m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MCHP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 2

Matura z chemii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

VII. Systematyka związków nieorganicznych: 11) przewiduje przebieg reakcji soli z mocnymi kwasami (wypieranie kwasów słabszych, nietrwałych, lotnych) oraz soli z zasadami; pisze odpowiednie równania reakcji.

Treść zadania

Informacja do zadań 1.–3. Pierwiastek A to metal o , w którego atomie wszystkie elektrony wiążące są niesparowane, a ich liczba jest o jeden większa niż liczba elektronów walencyjnych pierwiastka Q — niemetalu tworzącego cząsteczki dwuatomowe, głównego składnika powietrza.

Na zdjęciu pokazano probówkę z wodnym roztworem zawierającym jony pochodzące z soli pierwiastka A o wzorze .

Doświadczenie. Do dwóch probówek z roztworem soli wprowadzono:

  • probówka I — wodny roztwór kwasu siarkowego(VI),
  • probówka II — wodny roztwór wodorotlenku potasu.

Zmiany świadczące o przebiegu reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.

Polecenie (0–2). Rozstrzygnij, w której probówce zaszła reakcja. Napisz, co zaobserwowano. Sformułuj wniosek dotyczący trwałości jonów w roztworze o odczynie kwasowym i o odczynie zasadowym.

Zdjęcie probówki z wodnym roztworem zawierającym jony AO₄²⁻ pochodzące z soli pierwiastka A o wzorze K₂AO₄.
Materiał 1 z 2 Na podstawie: arkusz CKE MCHP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 5
Schemat doświadczenia: do probówki I z K₂AO₄(aq) dodawany jest H₂SO₄(aq), a do probówki II z K₂AO₄(aq) — KOH(aq).
Materiał 2 z 2 Na podstawie: arkusz CKE MCHP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 5

Źródło: arkusz CKE MCHP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Rozstrzygnięcie: reakcja zaszła w probówce I (po dodaniu kwasu siarkowego(VI)).

Obserwacje: w probówce I nastąpiła zmiana zabarwienia roztworu z żółtej na pomarańczową. W probówce II nie zaobserwowano zmian — roztwór pozostał żółty.

Wniosek: jony chromianowe(VI) są trwałe w roztworze o odczynie zasadowym, a nietrwałe w roztworze o odczynie kwasowym — w środowisku kwasowym przechodzą w jony dichromianowe(VI) .

Równanie zachodzącej reakcji:

albo w zapisie z jonem oksoniowym:

Dlaczego w probówce II nie ma zmian: roztwór ma już odczyn zasadowy, a dodanie KOH tylko przesuwa równowagę w stronę, w której układ już się znajduje — w stronę jonów chromianowych(VI). Nie powstaje więc żaden nowy, widoczny produkt.

Typowy błąd / pułapka

Sama „zmiana barwy roztworu” to za mało. Zasady oceniania wprost zaznaczają, że taka odpowiedź jest niewystarczająca. Trzeba podać, jaką barwę uzyskał roztwór: pomarańczową (przykładowa odpowiedź CKE: „zmiana zabarwienia roztworu na pomarańczową”).

Wniosek ma dotyczyć trwałości jonów w obu środowiskach. Zasady oceniania uznają np. „jony są trwałe w roztworze o odczynie zasadowym, a nietrwałe w roztworze o odczynie kwasowym” albo „trwałe tylko w roztworze o odczynie zasadowym”; uznają też zapis równania przemiany CrO₄²⁻ w Cr₂O₇²⁻ w środowisku kwasowym.

Nie myl kierunku równowagi. Zapamiętaj skojarzenie barw: żółty = chromian(VI) = zasadowy, pomarańczowy = dichromian(VI) = kwasowy. Dodanie kwasu „skleja" dwa jony żółte w jeden pomarańczowy.

To nie jest reakcja redoks. Chrom pozostaje na stopniu utlenienia +VI po obu stronach równania — zmienia się tylko stopień skondensowania anionu. Próba bilansowania elektronowego jest tu błędem koncepcyjnym.

Uwaga na wzór dichromianu. — dwa atomy chromu, siedem tlenów, ładunek −2. Zapis albo to typowe błędy.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 2 — chemia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MCHP-R0-100-A-2605 — zadanie 2. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, chemia PR Oryginalny PDF CKE, str. 5

Równowaga chromianowo-dichromianowa

ŚrodowiskoDominujący jonBarwa roztworu
zasadowe (dodajemy OH⁻) — chromianowy(VI)żółta
kwasowe (dodajemy H⁺) — dichromianowy(VI)pomarańczowa

To podręcznikowy przykład reguły przekory (Le Chateliera): dodanie jonów H⁺ przesuwa równowagę w prawo, dodanie OH⁻ (usuwających H⁺) — w lewo.

Uwaga: stopień utlenienia chromu nie zmienia się — w obu jonach wynosi +VI. To reakcja kondensacji anionów, nie utleniania-redukcji.

Barwy związków chromu — ściąga

Związek / jonStopień utlenieniaBarwa
+IIniebieska
(aq)+IIIzielona lub fioletowa
+IIIszarozielony osad
(chromian(III))+IIIzielona
+VIżółta
+VIpomarańczowa

Chrom(III) — amfoteryczność wodorotlenku

Wodorotlenek chromu(III) roztwarza się zarówno w kwasach, jak i w mocnych zasadach — to jeden z klasycznych przykładów amfoteryczności, obok , , i .

Utleniające właściwości dichromianów(VI)

W środowisku kwasowym dichromian(VI) jest silnym utleniaczem:

Towarzyszy temu charakterystyczna zmiana barwy z pomarańczowej na zieloną (lub fioletową — barwa roztworu soli chromu(III)).

Jak pisać obserwacje na maturze z chemii

ElementPrzykład dobryPrzykład zły
barwa przed i po„roztwór zmienił barwę z żółtej na pomarańczową”„zmiana barwy roztworu”
osad„wytrącił się biały, galaretowaty osad”„powstał osad”
gaz„wydzielił się bezbarwny gaz”„coś się wydzieliło”
brak zmian„nie zaobserwowano zmian”pominięcie milczeniem

Obserwacja opisuje to, co widać zmysłami — nie wolno w niej używać nazw substancji, których nie da się zobaczyć („powstał dichromian potasu” to już wniosek, nie obserwacja).

Punktacja CKE

  • 2 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (probówka I), poprawne obserwacje (zmiana zabarwienia roztworu na pomarańczową; informacja o braku zmian w probówce II jest w kluczu w nawiasie, jako dopowiedzenie) oraz poprawny wniosek o trwałości jonów w obu środowiskach.
  • 1 pkt — rozstrzygnięcie i poprawne obserwacje, ale błędny wniosek lub jego brak albo rozstrzygnięcie i poprawny wniosek przy błędnych obserwacjach.
  • Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „związki chromu, chromiany i dichromiany, obserwacje i wnioski, równowaga w roztworze, wpływ odczynu” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl