Zadanie 22
Matura z WOS-u, maj 2018, poziom rozszerzony
Wymaganie: 22.1: 38. Światowy i europejski system ochrony praw człowieka. Zdający: 3) charakteryzuje systemy ochrony praw człowieka w ramach Rady Europy oraz Unii Europejskiej. 22.2: 37. Ochrona praw człowieka w Polsce. Zdający: 1) przedstawia prawa i wolności zagwarantowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wymienia środki i mechanizmy ich ochrony w Polsce; (IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający: 2) wymienia podstawowe zasady prawa (prawo nie działa wstecz, domniemanie niewinności, nie ma winy bez prawa, nieznajomość prawa szkodzi) i wyjaśnia konsekwencje ich łamania.
Treść zadania
Materiał źródłowy: fragment dokumentu dotyczącego praw człowieka (bip.ms.gov.pl): „Rządy Państw-Sygnatariuszy[,] […] zdecydowane jako Rządy państw europejskich, działających w tym samym duchu i posiadających wspólne dziedzictwo ideałów i tradycji politycznych, poszanowania wolności i rządów prawa, podjąć pierwsze kroki w celu zbiorowego zagwarantowania niektórych praw wymienionych w Powszechnej Deklaracji, uzgodniły, co następuje: […] Art. 7. […] 1. Nikt nie może być uznany za winnego popełnienia czynu polegającego na działaniu lub zaniechaniu działania, który według prawa wewnętrznego lub międzynarodowego nie stanowił czynu zagrożonego karą w czasie jego popełnienia. […] Art. 34. […] Trybunał może przyjmować skargi każdej osoby, organizacji pozarządowej lub grupy jednostek, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia przez jedną z Wysokich Układających się Stron praw zawartych w […] [niniejszym dokumencie].”
22.1. Zaznacz dwa zdania dotyczące dokumentu, którego fragment przytoczono.
- A. Polska ratyfikowała go w 1977 roku.
- B. Został on przyjęty w ramach systemu Organizacji Narodów Zjednoczonych.
- C. Wskazano w nim mechanizmy dochodzenia praw i wolności człowieka.
- D. Nosi on nazwę Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
- E. Trybunał, którego dotyczy art. 34 dokumentu, to Trybunał Sprawiedliwości UE.
22.2. Podaj nazwę zasady prawa unormowanej w przepisie prawnym przytoczonym w art. 7.1.
Źródło: arkusz CKE MWO-R1_1P-182. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
22.1. C, D (zasady oceniania CKE; 1 p. za dwa poprawne elementy).
- C – art. 34 przewiduje skargę do Trybunału, czyli mechanizm dochodzenia praw.
- D – to Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Europejska Konwencja Praw Człowieka), przyjęta w ramach Rady Europy.
Zdania fałszywe: A – Polska ratyfikowała Konwencję w 1993 r. (w 1977 r. ratyfikowała międzynarodowe pakty praw człowieka ONZ); B – Konwencja powstała w ramach Rady Europy, nie ONZ; E – art. 34 dotyczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, a nie TSUE.
22.2. Przykładowa odpowiedź CKE: Nie ma kary bez prawa (nullum crimen sine lege). 1 p.
W 22.1 nie myl Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (Strasburg, Rada Europy) z Trybunałem Sprawiedliwości UE (Luksemburg). Tekst mówi o „Rządach państw europejskich” – to wskazówka, że dokument nie jest dokumentem ONZ.
W 22.2 odpowiedź „praworządność” jest zbyt ogólna – przepis wyraża zasadę, że nie można karać za czyn, który w chwili popełnienia nie był zagrożony karą.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Europejska Konwencja Praw Człowieka (EKPC):
- pełna nazwa: Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,
- podpisana w Rzymie 4 listopada 1950 r., weszła w życie w 1953 r.,
- powstała w ramach Rady Europy (nie ONZ, nie UE),
- Polska ratyfikowała ją w 1993 r., po przystąpieniu do Rady Europy w 1991 r.
Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) w Strasburgu:
- utworzony na podstawie art. 19 EKPC,
- liczba sędziów jest równa liczbie państw-stron Konwencji,
- skarga indywidualna (art. 34 EKPC): skargę może wnieść każda osoba, organizacja pozarządowa lub grupa jednostek, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia praw z Konwencji przez państwo-stronę; skargę wnosi się po wyczerpaniu krajowych środków odwoławczych (art. 35).
ETPC a TSUE:
| ETPC (Strasburg) | TSUE (Luksemburg) | |
|---|---|---|
| Organizacja | Rada Europy | Unia Europejska |
| Co rozstrzyga | skargi na naruszenie EKPC przez państwa-strony | sprawy dotyczące prawa UE |
Dlatego zdania C i D są prawdziwe, a A (Polska ratyfikowała Konwencję w 1993 r., nie w 1977 r.), B (Rada Europy, nie ONZ) i E (ETPC, nie TSUE) – fałszywe.
Zasada nullum crimen sine lege („nie ma przestępstwa bez ustawy”, „nie ma kary bez prawa”):
- w Polsce: art. 42 ust. 1 Konstytucji RP, art. 1 § 1 Kodeksu karnego,
- w EKPC: art. 7 ust. 1,
- w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka: art. 11 ust. 2,
- w Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych: art. 15 ust. 1.
Ściśle wiąże się z nią zasada, że prawo karne nie działa wstecz (lex retro non agit).
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „prawa czlowieka, Europejska Konwencja Praw Czlowieka, Rada Europy” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl