m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MCHP-R0-100-2605 • Zamknięte (Prawda/Fałsz) • 1 pkt • Trudność: ★★★☆☆

Zadanie 29

Matura z chemii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

VIII. Reakcje utleniania i redukcji: 1) stosuje pojęcia: utleniacz, reduktor, utlenianie, redukcja; 2) wskazuje utleniacz, reduktor; 6) przewiduje kierunek przebiegu reakcji utleniania-redukcji. XX. Cukry: 4) projektuje doświadczenie, którego wynik potwierdzi właściwości redukujące np. glukozy; 7) wyjaśnia, dlaczego maltoza ma właściwości redukujące, a sacharoza nie wykazuje właściwości redukujących.

Treść zadania

Przeprowadzono doświadczenie, do którego użyto odczynnika Tollensa i roztworu pewnego cukru wybranego spośród podanych:

Wynik doświadczenia przedstawiono na zdjęciu — na ściankach probówki widać nalot metalicznego srebra („lustro srebrne”).

Polecenie (0–1). Oceń prawdziwość zdań (P/F):

  1. Wynik doświadczenia pokazany na zdjęciu zaobserwowano po dodaniu do odczynnika Tollensa roztworu maltozy.
  2. Każdy z wymienionych cukrów wykazuje właściwości redukujące.
Zdjęcie probówki po przeprowadzeniu próby z odczynnikiem Tollensa i roztworem jednego z cukrów.
Na podstawie: arkusz CKE MCHP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 29

Źródło: arkusz CKE MCHP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Odpowiedź: PF

Zdanie 1. — P (prawda).

Maltoza jest cukrem redukującym. Zbudowana jest z dwóch reszt glukozy połączonych wiązaniem -1,4-glikozydowym, przez co jedna z reszt zachowuje wolny węgiel anomeryczny i może przechodzić w formę łańcuchową z grupą aldehydową. Daje więc pozytywną próbę Tollensa — wytrąca się metaliczne srebro tworzące charakterystyczne „lustro":

Zdanie 2. — F (fałsz).

Sacharoza nie jest cukrem redukującym. Powstaje z glukozy i fruktozy połączonych wiązaniem -1,2-glikozydowym, w którym oba węgle anomeryczne są zaangażowane w wiązanie. Żadna z reszt nie może więc przejść w formę łańcuchową — sacharoza nie daje próby Tollensa ani Trommera.

Cukier Wolny węgiel anomeryczny Właściwości redukujące
glukoza tak tak
fruktoza tak (przez tautomeryzację) tak
maltoza tak tak
sacharoza nie nie
Typowy błąd / pułapka

Zdanie 2. jest fałszywe wyłącznie z powodu sacharozy. Trzy pozostałe cukry są redukujące — wystarczy jeden wyjątek, by słowo „każdy" uczyniło zdanie nieprawdziwym.

Fruktoza jest ketozą, a mimo to redukuje. W środowisku zasadowym (a takie panuje w odczynniku Tollensa i Trommera) fruktoza ulega tautomeryzacji ketozo-aldozowej przez formę endiolową i przekształca się w glukozę oraz mannozę — a te już mają grupę aldehydową.

Nie myl wiązania -1,4 z -1,2. Decyduje numer węgla po obu stronach wiązania: jeśli oba są anomeryczne (1 i 2 we fruktozie), cukier nie redukuje. Jeśli tylko jeden (1 i 4 w maltozie) — redukuje.

Zdjęcie pokazuje wynik pozytywny, więc cukrem nie mogła być sacharoza. To dodatkowa wskazówka potwierdzająca odpowiedź P przy pierwszym zdaniu.

Skład odczynnika Tollensa: roztwór , do którego dodaje się wodę amoniakalną aż do rozpuszczenia powstającego osadu .

Próba Tollensa nie odróżnia glukozy od fruktozy. Można je odróżnić np. wodą bromową (utlenia aldozy, nie ketozy).

Treść zadania (CKE)

Zadanie 29 — chemia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MCHP-R0-100-A-2605 — zadanie 29. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, chemia PR Oryginalny PDF CKE, str. 29

Cukry redukujące i nieredukujące

CukierBudowaWiązanie glikozydoweRedukujący?
glukozamonosacharyd (aldoza)—tak
fruktozamonosacharyd (ketoza)—tak (przez tautomeryzację)
galaktozamonosacharyd (aldoza)—tak
maltozaglukoza + glukoza-1,4tak
laktozagalaktoza + glukoza-1,4tak
sacharozaglukoza + fruktoza-1,2nie
skrobia, celulozapolisacharydy1,4 (i 1,6)praktycznie nie

Reguła: cukier redukuje, gdy ma wolny węgiel anomeryczny — czyli taki, który może otworzyć pierścień i odsłonić grupę karbonylową.

Dlaczego sacharoza nie redukuje

W wiązaniu 1,2-glikozydowym uczestniczą oba węgle anomeryczne. Żadna reszta nie może przejść w formę łańcuchową, więc w roztworze nie ma ani grupy aldehydowej, ani ketonowej zdolnej do redukcji jonów srebra.

Sacharoza staje się redukująca dopiero po hydrolizie (inwersji):

Powstała równomolowa mieszanina glukozy i fruktozy to cukier inwertowany.

Próby na cukry redukujące

PróbaOdczynnikObjaw pozytywny
Tollensalustro srebrne — nalot metalicznego Ag
Trommera, ogrzewanieceglastoczerwony osad
Fehlinga + winianceglastoczerwony osad
Benedicta + cytrynianosad żółty do ceglastego

Równanie próby Tollensa dla aldozy:

Dlaczego fruktoza redukuje mimo braku grupy aldehydowej

W środowisku zasadowym zachodzi tautomeryzacja ketozo-aldozowa przez pośredni endiol:

Ponieważ odczynniki Tollensa, Trommera i Fehlinga są zasadowe, fruktoza „zamienia się” w nich w aldozę i daje wynik pozytywny. Woda bromowa (środowisko kwasowe) tej przemiany nie wywołuje — i dlatego odróżnia glukozę od fruktozy.

Wiązania glikozydowe — zapis i znaczenie

ZapisCo oznaczaPrzykład
-1,4C1 (anomeryczny, ) → C4 drugiej resztymaltoza, skrobia
-1,4C1 () → C4laktoza, celuloza
-1,6C1 → C6rozgałęzienia amylopektyny i glikogenu
-1,2oba węgle anomerycznesacharoza

Ta sama różnica ( vs przy 1,4) odróżnia skrobię od celulozy — człowiek trawi skrobię, ale nie trawi celulozy.

Punktacja CKE

  • 1 pkt — poprawna ocena obu zdań: PF.
  • 0 pkt — odpowiedź niepełna albo błędna.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „odczynnik Tollensa, cukry redukujace, maltoza, sacharoza, proba lustra srebrnego” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl