Zadanie 30
Matura z WOS-u, maj 2018, poziom rozszerzony
Wymaganie: Temat 1: 15. Demokracja – zasady i procedury. Zdający: 6) wyjaśnia, czym jest referendum; rozważa, jak we współczesnym państwie można realizować inne formy demokracji bezpośredniej; 28. Samorząd terytorialny w Polsce. Zdający: 1) omawia formy demokracji przedstawicielskiej i bezpośredniej w samorządach terytorialnych; opisuje instytucję referendum lokalnego. Temat 2: 19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. Temat 3: 38. Światowy i europejski system ochrony praw człowieka.
Treść zadania
Polecenie CKE: „Wybierz jeden spośród podanych tematów i napisz wypracowanie.”
Temat 1. Wyjaśnij – charakteryzując referendum ogólnokrajowe, rodzaje referendów lokalnych oraz petycję w Rzeczypospolitej Polskiej – jak poprzez nie obywatele mogą wpływać na organy władzy i decyzje polityczne.
Temat 2. Porównaj ustrój polityczny Rzeczypospolitej Polskiej i Konfederacji Szwajcarskiej: typ demokracji, typ systemu politycznego, formę rządu (kwestię głowy państwa) oraz system partyjny. Do tematu dołączono tabelę „Wyniki wyborów do 200-osobowej Rady Narodowej w Konfederacji Szwajcarskiej w drugiej dekadzie XXI wieku” (% głosów / mandaty, 2011 i 2015): SVP 26,6% / 54 i 29,4% / 65; SP 18,7% / 46 i 18,8% / 43; FDP.L 15,1% / 30 i 16,4% / 33; CVP 12,3% / 28 i 11,6% / 27; GPS 8,4% / 15 i 7,1% / 11; GLP 5,4% / 12 i 4,6% / 7; BDP 5,4% / 9 i 4,1% / 7. SVP, SP, FDP.L i CVP mają po obu wyborach reprezentację w Radzie Związkowej.
Temat 3. Scharakteryzuj system ochrony praw człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych – dokumenty dotyczące tych praw oraz instytucje stojące na straży ich przestrzegania.
Źródło: arkusz CKE MWO-R1_1P-182. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Maksymalnie 12 pkt. Zasady oceniania CKE opisują trzy poziomy wartości merytorycznej (4, 8 i 12 pkt) oraz kryteria: poprawność merytoryczna, selekcja informacji, język, styl i kompozycja.
Temat 1 – elementy wymienione w zasadach oceniania CKE (poziom III):
- referendum ogólnokrajowe – odpowiedź na postawione pytanie albo wybór między wariantami; głosowanie w jeden lub dwa dni; rodzaje: w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa, w sprawie zgody na ratyfikację umowy międzynarodowej, zatwierdzające zmianę Konstytucji RP; zarządza je Sejm bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy posłów lub Prezydent RP za zgodą Senatu wyrażoną bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy senatorów; wynik jest wiążący, gdy wzięło udział więcej niż połowa uprawnionych; ważność stwierdza Sąd Najwyższy; przykłady: 1996 r., referendum konstytucyjne (1997), akcesyjne (2003), 2015 r.;
- referendum lokalne – w sprawach wspólnoty samorządowej; z inicjatywy organu stanowiącego albo na wniosek 10% uprawnionych (w województwie 5%); ważne przy udziale co najmniej 30% uprawnionych; referendum w sprawie samoopodatkowania – wynik rozstrzygający, gdy za samoopodatkowaniem oddano co najmniej 2/3 ważnych głosów;
- referendum odwoławcze – w sprawie odwołania organu pochodzącego z wyborów bezpośrednich; ważne, gdy wzięło w nim udział nie mniej niż 3/5 liczby biorących udział w wyborze odwoływanego organu;
- petycja – może ją złożyć osoba fizyczna, grupa osób lub osoba prawna do organu władzy publicznej; w formie pisemnej lub elektronicznej; rozpatrzenie bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu 3 miesięcy.
Temat 2 – elementy z zasad oceniania CKE:
- typ demokracji – w obu państwach organy władzy pochodzą z wyboru; w Szwajcarii duża rola demokracji bezpośredniej (referendum, inicjatywa ludowa, weto ludowe – w Polsce weta ludowego nie ma, a pozostałe formy stosuje się rzadziej);
- system polityczny – w Polsce system parlamentarno-gabinetowy z elementami kanclerskiego i semiprezydenckiego, w Szwajcarii system parlamentarno-komitetowy (rządów zgromadzenia); w Polsce dualizm egzekutywy, w Szwajcarii jeden organ wykonawczy – Rada Związkowa; w Polsce prymat Sejmu, w Szwajcarii równorzędne izby (Rada Narodowa i Rada Kantonów);
- forma rządu – oba państwa to republiki; głowa państwa w Polsce jednoosobowa (Prezydent RP wybierany w wyborach powszechnych na 5 lat), w Szwajcarii kolegialna (Rada Związkowa wybierana przez parlament; jej przewodniczący – Prezydent Konfederacji – wybierany na rok);
- system partyjny – w obu państwach wielopartyjny, w Polsce oparty na rywalizacji, w Szwajcarii na kooperacji: te same cztery partie desygnują członków Rady Związkowej (SVP, SP i FDP.L – po dwóch, CVP – jednego).
Temat 3 – elementy z zasad oceniania CKE: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 10 grudnia 1948 r. (rozwinięcie Karty NZ, prawa I i II generacji, charakter deklaratywny – nie jest aktem prawa międzynarodowego, brak mechanizmów ochrony); Międzynarodowe Pakty Praw z 16 grudnia 1966 r. (obywatelskich i politycznych; gospodarczych, socjalnych i kulturalnych); konwencje przedmiotowe i podmiotowe (np. przeciwko torturom 1984, o prawach dziecka 1989) i protokoły fakultatywne; instytucje: Rada Praw Człowieka (od 2006 r., Powszechny Przegląd Okresowy), Komitet Praw Człowieka (skarga indywidualna) i inne komitety traktatowe, Wysoki Komisarz NZ ds. Praw Człowieka, Wysoki Komisarz NZ ds. Uchodźców; także Międzynarodowy Trybunał Karny, Rada Bezpieczeństwa i organizacje wyspecjalizowane (np. UNICEF, UNESCO).
Temat 1: nie myl progów – referendum ogólnokrajowe jest wiążące przy frekwencji powyżej 50%, referendum lokalne jest ważne przy udziale co najmniej 30% uprawnionych, a odwoławcze – przy udziale nie mniej niż 3/5 liczby biorących udział w wyborze odwoływanego organu.
Temat 3: Europejska Konwencja Praw Człowieka i Europejski Trybunał Praw Człowieka należą do systemu Rady Europy, a nie ONZ. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka to rezolucja Zgromadzenia Ogólnego, a nie umowa międzynarodowa.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Rozwiązanie
Jak oceniano wypracowanie w 2018 r. (zasady oceniania CKE, maks. 12 pkt):
- Egzaminator najpierw ustala wartość merytoryczną pracy na jednym z trzech poziomów: III – 12 pkt, II – 8 pkt, I – 4 pkt (albo 0 pkt, gdy zdający nie zrozumiał tematu).
- Poziom III: pełna charakterystyka wszystkich czterech aspektów wskazanych w zasadach oceniania dla danego tematu.
- Poziom II: pełna charakterystyka trzech aspektów albo pełna charakterystyka dwóch i częściowa dwóch.
- Poziom I: pełna charakterystyka jednego i częściowa jednego aspektu albo częściowa charakterystyka trzech aspektów.
- Następnie ocenia trzy kryteria: poprawność merytoryczną (liczbę błędów), selekcję informacji oraz język, styl i kompozycję. Za każde kryterium spełnione na poziomie wyższym od poziomu wartości merytorycznej zdający dostaje 1 pkt więcej, a na poziomie niższym – 1 pkt mniej.
- Przy wartości merytorycznej 0 pkt nie przyznaje się punktów za pozostałe kryteria.
Aspekty, które trzeba omówić (według zasad oceniania CKE):
- Temat 1: referendum ogólnokrajowe, referendum lokalne (w tym w sprawie samoopodatkowania), referendum odwoławcze, petycja – i to, jak obywatele wpływają przez nie na władzę.
- Temat 2: typ demokracji, typ systemu politycznego, forma rządu (głowa państwa) i system partyjny – zawsze z podobieństwami i różnicami między Polską a Szwajcarią; dane z tabeli wyników wyborów można wykorzystać przy systemie partyjnym.
- Temat 3: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, inne dokumenty ONZ (pakty z 1966 r., konwencje, protokoły fakultatywne), instytucje ONZ ds. praw człowieka (Rada Praw Człowieka, Komitet Praw Człowieka i inne komitety, wysocy komisarze) oraz inne instytucje i organizacje (m.in. Międzynarodowy Trybunał Karny, Rada Bezpieczeństwa, organizacje wyspecjalizowane).
Szczegółowe elementy każdego tematu z zasad oceniania podano wyżej, w sekcji z odpowiedzią. Opisują one stan prawny z 2018 r.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „wypracowanie, referendum i petycja, ustrój Szwajcarii, prawa człowieka w ONZ” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl