Zadanie 2
Matura z chemii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: VII. Systematyka związków nieorganicznych: 11) przewiduje przebieg reakcji soli z mocnymi kwasami (wypieranie kwasów słabszych, nietrwałych, lotnych) oraz soli z zasadami; pisze odpowiednie równania reakcji.
Treść zadania
Informacja do zadań 1.–3. Pierwiastek A to metal o , w którego atomie wszystkie elektrony wiążące są niesparowane, a ich liczba jest o jeden większa niż liczba elektronów walencyjnych pierwiastka Q — niemetalu tworzącego cząsteczki dwuatomowe, głównego składnika powietrza.
Na zdjęciu pokazano probówkę z wodnym roztworem zawierającym jony pochodzące z soli pierwiastka A o wzorze .
Doświadczenie. Do dwóch probówek z roztworem soli wprowadzono:
- probówka I — wodny roztwór kwasu siarkowego(VI),
- probówka II — wodny roztwór wodorotlenku potasu.
Zmiany świadczące o przebiegu reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.
Polecenie (0–2). Rozstrzygnij, w której probówce zaszła reakcja. Napisz, co zaobserwowano. Sformułuj wniosek dotyczący trwałości jonów w roztworze o odczynie kwasowym i o odczynie zasadowym.
Źródło: arkusz CKE MCHP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: reakcja zaszła w probówce I (po dodaniu kwasu siarkowego(VI)).
Obserwacje: w probówce I nastąpiła zmiana zabarwienia roztworu z żółtej na pomarańczową. W probówce II nie zaobserwowano zmian — roztwór pozostał żółty.
Wniosek: jony chromianowe(VI) są trwałe w roztworze o odczynie zasadowym, a nietrwałe w roztworze o odczynie kwasowym — w środowisku kwasowym przechodzą w jony dichromianowe(VI) .
Równanie zachodzącej reakcji:
albo w zapisie z jonem oksoniowym:
Dlaczego w probówce II nie ma zmian: roztwór ma już odczyn zasadowy, a dodanie KOH tylko przesuwa równowagę w stronę, w której układ już się znajduje — w stronę jonów chromianowych(VI). Nie powstaje więc żaden nowy, widoczny produkt.
Sama „zmiana barwy roztworu” to za mało. Zasady oceniania wprost zaznaczają, że taka odpowiedź jest niewystarczająca. Trzeba podać, jaką barwę uzyskał roztwór: pomarańczową (przykładowa odpowiedź CKE: „zmiana zabarwienia roztworu na pomarańczową”).
Wniosek ma dotyczyć trwałości jonów w obu środowiskach. Zasady oceniania uznają np. „jony są trwałe w roztworze o odczynie zasadowym, a nietrwałe w roztworze o odczynie kwasowym” albo „trwałe tylko w roztworze o odczynie zasadowym”; uznają też zapis równania przemiany CrO₄²⁻ w Cr₂O₇²⁻ w środowisku kwasowym.
Nie myl kierunku równowagi. Zapamiętaj skojarzenie barw: żółty = chromian(VI) = zasadowy, pomarańczowy = dichromian(VI) = kwasowy. Dodanie kwasu „skleja" dwa jony żółte w jeden pomarańczowy.
To nie jest reakcja redoks. Chrom pozostaje na stopniu utlenienia +VI po obu stronach równania — zmienia się tylko stopień skondensowania anionu. Próba bilansowania elektronowego jest tu błędem koncepcyjnym.
Uwaga na wzór dichromianu. — dwa atomy chromu, siedem tlenów, ładunek −2. Zapis albo to typowe błędy.
Treść zadania (CKE)
Równowaga chromianowo-dichromianowa
| Środowisko | Dominujący jon | Barwa roztworu |
|---|---|---|
| zasadowe (dodajemy OH⁻) | — chromianowy(VI) | żółta |
| kwasowe (dodajemy H⁺) | — dichromianowy(VI) | pomarańczowa |
To podręcznikowy przykład reguły przekory (Le Chateliera): dodanie jonów H⁺ przesuwa równowagę w prawo, dodanie OH⁻ (usuwających H⁺) — w lewo.
Uwaga: stopień utlenienia chromu nie zmienia się — w obu jonach wynosi +VI. To reakcja kondensacji anionów, nie utleniania-redukcji.
Barwy związków chromu — ściąga
| Związek / jon | Stopień utlenienia | Barwa |
|---|---|---|
| +II | niebieska | |
| (aq) | +III | zielona lub fioletowa |
| +III | szarozielony osad | |
| (chromian(III)) | +III | zielona |
| +VI | żółta | |
| +VI | pomarańczowa |
Chrom(III) — amfoteryczność wodorotlenku
Wodorotlenek chromu(III) roztwarza się zarówno w kwasach, jak i w mocnych zasadach — to jeden z klasycznych przykładów amfoteryczności, obok , , i .
Utleniające właściwości dichromianów(VI)
W środowisku kwasowym dichromian(VI) jest silnym utleniaczem:
Towarzyszy temu charakterystyczna zmiana barwy z pomarańczowej na zieloną (lub fioletową — barwa roztworu soli chromu(III)).
Jak pisać obserwacje na maturze z chemii
| Element | Przykład dobry | Przykład zły |
|---|---|---|
| barwa przed i po | „roztwór zmienił barwę z żółtej na pomarańczową” | „zmiana barwy roztworu” |
| osad | „wytrącił się biały, galaretowaty osad” | „powstał osad” |
| gaz | „wydzielił się bezbarwny gaz” | „coś się wydzieliło” |
| brak zmian | „nie zaobserwowano zmian” | pominięcie milczeniem |
Obserwacja opisuje to, co widać zmysłami — nie wolno w niej używać nazw substancji, których nie da się zobaczyć („powstał dichromian potasu” to już wniosek, nie obserwacja).
Punktacja CKE
- 2 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (probówka I), poprawne obserwacje (zmiana zabarwienia roztworu na pomarańczową; informacja o braku zmian w probówce II jest w kluczu w nawiasie, jako dopowiedzenie) oraz poprawny wniosek o trwałości jonów w obu środowiskach.
- 1 pkt — rozstrzygnięcie i poprawne obserwacje, ale błędny wniosek lub jego brak albo rozstrzygnięcie i poprawny wniosek przy błędnych obserwacjach.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „związki chromu, chromiany i dichromiany, obserwacje i wnioski, równowaga w roztworze, wpływ odczynu” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl