Zadanie 13
Matura z chemii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: VI. Reakcje w roztworach wodnych: 3) interpretuje wartości pKw, pH; 4) wykonuje obliczenia z zastosowaniem pojęć: pH, iloczyn jonowy wody; stosuje do obliczeń prawo rozcieńczeń Ostwalda.
Treść zadania
Informacja wstępna. Jon reaguje z cząsteczką wody zgodnie z równaniem:
Równowagę tej reakcji opisuje stała dysocjacji zasadowej :
Iloczyn stałej dysocjacji kwasowej jonu i stałej dysocjacji zasadowej sprzężonej z nim zasady jest równy iloczynowi jonowemu wody:
W temperaturze 25 °C: .
Polecenie (0–2). Oblicz pH — w temperaturze 25 °C — roztworu o stężeniu molowym 0,10 mol·dm⁻³. W obliczeniach pomiń drugi etap dysocjacji zasadowej.
Źródło: arkusz CKE MCHP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Krok 1. Wybór właściwej stałej dysocjacji kwasowej.
Reakcja dotyczy jonu , sprzężonego z kwasem . Odpowiada mu druga stała dysocjacji kwasu węglowego (z tabeli stałych dysocjacji na karcie wzorów CKE):
Krok 2. Obliczenie stałej dysocjacji zasadowej.
Krok 3. Stężenie jonów wodorotlenkowych.
Oznaczmy . Ponieważ hydroliza jest niewielka, przyjmujemy mol·dm⁻³:
Krok 4. Obliczenie pH.
Wariant dokładniejszy (bez upraszczania mianownika):
Obie drogi dają ten sam wynik po zaokrągleniu — CKE uznaje każdą poprawną metodę.
Pułapka: wybór zamiast . Kwas węglowy dysocjuje dwustopniowo (wartości z karty wzorów):
- — to ,
- — to .
Jon jest zasadą sprzężoną z , więc odpowiada mu . Użycie daje stężenie około stukrotnie mniejsze i pH ≈ 9,7 zamiast 11,7.
Nie zapomnij, że wynikiem pośrednim jest pOH, a nie pH. Reakcja generuje jony , więc najpierw liczymy , a dopiero potem . Podanie 2,33 jako pH to błąd.
Klucz CKE przyznaje 1 punkt za samo poprawne stężenie — warto więc doprowadzić obliczenia przynajmniej do tego etapu, nawet gdy zabraknie czasu.
dostarcza jony w stężeniu równym stężeniu soli. Wzór zawiera jeden jon węglanowy, więc mol·dm⁻³ — nie 0,2 (mimo dwóch atomów potasu).
Polecenie mówi: pominąć drugi etap dysocjacji zasadowej. Chodzi o dalszą reakcję , która daje pomijalny wkład. Klucz zaznacza też, że sprawdzanie stosowalności wzoru uproszczonego nie jest wymagane.
Uważaj na zaokrąglenia. Przy pierwiastkowaniu drobne różnice w przekładają się na trzecie miejsce znaczące — klucz uznaje każdy wynik będący konsekwencją poprawnej metody.
Treść zadania (CKE)
Algorytm obliczania pH roztworu soli hydrolizującej
| Krok | Wzór |
|---|---|
| 1. wybierz właściwą stałą sprzężonego kwasu | dla → |
| 2. oblicz | |
| 3. oblicz | |
| 4. oblicz pOH | |
| 5. oblicz pH |
Wzór skrócony (metoda logarytmiczna, użyta w jednym ze sposobów CKE):
Sprzężone pary kwas–zasada
| Kwas | Zasada sprzężona | Stała opisująca przejście |
|---|---|---|
Wartości (oraz amoniaku, ) — z karty wzorów CKE.
Reguła: do jonu o większym ładunku ujemnym odnosi się stała o wyższym numerze.
K_a \cdot K_b = K_w = 1{,}00\cdot 10^{-14} \quad (25\,^\circ\text{C})
Dlaczego roztwór węglanu potasu jest zasadowy
to sól mocnej zasady (KOH) i słabego kwasu (). Hydrolizie ulega anion:
Nadmiar jonów daje odczyn zasadowy (obliczone pH ≈ 11,7).
Cztery typy soli a odczyn
| Sól z | Hydrolizuje | Odczyn | Przykład |
|---|---|---|---|
| mocny kwas + mocna zasada | nie | obojętny | NaCl, KNO₃ |
| słaby kwas + mocna zasada | anion | zasadowy | , CH₃COONa |
| mocny kwas + słaba zasada | kation | kwasowy | NH₄Cl, |
| słaby kwas + słaba zasada | oba jony | zależy od i | CH₃COONH₄ |
Skala pH w temperaturze 25 °C
| pH | Odczyn | Przykład (stężenie 0,1 mol·dm⁻³) |
|---|---|---|
| < 7 | kwasowy | HCl (pH = 1) |
| 7 | obojętny | NaCl |
| > 7 | zasadowy | (pH ≈ 11,7), NaOH (pH = 13) |
Punktacja CKE
- 2 pkt — poprawna metoda, poprawne obliczenia oraz podanie wartości pH ≈ 11,7.
- 1 pkt — poprawna metoda z błędem rachunkowym albo poprawne obliczenia zakończone na wartości bez przeliczenia na pH.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „hydroliza soli, stala dysocjacji zasadowej, iloczyn jonowy wody, obliczanie pH, weglany” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl