Zadanie 23
Matura z WOS-u, maj 2022, poziom rozszerzony
Wymaganie: V.8 — Prawa czlowieka. Generacje praw. Konstytucyjne prawa i wolnosci.
Treść zadania
Tekst (eduteka.pl) o prawach pozytywnych: kategorie uprawnien jednostki do uzyskania swiadczen na jej rzecz; spoleczenstwo "splaca dlug" wobec jednostki za posrednictwem panstwa (np. podzial dochodu narodowego); prawa "poprzez panstwo".
5 artykulow Konstytucji RP:
- Art. 41 ust. 1 — nietykalnosc osobista, wolnosc osobista.
- Art. 61 ust. 1 — prawo do uzyskiwania informacji o dzialalnosci organow publicznych.
- Art. 68 ust. 1 — prawo do ochrony zdrowia.
- Art. 70 ust. 1 — prawo do nauki.
- Art. 77 ust. 1 — prawo do wynagrodzenia szkody przez niezgodne z prawem dzialanie organu wladzy publicznej.
Uzupelnij tekst — wpisz wlasciwe numery.
Prawa II generacji, ktorych dotyczy tekst, uregulowano m.in. w przytoczonych art. ...... i ...... .
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202205. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Art. 68 ust. 1 (prawo do ochrony zdrowia) i Art. 70 ust. 1 (prawo do nauki).
Uzasadnienie:
Prawa II generacji (klasyfikacja K. Vasaka) = prawa socjalne, ekonomiczne i kulturalne (Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka 1948 i Miedzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Spolecznych i Kulturalnych 1966):
- Prawo do pracy, do wynagrodzenia, do ubezpieczenia spolecznego.
- Prawo do ochrony zdrowia (art. 68 Konstytucji RP) → roszczenie do swiadczen NFZ, opieki zdrowotnej.
- Prawo do nauki (art. 70 Konstytucji RP) → bezplatna edukacja w szkolach publicznych, prawo do studiowania.
- Prawo do mieszkania, do urlopu, do udzialu w kulturze.
To prawa pozytywne w sensie filozoficznym — wymagaja od panstwa dzialania (finansowania, organizowania uslug), nie tylko powstrzymywania sie (jak prawa I generacji).
Pozostale artykuly:
- Art. 41 — nietykalnosc osobista → prawo I generacji (osobiste, negatywne).
- Art. 61 — prawo do informacji → prawo III generacji (polityczno-obywatelskie, prawo dostepu do informacji publicznej).
- Art. 77 — wynagrodzenie szkody → prawo proceduralne / prawo I generacji (ochrona przed dzialaniem panstwa).
Pulapki:
- Generacje praw czlowieka (K. Vasak, 1979):
- I generacja — prawa osobiste i polityczne (wolnosc, zycie, nietykalnosc, swoboda wypowiedzi, wybory) — XVIII w., Deklaracja Praw Czlowieka i Obywatela.
- II generacja — prawa socjalne, ekonomiczne, kulturalne (praca, ochrona zdrowia, nauka, mieszkanie) — XX w., panstwo opiekuncze.
- III generacja — prawa solidarnosciowe / kolektywne (do pokoju, do rozwoju, do zdrowego srodowiska, narodow) — od lat 70.
- Czesty blad: zaliczanie prawa do informacji (art. 61) do II generacji — to prawo polityczne (kontrola wladzy przez obywateli), nalezace do I lub III generacji.
- Klucz: prawa II generacji wymagaja swiadczen od panstwa (zdrowie, nauka).
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Generacje praw czlowieka
| Generacja | Typ | Przyklady | Charakter |
|---|---|---|---|
| I | osobiste i polityczne | wolnosc osobista (art. 41 KRP), wolnosc slowa (art. 54), prawo do zycia (art. 38), prawo wyborcze (art. 62) | negatywne — panstwo ma sie powstrzymywac |
| II | socjalne, ekonomiczne, kulturalne | ochrona zdrowia (art. 68 KRP), nauka (art. 70), praca (art. 65), ubezpieczenia (art. 67) | pozytywne — panstwo ma swiadczyc |
| III | solidarnosciowe, kolektywne | prawo do srodowiska (art. 74 KRP), do informacji (art. 61), do pokoju, narodow | mieszane |
Punktacja CKE
- 1 pkt za podanie obu poprawnych numerow artykulow: 68 i 70.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „prawa czlowieka, prawa pozytywne, prawa II generacji, prawa socjalne, ekonomiczne, kulturalne" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl