MCHP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 10

Matura z chemii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

VI. Reakcje w roztworach wodnych — reakcje strącania osadów, zapis jonowy i jonowy skrócony, rozpuszczalność soli i wodorotlenków, identyfikacja jonów na podstawie barwy osadu.

Treść zadania

Na zdjęciach przedstawiono przebieg doświadczenia, w którym do wodnego roztworu soli znajdującego się w probówce wkraplano pipetą wodny roztwór innej soli (zdjęcie 1.) i zaobserwowano zmianę pokazaną na zdjęciu 2. — wytrącenie ceglastoczerwonego (brunatnoczerwonego) osadu.

Polecenie (0–2). Spośród podanych substancji wybierz te, których roztwory zostały użyte w doświadczeniu. Następnie napisz w formie jonowej skróconej równanie zachodzącej reakcji.

Sól w roztworze w pipecie: $KCl$ · $K_{2} CrO_{4}$ · $Fe(NO_{3})_{3}$ · $K_{2} Cr_{2} O_{7}$
Sól w roztworze w probówce: $CuSO_{4}$ · $Cr(NO_{3})_{3}$ · $AgNO_{3}$ · $(NH_{4})_{2} SO_{4}$

Źródło: arkusz CKE MCHP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Wybór soli:

w pipecie: $K_{2} CrO_{4}$ — chromian(VI) potasu (roztwór żółty)
w probówce: $AgNO_{3}$ — azotan(V) srebra(I) (roztwór bezbarwny)

Równanie w formie jonowej skróconej:

$2 Ag^{+} + CrO_{4}^{2 -} \to Ag_{2} CrO_{4} ↓$

Uzasadnienie wyboru — eliminacja:

Kandydat	Dlaczego odpada / pasuje
$KCl$	z $AgNO_{3}$ dałby biały osad AgCl, nie czerwony
$K_{2} CrO_{4}$	z $Ag^{+}$ daje ceglastoczerwony $Ag_{2} CrO_{4}$ ✔
$Fe(NO_{3})_{3}$	wszystkie azotany(V) są rozpuszczalne — brak osadu
$K_{2} Cr_{2} O_{7}$	dichromian srebra jest ciemnoczerwony, ale w roztworze zakwaszonym; klucz wskazuje chromian
$CuSO_{4}$	z chromianem nie daje charakterystycznego czerwonego osadu
$Cr(NO_{3})_{3}$	brak reakcji strącania z chromianem
$AgNO_{3}$	jedyna sól dająca nierozpuszczalne chromiany ✔
$(NH_{4})_{2} SO_{4}$	sole amonu są dobrze rozpuszczalne

Reakcja $Ag^{+}$ z $CrO_{4}^{2 -}$ jest podstawą metody Mohra — miareczkowego oznaczania chlorków, w którym chromian(VI) potasu pełni funkcję wskaźnika.

Typowy błąd / pułapka

Najczęstszy błąd: współczynnik przy jonie srebra. Ładunek chromianu wynosi −2, więc do zobojętnienia potrzeba dwóch kationów $Ag^{+}$ . Zapis $Ag^{+} + CrO_{4}^{2 -} \to AgCrO_{4}$ jest podwójnie błędny — i pod względem bilansu ładunku, i wzoru produktu.

W formie jonowej skróconej pomijamy jony widzów. Jony $K^{+}$ i $NO_{3}^{-}$ pozostają w roztworze i nie mogą pojawić się w równaniu.

Osad zapisujemy w formie cząsteczkowej. $Ag_{2} CrO_{4}$ jest nierozpuszczalny, więc nie rozpisujemy go na jony — dodatkowo warto zaznaczyć strzałkę w dół.

Nie myl barw osadów srebra. $AgCl$ — biały, $AgBr$ — kremowy, $AgI$ — żółty, $Ag_{2} CrO_{4}$ — ceglastoczerwony, $Ag_{3} PO_{4}$ — żółty, $Ag_{2} S$ — czarny. Barwa na zdjęciu jest tu kluczową wskazówką.

Klucz CKE dopuszcza sytuację bez wyboru soli. Jeśli zdający nie zaznaczy wzorów, ale napisze poprawne równanie w formie jonowej skróconej, dostaje pełne 2 punkty; za równanie w formie cząsteczkowej — 1 punkt.

Wszystkie azotany(V) są rozpuszczalne. To reguła bez wyjątków — dlatego żaden azotan nie może być produktem strącania. Podobnie rozpuszczalne są wszystkie sole sodu, potasu i amonu.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 10 — chemia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE — Fragment arkusza CKE MCHP-R0-100-A-2605 — zadanie 10. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, chemia PR Oryginalny PDF CKE

Barwy osadów — tabela do zapamiętania

Osad	Barwa
$AgCl$	biała
$AgBr$	kremowa
$AgI$	żółta
$Ag_{2} CrO_{4}$	ceglastoczerwona
$Ag_{3} PO_{4}$	żółta
$Ag_{2} S$ , $CuS$ , $PbS$ , $FeS$	czarna
$BaSO_{4}$ , $CaCO_{3}$ , $PbSO_{4}$	biała
$Cu(OH)_{2}$	niebieska
$Fe(OH)_{2}$	zielonkawa
$Fe(OH)_{3}$	rdzawobrunatna
$Cr(OH)_{3}$	szarozielona
$PbI_{2}$	żółta („złoty deszcz”)
$MnO_{2}$	brunatna

Reguły rozpuszczalności soli

Zawsze rozpuszczalne	Zawsze nierozpuszczalne (z wyjątkami)
sole Na⁺, K⁺, NH₄⁺	węglany, fosforany(V), siarczki — poza solami metali 1. grupy i amonu
wszystkie azotany(V)	wodorotlenki — poza 1. grupą, Ba(OH)₂, Sr(OH)₂, Ca(OH)₂ (słabo)
octany	—
chlorki, bromki, jodki	z wyjątkiem Ag⁺, Pb²⁺, Hg₂²⁺
siarczany(VI)	z wyjątkiem Ba²⁺, Sr²⁺, Pb²⁺, Ca²⁺ (słabo)
chromiany(VI) metali 1. grupy	Ag₂CrO₄, BaCrO₄, PbCrO₄ — nierozpuszczalne

Trzy formy zapisu równania reakcji strącania

Na przykładzie tego zadania:

Forma	Równanie
cząsteczkowa	$2 AgNO_{3} + K_{2} CrO_{4} \to Ag_{2} CrO_{4} ↓ + 2 KNO_{3}$
jonowa pełna	$2 Ag^{+} + 2 NO_{3}^{-} + 2 K^{+} + CrO_{4}^{2 -} \to Ag_{2} CrO_{4} ↓ + 2 K^{+} + 2 NO_{3}^{-}$
jonowa skrócona	$2 Ag^{+} + CrO_{4}^{2 -} \to Ag_{2} CrO_{4} ↓$

Zasada: w formie jonowej rozpisujemy tylko mocne elektrolity dobrze rozpuszczalne; osady, gazy, woda i słabe elektrolity zostają w formie cząsteczkowej.

Metoda Mohra — praktyczne zastosowanie tej reakcji

Miareczkowe oznaczanie chlorków roztworem $AgNO_{3}$ z chromianem(VI) potasu jako wskaźnikiem:

najpierw strąca się biały AgCl (mniejszy iloczyn rozpuszczalności),
dopiero po związaniu wszystkich chlorków pojawia się ceglastoczerwony $Ag_{2} CrO_{4}$ ,
pierwsze trwałe zabarwienie czerwone wyznacza punkt końcowy miareczkowania.

$K_{so} (AgCl) = 1, 8 \cdot 1 0^{- 10} K_{so} (Ag_{2} CrO_{4}) = 1, 1 \cdot 1 0^{- 12}$

Mimo pozornie mniejszej wartości $K_{so}$ chromian strąca się później, bo jego iloczyn zawiera stężenie srebra w drugiej potędze.

Punktacja CKE

2 pkt — poprawny wybór obu soli ( $K_{2} CrO_{4}$ i $AgNO_{3}$ ) oraz poprawne równanie w formie jonowej skróconej.
1 pkt — poprawny wybór soli, ale błędne równanie lub jego brak.
Uwagi klucza: poprawne równanie jonowe skrócone bez wyboru soli → 2 pkt; poprawne równanie cząsteczkowe bez wyboru → 1 pkt; niejednoznaczny wybór przy poprawnym równaniu → 1 pkt.
Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „reakcje stracania, chromian srebra, rownanie jonowe skrocone, rozpuszczalnosc soli, barwy osadow" zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl