Zadanie 31
Matura z WOS-u, maj 2022, poziom rozszerzony
Wymaganie: IV.7 — Polityka spoleczna RP. Bezrobocie, polityka rynku pracy. (Temat 1) | V.1 — Wspolczesne systemy rzadow. (Temat 2) | V.7 — Postepowanie administracyjne. (Temat 3).
Treść zadania
Wypracowanie — 1 z 3 tematow (do wyboru):
Temat 1. Scharakteryzuj problem bezrobocia w Rzeczypospolitej Polskiej w XXI wieku, uwzgledniajac przyczyny tego zjawiska, czynniki wplywajace na zroznicowanie jego poziomu, a takze skutki tego zjawiska oraz polityke panstwa wobec niego. W pracy wykorzystaj wszystkie zamieszczone materialy zrodlowe (wykres stopy bezrobocia 1992–2018, tabele bezrobotnych wedlug kategorii i odplywu, mapa wojewodztw).
Temat 2. Porownaj ustroj polityczny Stanow Zjednoczonych Ameryki z ustrojem Wielkiej Brytanii, biorac pod uwage: system partyjny i powiazania z systemem wyborczym, strukture i funkcje parlamentu, pozycje ustrojowa glowy panstwa oraz model systemu politycznego.
Temat 3. Scharakteryzuj problematyke decyzji administracyjnej w Polsce — przedstaw takich decyzji i ich przyklady (wydawane przez organy samorzadu terytorialnego), konieczne elementy decyzji, a takze procedury odwolawcze (w tym rodzaje pism i ich adresatow) wynikajace z norm postepowania administracyjnego oraz sadowo-administracyjnego.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202205. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Wybor tematu zalezy od ucznia. Ponizej skrocony plan wypracowania dla Tematu 1 (bezrobocie w RP), ktory jest najbardziej oparty na materialach zrodlowych i statystycznych.
Plan wypracowania — Temat 1: Bezrobocie w RP w XXI w.
Wstep: Zdefiniowac bezrobocie (rejestrowane vs wg BAEL); wskazac na transformacje 1989 i jej dziedzictwo dla rynku pracy w XXI w.
Czesc 1 — Skala i tendencje (dane z wykresu):
- Maksimum bezrobocia: 20% w 2002 r. (efekt restrukturyzacji + kryzys 2001).
- Spadek do 6% w 2008 r. (efekt akcesji do UE, emigracji, dobrej koniunktury).
- Wzrost po kryzysie 2008–2013, potem trwaly spadek do 3-4% w 2018 r. (najnizsze w UE).
Czesc 2 — Przyczyny:
- Strukturalne: restrukturyzacja przemyslu (lata 90.), automatyzacja, niskie kwalifikacje.
- Koniunkturalne: kryzysy gospodarcze 2001, 2008.
- Frykcyjne: czas miedzy zmianami pracy.
- Sezonowe: rolnictwo, turystyka.
Czesc 3 — Zroznicowanie (mapa wojewodztw):
- Wyzsze: warminsko-mazurskie, podkarpackie, kujawsko-pomorskie (8-10%).
- Nizsze: wielkopolskie, slaskie, mazowieckie, dolnoslaskie (3-5%).
- Czynniki: struktura gospodarcza, blizkosc rynkow zachodnich, urbanizacja.
Czesc 4 — Grupy ryzyka (Tabela 1):
- Niskie wyksztalcenie: gimnazjum/podstawowe = 261,9 tys. bezrobotnych — najwiecej.
- Mlodziez 25–34 lat: 271,7 tys. — najliczniejsza grupa wiekowa.
- Dlugotrwale bezrobotni: 507,2 tys. — strukturalny problem.
Czesc 5 — Polityka panstwa (Tabela 2):
- Aktywne: szkolenia, prace interwencyjne, dotacje na dzialalnosc gospodarcza (165,6 tys.), staze, prace subsydiowane (899,7 tys.). Programy: 500+, Rodzina 500+, MdM.
- Pasywne: zasilki dla bezrobotnych (tylko 815,6 tys. — uprawnionych), zasilki przedemerytalne.
- Instytucje: Powiatowe Urzedy Pracy (PUP), Wojewodzkie Urzedy Pracy, Ministerstwo Rodziny.
Czesc 6 — Skutki:
- Ekonomiczne: niski PKB, koszty zasilkow, ubytek kapitalu ludzkiego.
- Spoleczne: ubostwo, marginalizacja, migracja zagraniczna (Wielka emigracja po 2004).
- Psychologiczne: depresja, alkoholizm, rozpad rodzin.
- Polityczne: populizm, niezadowolenie spoleczne.
Zakonczenie: Bezrobocie w Polsce zredukowane do najnizszego poziomu w UE w 2018 r., ale wciaz wystepuje strukturalne (mlodziez, niskie wyksztalcenie, regiony peryferyjne); skuteczna polityka aktywizacji rynku pracy + emigracja po akcesji do UE = glowne czynniki sukcesu.
Cytaty z materialow: Wskazane konkretne liczby z wykresu i tabel.
Pulapki wypracowania:
- Wymog: wykorzystanie WSZYSTKICH materialow zrodlowych (wykres + 2 tabele + mapa). Pominiecie ktoregos = utrata punktow.
- Struktura: wstep, rozwiniecie (z podzialem tematycznym), zakonczenie. Bez "wodolania".
- Konkrety: liczby z danych (np. "20% w 2002 r."), nazwy instytucji (PUP), terminologia (bezrobocie strukturalne / frykcyjne / koniunkturalne).
- Argumentacja: nie wystarczy opis — trzeba pokazac zwiazki przyczynowo-skutkowe.
- Objetosc: minimum 2 strony A4, optymalnie 3-4 strony.
- Trzy tematy do wyboru: 1 (najlatwiejszy, najwiecej materialow), 2 (porownawczy, wymaga wiedzy ustrojowej UK i USA), 3 (techniczny, KPA).
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Wskazowki ogolne do wypracowania CKE WOS
Kryteria oceny (12 pkt)
| Element | Punkty |
|---|---|
| Teza (wprowadzenie) | 0–1 pkt |
| Trafnosc argumentow (znajomosc faktow i pojec) | 0–4 pkt |
| Wykorzystanie materialow zrodlowych | 0–4 pkt |
| Spojnosc i logika wywodu | 0–2 pkt |
| Jezyk i forma | 0–1 pkt |
Format
- Minimum 2-3 strony A4 (300-500 slow).
- Wstep + rozwiniecie + zakonczenie.
- Akapity, naglowki (opcjonalnie).
- Cytaty z materialow z odwolaniem (np. “wedlug tabeli 2.”).
Temat 1 — Bezrobocie w RP (najpopularniejszy wybor)
Powyzej szczegolowy plan z wykorzystaniem wszystkich 4 materialow.
Temat 2 — USA vs UK (klasyczna komparatystyka)
Kluczowe roznice:
- System partyjny: USA — 2 partie (Demokraci/Republikanie); UK — formalnie wielo, faktycznie 2 (Labour/Conservative).
- System wyborczy: USA — Kolegium Elektorow, FPTP w stanach; UK — okregi jednomandatowe (FPTP).
- Parlament: USA — bikameralny Kongres (Senat + Izba Reprezentantow), federalny; UK — bikameralny Westminster (Izba Gmin + Izba Lordow), unitarny.
- Glowa panstwa: USA — prezydent (silny, wybierany posrednio); UK — krol (symboliczny).
- Model: USA — prezydencki; UK — parlamentarno-gabinetowy (Westminster system).
Temat 3 — Decyzja administracyjna w RP (techniczny)
- Przyklady: pozwolenie na budowe (wojt/burmistrz), licencja taksowkowa (starosta), zameldowanie (wojt).
- Konieczne elementy (art. 107 KPA): oznaczenie organu, data, oznaczenie strony, podstawa prawna, rozstrzygniecie, uzasadnienie, pouczenie o odwolaniu, podpis.
- Odwolanie: do organu wyzszego stopnia (SKO, wojewoda) w terminie 14 dni; potem skarga do WSA (30 dni), potem NSA (kasacja).
Punktacja CKE
- 31. 0–12 pkt zaleznie od jakosci wypracowania.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „bezrobocie w Polsce, polityka spoleczna, USA system polityczny, decyzja administracyjna, wypracowanie" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl