Zadanie 30
Matura z WOS-u, maj 2018, poziom rozszerzony
Wymaganie: VIII.5 - uczen analizuje formy demokracji bezposredniej (referendum, inicjatywa, petycja); VI.4 - porownuje ustroje wybranych panstw; XI.2 - omawia powszechny (ONZ-owski) system ochrony praw czlowieka.
Treść zadania
Polecenie CKE: "Wybierz jeden z podanych tematow i napisz wypracowanie."
Temat 1. Wyjasnij - charakteryzujac referendum ogolnokrajowe, rodzaje referendow lokalnych oraz petycje w Rzeczypospolitej Polskiej - jak poprzez nie obywatele moga wplywac na organy wladzy i decyzje polityczne.
Temat 2. Porownaj ustroj polityczny Rzeczypospolitej Polskiej i Konfederacji Szwajcarskiej: typ demokracji, system polityczny, forme rzadu (kwestie glowy panstwa) oraz system partyjny. Tabela: Wyniki wyborow do 200-osobowej Rady Narodowej w Konfederacji Szwajcarskiej w drugiej dekadzie XXI wieku (2011 i 2015) - dane partii politycznych: SVP (26.6%/29.4%), SP (18.7%/18.8%), FDP (15.1%/16.4%), CVP (12.3%/11.6%), GPS (8.4%/7.1%), GLP (5.4%/4.6%), BDP (5.4%/4.1%).
Temat 3. Scharakteryzuj system ochrony praw czlowieka Organizacji Narodow Zjednoczonych - dokumenty dotyczace tych praw oraz instytucje stojace na strazy ich przestrzegania.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-201805. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Maksymalna liczba punktow: 12. Wypracowanie jest dluga forma - tutaj zarys glownych wątkow dla kazdego tematu.
TEMAT 1 - Referendum i petycje w RP:
Referendum ogolnokrajowe (art. 125 Konstytucji RP, ustawa z 14 marca 2003 r.):
- Zarzadza je Sejm (bezwzgledna wiekszosc, kworum 230) lub Prezydent (za zgoda Senatu)
- Wiazace gdy frekwencja >50%
- W sprawach szczegolnego znaczenia dla panstwa
- Polskie referenda: 1996 (uwlaszczeniowe), 1997 (konstytucyjne - przyjete), 2003 (wejscie do UE - przyjete)
Referenda lokalne (ustawa z 15 wrzesnia 2000 r. o referendum lokalnym):
- Gminne / powiatowe / wojewodzkie
- Sprawy istotne dla wspolnoty: odwolanie organu (wojta, rady), samoopodatkowanie mieszkancow gminy, inne sprawy lokalne
- Inicjatywa: 10% mieszkancow uprawnionych do glosowania (gmina), 5% (powiat, wojewodztwo)
- Wiazace gdy frekwencja >30% (lub 3/5 w referendum o odwolanie organu wyloconego w wyborach)
Petycje (art. 63 Konstytucji RP + ustawa z 11 lipca 2014 r. o petycjach):
- Kazdy ma prawo skladac petycje do organow wladzy publicznej
- Forma pisemna lub elektroniczna
- Termin rozpatrzenia: 3 miesiace
- Nie wymaga reprezentacji prawnika
TEMAT 2 - Polska vs Szwajcaria:
| Aspekt | Polska | Szwajcaria |
|---|---|---|
| Typ demokracji | przedstawicielska (z elementami bezposredniej) | demokracja bezposrednia / polbezposrednia - czesto referenda |
| System polityczny | parlamentarno-gabinetowy | kolegialny (Rada Zwiazkowa) |
| Glowa panstwa | Prezydent RP (1 osoba, kadencja 5 lat, wybory bezposrednie) | Prezydent Konfederacji = jeden z 7 czlonkow Rady Zwiazkowej (rotacja roczna, funkcja symboliczna) |
| Forma rzadu | rzad parlamentarny | Rada Zwiazkowa (Bundesrat) - 7 ministrow wybieranych przez parlament na 4 lata |
| System partyjny | wielopartyjny, polaryzacja (PiS-PO, dwie glowne partie) | wielopartyjny, "magiczna formula" - 7 miejsc w rzadzie wedlug klucza 2-2-2-1 dla glownych partii |
Wyniki Rady Narodowej Szwajcarii 2011/2015:
- SVP (Szwajcarska Partia Ludowa, narodowo-konserwatywna) - 26.6% / 29.4% (zwyciezca)
- SP (Socjaldemokraci) - 18.7% / 18.8%
- FDP (Liberalowie) - 15.1% / 16.4%
- CVP (Chrzescijanscy Demokraci) - 12.3% / 11.6%
- GPS (Zieloni) - 8.4% / 7.1%
- GLP (Liberalni Zieloni) - 5.4% / 4.6%
- BDP (Buržuazyjno-Demokratyczna) - 5.4% / 4.1%
TEMAT 3 - System ONZ ochrony praw czlowieka:
Dokumenty:
- Karta Narodow Zjednoczonych (1945) - art. 1 i 55 zobowiazuja do popierania praw czlowieka
- Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka (10.12.1948) - 30 artykulow, podstawowy katalog praw, nie jest formalnie wiazaca prawnie (rezolucja ZO)
- Miedzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (1966, ratyfikowany przez Polske 1977)
- Miedzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Spolecznych i Kulturalnych (1966, ratyfikowany przez Polske 1977)
- Konwencje szczegolowe: o eliminacji dyskryminacji rasowej (1965), o prawach kobiet/CEDAW (1979), o prawach dziecka (1989), przeciwko torturom (1984), o ludach tubylczych itd.
Instytucje:
- Rada Praw Czlowieka ONZ (UN Human Rights Council) - od 2006 r., 47 panstw, Genewa; zastapila Komisje Praw Czlowieka
- Wysoki Komisarz ONZ ds. Praw Czlowieka (OHCHR) - od 1993 r., aktualnie Volker Turk
- Komitety traktatowe - po jednym dla kazdego z 9 glownych traktatow (np. Komitet Praw Czlowieka, CEDAW, CAT)
- Specjalni Sprawozdawcy - eksperci niezalezni do okreslonych tematow lub krajow
- Trzeci Komitet Zgromadzenia Ogolnego - sprawy spoleczne, humanitarne i kulturowe
- Powszechny Przeglad Okresowy (UPR) - okresowa ocena wszystkich panstw co 4-5 lat
Temat 1 - czesty blad: pomieszanie referendow z petycjami i konsultacjami; nieznajomosc progu wiazacosci (50% w ogolnokrajowym, 30% w lokalnym, 3/5 w referendum o odwolanie organu); pomylenie z plebiscytem.
Temat 2 - czesty blad: nieznajomosc szwajcarskiego unikalu - "kolegialna" glowa panstwa, prezydent rotacyjny, demokracja bezposrednia (kilka referendow w roku!). Nie mowic ze Szwajcaria to "monarchia" - to republika federalna z 26 kantonami.
Temat 3 - czesty blad: mylenie ONZ z Rada Europy (EKPC = Rada Europy, NIE ONZ!). Powszechna Deklaracja PC NIE jest formalnie wiazaca prawnie - to istotny detal. ETPC = Strasburg = Rada Europy, NIE ONZ. ONZ ma wlasny system: Komitet Praw Czlowieka (z MPPOiP), Rade PC, Wysokiego Komisarza.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Rozwiazanie
Wypracowanie z WOS na maturze PR - 12 punktow, wybor jednego z trzech tematow. Kryteria oceniania CKE:
- 0-4 pkt: zasob faktografii i pojec
- 0-4 pkt: analiza i interpretacja, wnioskowanie
- 0-2 pkt: jezyk i styl
- 0-2 pkt: kompozycja (wstep, rozwiniecie, zakonczenie)
Strategia wyboru tematu: kazdy student powinien wybrac ten temat, w ktorym czuje sie najbardziej pewny. Zazwyczaj:
- Temat 1 (referendum/petycje) - najprostszy, fakty z polskiej Konstytucji i ustaw
- Temat 2 (Polska vs Szwajcaria) - trudniejszy, wymaga wiedzy o ustroju szwajcarskim
- Temat 3 (system ONZ) - latwy jesli znamy podstawowe dokumenty i organy
Wzorcowa struktura wypracowania (na ok. 1 strone A4):
- Wstep (3-4 zdania) - zdefiniuj kluczowe pojecia, postaw teze
- Rozwiniecie (3-4 akapity) - kazdy akapit jeden glowny watek z konkretnymi przykladami, faktami, datami, nazwami
- Zakonczenie (2-3 zdania) - synteza, wniosek koncowy
Konkretne wskazowki:
- Zawsze podawaj konkretne przyklady (daty referendow, nazwy ustaw, paragrafy Konstytucji)
- Strukturuj odpowiedz tabelami lub punktami - na maturze CKE to akceptowane
- Unikaj ogolnikow (“demokracja jest wazna”) - egzaminator szuka faktow
- Pisz czytelnie - nieczytelne fragmenty nie sa oceniane
Powyzej w sekcji “odpowiedz” znajduja sie szczegolowe zarysy wszystkich trzech tematow - kazdy z konkretnymi datami, nazwami i ustawami, ktore mozna wykorzystac w wypracowaniu.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „wypracowanie, referendum, ustroj Szwajcarii, prawa czlowieka ONZ" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl