m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MCHP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 3 pkt • Trudność: ★★★★★

Zadanie 8

Matura z chemii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

VIII. Reakcje utleniania i redukcji: 4) oblicza stopnie utlenienia; 5) stosuje zasady bilansu elektronowo-jonowego — dobiera współczynniki stechiometryczne w schematach reakcji utleniania-redukcji (w formie cząsteczkowej i jonowej).

Treść zadania

Zdjęcie A ilustruje wygląd probówki z wodnym roztworem pewnej soli potasu zawierającej mangan (na zdjęciu: zielony roztwór). Do tej probówki dodano wodny roztwór siarczanu(IV) potasu, a następnie jej zawartość wymieszano. Wygląd probówki po reakcji przedstawiono na zdjęciu B (na zdjęciu: brunatna zawiesina).

Polecenie (0–3). Napisz w formie jonowej skróconej, z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy), równania reakcji redukcji i reakcji utleniania zachodzących podczas opisanej przemiany. Uwzględnij, że reakcja zachodzi w środowisku obojętnym. Uzupełnij wzory reagentów i współczynniki stechiometryczne w schemacie:

Zdjęcia probówki z wodnym roztworem soli potasu zawierającej mangan (zdjęcie A) i tej samej probówki po dodaniu roztworu siarczanu(IV) potasu (zdjęcie B).
Na podstawie: arkusz CKE MCHP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 9

Źródło: arkusz CKE MCHP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Krok 1. Ustalenie stopni utlenienia.

Reagent Pierwiastek Stopień utlenienia Rola
(manganian(VI)) Mn +VI utleniacz — ulega redukcji
Mn +IV produkt redukcji
(siarczan(IV)) S +IV reduktor — ulega utlenieniu
(siarczan(VI)) S +VI produkt utlenienia

Krok 2. Równanie reakcji redukcji (środowisko obojętne — po prawej stronie ):

Sprawdzenie ładunku: lewa ; prawa ✓

Krok 3. Równanie reakcji utleniania:

Sprawdzenie ładunku: lewa ; prawa ✓

(CKE uznaje też zapisy z jonem oksoniowym: albo .)

Krok 4. Uzupełniony schemat.

Liczba oddanych i pobranych elektronów jest równa (po 2), więc współczynniki przed reagentami redoks wynoszą 1:

Bilans kontrolny:

Pierwiastek Lewa strona Prawa strona
K ✓
Mn 1 1 ✓
S 1 1 ✓
O ✓
H 2 2 ✓
Typowy błąd / pułapka

Klucz CKE zawiera ostrzeżenie wprost: jeśli w równaniu redukcji nie uwzględnisz środowiska obojętnego, punktu nie ma. W równaniu redukcji manganianu(VI) w środowisku obojętnym po stronie substratów wpisujemy , a po stronie produktów — . Zapis z po stronie substratów byłby właściwy dla środowiska kwasowego. (W równaniu utleniania zasady oceniania uznają zarówno zapis z , jak i z lub po stronie produktów.)

Nie myl manganianu(VI) z manganianem(VII). (zielony, Mn na +VI) to manganian(VI); (fioletowy, Mn na +VII) to manganian(VII), czyli potocznie nadmanganian. Zadanie dotyczy tego pierwszego — świadczy o tym wzór soli z dwoma atomami potasu.

Siarczan(IV) to nie siarczan(VI). — siarka na +IV, działa jako reduktor; — siarka na +VI, produkt utlenienia. Cyfra rzymska w nazwie wskazuje stopień utlenienia siarki.

W zapisie jonowym skróconym pomijamy jony niebiorące udziału w reakcji. Jony są jonami widzami — nie mogą pojawić się w równaniach połówkowych.

zapisujemy w formie cząsteczkowej, bo to nierozpuszczalny, brunatny osad. Tlenek nie dysocjuje, więc nie rozpisujemy go na jony.

Sprawdzaj bilans ładunku, nie tylko atomów. W równaniu połówkowym suma ładunków po obu stronach (z uwzględnieniem elektronów) musi być równa. To najszybszy sposób wykrycia błędu.

Punktacja jest „po jednym za czynność". Można zdobyć 1 lub 2 punkty nawet przy niepełnym rozwiązaniu — warto zapisać wszystko, co się umie, zamiast zostawiać puste miejsca.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 8 — chemia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MCHP-R0-100-A-2605 — zadanie 8. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, chemia PR Oryginalny PDF CKE, str. 9

Bilansowanie równań połówkowych — trzy środowiska

ŚrodowiskoDo bilansowania tlenu i wodoru używamy
kwasowe i (nie )
zasadowe i (nie )
obojętnewśród substratów tylko ; po stronie produktów mogą powstać albo

W tym zadaniu w równaniu redukcji: po stronie substratów, po stronie produktów.

Procedura dla równania połówkowego:

  1. zbilansuj atom pierwiastka zmieniającego stopień utlenienia,
  2. zbilansuj tlen wodą,
  3. zbilansuj wodór jonami lub (zależnie od środowiska),
  4. zbilansuj ładunek elektronami,
  5. sprawdź: suma ładunków po obu stronach musi być równa.

Barwy związków manganu

Jon / związekStopień utlenieniaBarwa
(aq)+IIbardzo bladoróżowa (praktycznie bezbarwna)
+IVbrunatny osad
(manganian(VI))+VIzielona
(manganian(VII))+VIIfioletowa

Obserwacja w tym doświadczeniu: zielony roztwór → brunatny osad — to potwierdza redukcję Mn(+VI) do Mn(+IV).

Produkty redukcji manganianu(VII) zależą od środowiska

ŚrodowiskoProduktBarwaElektrony
kwasoweodbarwienie5 e⁻
obojętnebrunatny osad3 e⁻
zasadowezielona1 e⁻

W tym zadaniu utleniaczem jest manganian(VI), a nie (VII), więc w środowisku obojętnym redukcja do wymaga 2 elektronów.

Siarczany(IV) jako reduktory

Siarczany(IV) i tlenek siarki(IV) należą do typowych reduktorów — obok , , , i (ta ostatnia bywa też utleniaczem).

Jak przejść z równań połówkowych do równania sumarycznego

  1. Wyrównaj liczbę elektronów w obu równaniach połówkowych (tu już równa — po 2).
  2. Dodaj równania stronami; elektrony się skracają.
  3. Skróć jony i cząsteczki występujące po obu stronach.
  4. Uzupełnij jony widzów (), by otrzymać formę cząsteczkową.

Punktacja CKE

Punkty przyznawane są za trzy niezależne czynności:

  1. poprawne równanie reakcji redukcji (z uwzględnieniem środowiska obojętnego),
  2. poprawne równanie reakcji utleniania,
  3. poprawne uzupełnienie wzorów reagentów i współczynników w schemacie.
  • 3 pkt — wszystkie trzy czynności; 2 pkt — dwie; 1 pkt — jedna.
  • Uwaga: brak uwzględnienia środowiska obojętnego w równaniu redukcji zeruje punkt za tę czynność.
  • Razem: 3 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „reakcje redoks, zapis jonowo-elektronowy, manganiany VI, srodowisko obojetne, bilansowanie rownan” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl