m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MCHP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 10

Matura z chemii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

VI. Reakcje w roztworach wodnych: 9) pisze równania reakcji wytrącania osadów. Ze szkoły podstawowej — VII. Sole: 5) projektuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymywać substancje trudno rozpuszczalne w reakcjach strąceniowych, pisze odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej i jonowej; na podstawie tablicy rozpuszczalności przewiduje wynik reakcji strąceniowej.

Treść zadania

Na zdjęciach przedstawiono przebieg doświadczenia, w którym do wodnego roztworu soli znajdującego się w probówce wkraplano pipetą wodny roztwór innej soli (zdjęcie 1.) i zaobserwowano zmianę pokazaną na zdjęciu 2. — wytrącenie ceglastoczerwonego (brunatnoczerwonego) osadu.

Polecenie (0–2). Spośród podanych substancji wybierz te, których roztwory zostały użyte w doświadczeniu. Następnie napisz w formie jonowej skróconej równanie zachodzącej reakcji.

  • Sól w roztworze w pipecie: · · ·
  • Sól w roztworze w probówce: · · ·
Zdjęcia przebiegu doświadczenia: wkraplanie pipetą roztworu soli do probówki z roztworem innej soli (zdjęcie 1.) i zmiana po dodaniu (zdjęcie 2.).
Na podstawie: arkusz CKE MCHP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 12

Źródło: arkusz CKE MCHP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Wybór soli:

  • w pipecie: — chromian(VI) potasu (roztwór żółty, jak na zdjęciu)
  • w probówce: — azotan(V) srebra(I) (roztwór bezbarwny)

Równanie w formie jonowej skróconej:

Uzasadnienie wyboru — eliminacja:

Kandydat Dlaczego odpada / pasuje
z dałby biały osad AgCl, nie czerwony
z daje ceglastoczerwony ✔
z nie tworzy osadu (azotany(V) są dobrze rozpuszczalne)
roztwór w pipecie na zdjęciu jest żółty — to barwa jonów chromianowych(VI); roztwór dichromianu(VI) jest pomarańczowy
roztwór soli miedzi(II) jest niebieski, a roztwór w probówce na zdjęciu 1. jest bezbarwny
roztwór soli chromu(III) jest barwny, a roztwór w probówce jest bezbarwny
jony Ag⁺ tworzą z jonami CrO₄²⁻ trudno rozpuszczalny chromian(VI) srebra(I) ✔
z nie tworzy osadu (sole amonu i potasu są dobrze rozpuszczalne)

Reakcja z jest podstawą metody Mohra — miareczkowego oznaczania chlorków, w którym chromian(VI) potasu pełni funkcję wskaźnika.

Typowy błąd / pułapka

Błąd: współczynnik przy jonie srebra. Ładunek chromianu wynosi −2, więc do zobojętnienia potrzeba dwóch kationów . Zapis jest podwójnie błędny — i pod względem bilansu ładunku, i wzoru produktu.

W formie jonowej skróconej pomijamy jony widzów. Jony i pozostają w roztworze i nie mogą pojawić się w równaniu.

Osad zapisujemy w formie cząsteczkowej. jest nierozpuszczalny, więc nie rozpisujemy go na jony — dodatkowo warto zaznaczyć strzałkę w dół.

Nie myl barw osadów srebra. — biały, — kremowy, — żółty, — ceglastoczerwony, — żółty, — czarny. Barwa na zdjęciu jest tu kluczową wskazówką.

Klucz CKE dopuszcza sytuację bez wyboru soli. Jeśli zdający nie zaznaczy wzorów, ale napisze poprawne równanie w formie jonowej skróconej, dostaje pełne 2 punkty; za równanie w formie cząsteczkowej — 1 punkt.

Azotany(V) są dobrze rozpuszczalne. W tabeli rozpuszczalności na karcie wzorów CKE wszystkie azotany(V) mają oznaczenie R — dlatego azotan nie jest tu produktem strącania. Tak samo oznaczone są sole sodu, potasu i amonu z anionami ujętymi w tabeli.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 10 — chemia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MCHP-R0-100-A-2605 — zadanie 10. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, chemia PR Oryginalny PDF CKE, str. 12

Barwy osadów

OsadBarwa
biała
kremowa
żółta
ceglastoczerwona
żółta
, , , czarna
, , biała
niebieska
zielonkawa
rdzawobrunatna
szarozielona
żółta („złoty deszcz”)
brunatna

Reguły rozpuszczalności soli

Zawsze rozpuszczalneZawsze nierozpuszczalne (z wyjątkami)
sole Na⁺, K⁺, NH₄⁺węglany, fosforany(V), siarczki — poza solami metali 1. grupy i amonu
wszystkie azotany(V)wodorotlenki — poza 1. grupą, Ba(OH)₂, Sr(OH)₂, Ca(OH)₂ (słabo)
octany—
chlorki, bromki, jodkiz wyjątkiem Ag⁺, Pb²⁺, Hg₂²⁺
siarczany(VI)z wyjątkiem Ba²⁺, Sr²⁺, Pb²⁺, Ca²⁺ (słabo)
chromiany(VI) metali 1. grupyAg₂CrO₄, BaCrO₄, PbCrO₄ — nierozpuszczalne

Trzy formy zapisu równania reakcji strącania

Na przykładzie tego zadania:

FormaRównanie
cząsteczkowa
jonowa pełna
jonowa skrócona

Zasada: w formie jonowej rozpisujemy tylko mocne elektrolity dobrze rozpuszczalne; osady, gazy, woda i słabe elektrolity zostają w formie cząsteczkowej.

Metoda Mohra — praktyczne zastosowanie tej reakcji

Miareczkowe oznaczanie chlorków roztworem z chromianem(VI) potasu jako wskaźnikiem:

  1. najpierw strąca się biały AgCl (mniejszy iloczyn rozpuszczalności),
  2. dopiero po związaniu wszystkich chlorków pojawia się ceglastoczerwony ,
  3. pierwsze trwałe zabarwienie czerwone wyznacza punkt końcowy miareczkowania.

Mimo mniejszej wartości chromian strąca się później, bo jego iloczyn zawiera stężenie srebra w drugiej potędze.

Punktacja CKE

  • 2 pkt — poprawny wybór obu soli ( i ) oraz poprawne równanie w formie jonowej skróconej.
  • 1 pkt — poprawny wybór soli, ale błędne równanie lub jego brak.
  • Uwagi klucza: poprawne równanie jonowe skrócone bez wyboru soli → 2 pkt; poprawne równanie cząsteczkowe bez wyboru → 1 pkt; niejednoznaczny wybór przy poprawnym równaniu → 1 pkt.
  • Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „reakcje stracania, chromian srebra, rownanie jonowe skrocone, rozpuszczalnosc soli, barwy osadow” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl