Zadanie 1
Matura z WOS-u, maj 2018, poziom rozszerzony
Wymaganie: 1.1: Wymagania ogólne: I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. II. Rozpoznawanie i rozwiązywanie problemów. Wymagania szczegółowe: 1. Życie zbiorowe i jego reguły. Zdający: 2) podaje przykłady norm i instytucji społecznych; charakteryzuje ich funkcje w życiu społecznym. (III etap) 2. Życie społeczne. Zdający: 4) rozpoznaje role społeczne, w których występuje, oraz związane z nimi oczekiwania. 1.2: Wymagania ogólne: I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. II. Rozpoznawanie i rozwiązywanie problemów. Wymagania szczegółowe: 2. Socjalizacja i kontrola społeczna. Zdający: 2) opisuje przejawy kontroli społecznej w życiu codziennym. (III etap) 2. Życie społeczne. Zdający: 2) wyjaśnia na przykładach znaczenie podstawowych norm współżycia między ludźmi, w tym wzajemności, odpowiedzialności i zaufania.
Treść zadania
Ralf Dahrendorf o pozycjach i oczekiwaniach społecznych
Same pozycje [społeczne] dostarczają nam oczywiście tylko najbardziej formalnego rodzaju wiedzy. […] A jednak nie potrzebujemy więcej pytać, by dowiedzieć się […], co [przykładowy] Herr Schmidt robi w ramach swych poszczególnych pozycji – a w każdym razie, co powinien, a więc też i co prawdopodobnie robi. Jako ojciec Herr Schmidt opiekuje się swoimi dziećmi, pomaga im, chroni je i kocha. Jako nauczyciel gimnazjalny przekazuje swym uczniom wiedzę, sprawiedliwie ich ocenia […]. Jako […] [aktywny działacz] partii uczęszcza na spotkania, wygłasza przemówienia i stara się rekrutować nowych członków. […] Każda pozycja niesie ze sobą pewne oczekiwane sposoby zachowań; każda zajmowana przez jednostkę pozycja wymaga od niej podejmowania pewnych działań i okazywania pewnych cech […]. Obejmując pozycję społeczną, jednostka staje się postacią w dramacie napisanym przez społeczeństwo, w którym żyje. […] Społeczny nacisk, by dostosować się do określonych oczekiwań […], jest […] uniwersalną właściwością wszystkich form uspołecznienia.
Socjologia. Lektury, red. P. Sztompka, M. Kucia, Kraków 2006, s. 310–313.
Zadanie 1.1. (0–1)
Dokończ zdanie – wpisz właściwą nazwę.
W przytoczonym tekście przeprowadzono dowód na to, że do każdej pozycji społecznej przypisywana jest przez społeczeństwo … .
Zadanie 1.2. (0–1)
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Tekst obrazuje, że
- A. w społeczeństwie dochodzi do dewiacji społecznych.
- B. społeczeństwo sprzyja wytwarzaniu postaw konformistycznych.
- C. różnorodność pozycji społecznych prowadzi do nierówności społecznych.
- D. można zachować dystans wobec nieaprobowanych przez siebie zachowań innych.
Źródło: arkusz CKE MWO-R1_1P-182. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
1.1. Poprawna odpowiedź według zasad oceniania CKE: rola społeczna. 1 p. – podanie poprawnej odpowiedzi.
1.2. Poprawna odpowiedź: B. społeczeństwo sprzyja wytwarzaniu postaw konformistycznych. 1 p. – wskazanie poprawnej odpowiedzi.
W 1.1 trzeba odróżnić pozycję społeczną (miejsce jednostki w strukturze, np. ojciec, nauczyciel) od roli społecznej (oczekiwanych zachowań przypisanych tej pozycji). Tekst mówi o tym, co jest „przypisywane” pozycji – a więc o roli, nie o samej pozycji.
Rozwiązanie
Zadanie 1.1
Dahrendorf odróżnia pozycję społeczną (np. ojciec, nauczyciel gimnazjalny, działacz partii) od tego, czego społeczeństwo oczekuje od osoby zajmującej tę pozycję: „Każda pozycja niesie ze sobą pewne oczekiwane sposoby zachowań”. Zespół oczekiwanych zachowań przypisanych pozycji to rola społeczna.
Przykład z tekstu: pozycja „ojciec” wiąże się z oczekiwaniem, że Herr Schmidt opiekuje się dziećmi, pomaga im, chroni je i kocha – to treść roli ojca.
Odpowiedź: rola społeczna.
Zadanie 1.2
Kluczowe zdanie tekstu: „Społeczny nacisk, by dostosować się do określonych oczekiwań […], jest […] uniwersalną właściwością wszystkich form uspołecznienia”. Dostosowanie się do oczekiwań grupy pod jej naciskiem to konformizm – odpowiedź B.
Pozostałe odpowiedzi nie wynikają z tekstu:
- A – tekst nie opisuje zachowań łamiących normy (dewiacji), tylko zachowania zgodne z oczekiwaniami;
- C – tekst nie porównuje pozycji pod względem dostępu do dóbr, więc nie mówi o nierównościach;
- D – tekst podkreśla nacisk na dostosowanie się, a nie możliwość zachowania dystansu.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „rola spoleczna, pozycja spoleczna, konformizm, R. Dahrendorf” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl