągu 30 dni; ustawę o zmianie Konstytucji — w ciągu 60 dni. Dodatkowo pierwsze czytanie projektu zmiany Konstytucji może odbyć się nie wcześniej niż 30 dni po jego wniesieniu.
- Uprawnienia Prezydenta RP. Wobec ustawy zwykłej Prezydent może zastosować weto albo skierować ją do Trybunału Konstytucyjnego. Wobec ustawy o zmianie Konstytucji nie ma ani weta, ani prawa wniosku do TK — musi ją podpisać w ciągu 21 dni.
- Referendum zatwierdzające. Jeśli zmiana dotyczy rozdziału I, II lub XII Konstytucji, podmioty uprawnione do inicjatywy mogą zażądać przeprowadzenia referendum zatwierdzającego. Przy ustawie zwykłej taka procedura nie istnieje.
W 11.1 stwierdzenie 1. jest fałszywe. Parlament pełni m.in. funkcje: ustawodawczą (w tym ustrojodawczą), kontrolną i kreacyjną. Uchwalanie ustawy o zmianie Konstytucji to funkcja ustrojodawcza, a nie kontrolna.
Stwierdzenie 2. wymaga zaokrąglenia w górę. — a ponieważ głosów nie da się oddać ułamkowo, minimum to 307. Zaokrąglenie w dół (306) daje odpowiedź błędną.
W 11.2 trzeba podać trzy różnice na 2 punkty. Dwie dają 1 punkt, jedna — zero. Warto wybierać różnice z różnych obszarów: inicjatywa, większości, rola Senatu, terminy, Prezydent, referendum.
Każda różnica musi zestawiać oba tryby. „Ustawa o zmianie Konstytucji wymaga 2/3 głosów" to opis; „a ustawa zwykła — zwykłej większości" domyka różnicę.
Nie myl 1/5 ustawowej liczby posłów z 1/5 obecnych. Ustawowa liczba posłów to zawsze 460, więc próg wynosi 92 posłów, niezależnie od frekwencji na sali.
Rada Ministrów nie może zainicjować zmiany Konstytucji. Art. 235 wymienia zamkniętą listę: 1/5 posłów, Senat, Prezydent RP. Rząd i obywatele są z tej procedury wyłączeni.
Referendum zatwierdzające nie jest obowiązkowe. Może go zażądać jeden z podmiotów uprawnionych do inicjatywy — i tylko przy zmianie rozdziału I (Rzeczpospolita), II (wolności i prawa) lub XII (zmiana Konstytucji).
Treść zadania (CKE)
Ustawa zwykła a ustawa o zmianie Konstytucji
| Element | Ustawa zwykła | Ustawa o zmianie Konstytucji (art. 235) |
|---|---|---|
| inicjatywa | 15 posłów, komisja, Senat, Prezydent, RM, 100 tys. obywateli | 1/5 posłów (92), Senat, Prezydent |
| większość w Sejmie | zwykła | co najmniej 2/3 (min. 307 głosów) |
| kworum w Sejmie | 1/2 ustawowej liczby (230) | 1/2 ustawowej liczby (230) |
| większość w Senacie | zwykła | bezwzględna |
| poprawki Senatu | tak | nie — identyczne brzmienie |
| przełamanie Senatu przez Sejm | tak, bezwzględną większością | niemożliwe |
| termin dla Senatu | 30 dni | 60 dni |
| weto Prezydenta | tak (Sejm odrzuca 3/5) | nie |
| wniosek do TK | tak | nie |
| referendum zatwierdzające | nie | tak — przy rozdziałach I, II i XII, na żądanie |
Większości w polskim prawie — ściąga
| Typ większości | Definicja | Przykład (460 posłów) |
|---|---|---|
| zwykła | „za” więcej niż „przeciw” (wstrzymujące się nie liczą się) | uchwalenie ustawy zwykłej |
| bezwzględna | „za” więcej niż suma „przeciw” i „wstrzymujących się” | przełamanie stanowiska Senatu |
| kwalifikowana 3/5 | co najmniej 60% głosujących | odrzucenie weta Prezydenta — 276 przy pełnej sali |
| kwalifikowana 2/3 | co najmniej 66,7% | zmiana Konstytucji — 307 |
Trzy funkcje parlamentu
| Funkcja | Na czym polega | Instrumenty |
|---|---|---|
| ustawodawcza | stanowienie prawa | ustawy, uchwały, zmiana Konstytucji |
| kontrolna | nadzór nad rządem | interpelacje, zapytania, absolutorium, wotum nieufności, komisje śledcze, NIK |
| kreacyjna | powoływanie organów | wybór członków TK, RPO, prezesa NIK, prezesa NBP, KRS |
Szczególne bezpieczniki przy zmianie Konstytucji
| Bezpiecznik | Cel |
|---|---|
| kwalifikowana większość 2/3 | wymóg szerokiego konsensu ponadpartyjnego |
| brak poprawek Senatu | ochrona przed rozmyciem treści w toku prac |
| 30 dni przed pierwszym czytaniem | czas na debatę publiczną |
| brak weta Prezydenta | ustrojodawcą jest parlament, nie głowa państwa |
| referendum przy rozdziałach I, II, XII | ochrona fundamentów ustroju i praw człowieka |
| zakaz zmiany w stanie nadzwyczajnym (art. 228 ust. 6) | ochrona przed wykorzystaniem kryzysu |
Punktacja CKE
- 11.1. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).
- 11.2. 2 pkt — trzy poprawnie wyjaśnione różnice; 1 pkt — dwie różnice.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „zmiana Konstytucji RP, art. 235, wiekszosc kwalifikowana, proces legislacyjny” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl