Zadanie 26
Matura z WOS-u, maj 2022, poziom rozszerzony
Wymaganie: VI.4 — ONZ. Rada Bezpieczenstwa, prawo weta P5. VI.7 — Konflikty miedzynarodowe (Syria, KRLD). I.4 — Definicja panstwa, panstwa upadle.
Treść zadania
Tekst W. Leguto (M. Marka sie przebiera, "Gosc Niedzielny" 2017) o zbrojeniach w KRLD i ich konsekwencjach.
Zdania w tekscie (numerowane 1–8): Kim Dzong Un - okreslenie nieracjonalnym; kontynuowanie programu nuklearnego moze utwierdzic zalozenia amerykanskie; W Libii kooperacja sie zlamala; ostatnia interwencja w Syrii (panstwie nazywanym czesto upadlym); Tymczasem KRLD dysponuje juz piata jednostka armii swiata - 690 tysiecy zolnierzy; w razie bezposredniego starcia najbardziej prawdopodobnym wariantem jest kontynuacja miedzynarodowej presji na Pjongjang w celu zastosowania zbrojen atomowych; ruchoma do przewidzenia moze byc reakcja Chin, choc moze sie. ze Pekin - przez lata blokujacy sankcje wobec KRLD - dolaczyl do grona ich zwolennikow; W listopadzie 2016 r. RB ONZ obnizyla ilosc wegla kamiennego z Korei Polnocnej mozliwego do sprzedazy na rynku zagranicznym.
26.1. Wybierz zdania, w ktorych zawarte sa wylacznie fakty. Wpisz w wyznaczone miejsca numery, ktorymi oznaczono te zdania.
26.2. Odnoszac sie do definicji panstwa i sytuacji z drugiej dekady XXI wieku, podaj 2 argumenty potwierdzajace informacje podkreslona w zdaniu 4. tekstu (Syria jako panstwo upadle).
26.3. Odnoszac sie do zasad funkcjonowania Organizacji Narodow Zjednoczonych, wyjasnij zwiazek miedzy zdaniem 7. a zdaniem 8. tekstu.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202205. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
26.1. Zdania zawierajace WYLACZNIE fakty: numery 5 i 8.
- Zdanie 5: KRLD dysponuje piata jednostka armii swiata (690 tys. zolnierzy) — dana statystyczna, fakt.
- Zdanie 8: Rada Bezpieczenstwa ONZ w listopadzie 2016 r. ograniczyla ilosc wegla kamiennego z KRLD — fakt historyczny (uchwala RB ONZ).
Inne zdania (1, 2, 4, 6, 7) zawieraja opinie / oceny / przypuszczenia ("nieracjonalnym", "moze utwierdzic", "byc moze").
26.2. Syria jako panstwo upadle — 2 argumenty:
Definicja panstwa (M. Weber, atrybuty: terytorium, ludnosc, wladza suwerenna z monopolem na uzycie sily, uznanie miedzynarodowe). Panstwo upadle (failed state) = utracenie istotnych atrybutow.
Argument 1: W okresie wojny domowej (od 2011 r.) rzad Syrii utracil kontrole nad znaczna czescia terytorium. Kraj byl podzielony miedzy: sily rezimu Asada, Wolna Armie Syryjska, Front al-Nusra, Panstwo Islamskie (od 2014 — kontrola nad Rakka i czesc wschodu), Kurdow (Rojawa). To utrata atrybutu wylacznej wladzy na terytorium.
Argument 2: Panstwo syryjskie utracilo monopol na uzycie sily — na jego terytorium dzialaly zbrojnie liczne grupy nieformalne (rebelianci, dzihadysci, milicje, najemnicy rosyjscy i tureccy), instytucje panstwa przestaly funkcjonowac w wielu regionach (brak administracji, sluzby zdrowia, edukacji). Interwencje zewnetrzne (Rosja, USA, Turcja, Iran) podwazaly suwerennosc.
26.3. Zwiazek miedzy zdaniem 7 a 8 — funkcjonowanie ONZ:
- Zdanie 7: Pekin (Chiny) dotychczas blokowal sankcje wobec KRLD.
- Zdanie 8: Rada Bezpieczenstwa ONZ uchwalila sankcje (ograniczenie wegla kamiennego).
Zwiazek: Chiny sa stalym czlonkiem RB ONZ (P5: USA, UK, Francja, Rosja, Chiny) i maja prawo weta. Decyzje RB w sprawach zachowania pokoju (rezolucje, sankcje) wymagaja 9 z 15 glosow (zgodnie z art. 27 Karty NZ), w tym braku weta kazdego z piatki stalych czlonkow. Chiny przez lata wetowaly lub blokowaly sankcje wobec KRLD (sojusznik, granica, obawa o destabilizacje). Aby RB ONZ uchwalila sankcje w 2016 r., Chiny musialy wycofac sprzeciw (dolaczyc do zwolennikow). Bez zmiany stanowiska Chin sankcje byly niemozliwe. Zdanie 8 jest skutkiem zmiany postawy Chin wskazanej w zdaniu 7.
Pulapki 26.1: fakt vs opinia.
- Fakt = dany, sprawdzalny, miarodajny (liczba, data, wydarzenie).
- Opinia = ocena, przypuszczenie, kwalifikacja.
- Trzeba znalezc zdania CALKOWICIE faktyczne — bez slow oceniajacych. Klucz: 5 (liczba zolnierzy) i 8 (uchwala RB ONZ).
Pulapki 26.2:
- Argumenty MUSZA odwolywac sie do definicji panstwa (Weber, atrybuty) i wskazac, ktore atrybuty Syria utracila.
- Czesty blad: ogolne "trwala wojna" — nie wystarczy. Trzeba pokazac utrate atrybutu (terytorium, monopol na uzycie sily, suwerennosc, instytucje).
Pulapki 26.3:
- Klucz: prawo weta stalych czlonkow RB ONZ. Bez wskazania weta i mechanizmu glosowania w RB — odpowiedz niepelna.
- Zwiazek przyczynowo-skutkowy: zmiana postawy Chin → przegloswanie sankcji.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
ONZ — Rada Bezpieczenstwa
- 15 czlonkow: 5 stalych (P5: USA, UK, FR, RU, CN) + 10 niestalych (kadencja 2 lata).
- Decyzje w sprawach pokoju: wymagaja 9 glosow, w tym zgody (lub niesprzeciwu) wszystkich P5.
- Prawo weta P5 — moze zablokowac kazda rezolucje. Chiny i Rosja czesto wetuja sankcje wobec sojusznikow.
Punktacja CKE
- 26.1. 1 pkt — zdania 5 i 8 (oba poprawne).
- 26.2. 1 pkt — 2 argumenty z odwolaniem do definicji panstwa (utrata terytorium / monopolu / suwerennosci).
- 26.3. 1 pkt — wskazanie roli Chin jako stalego czlonka RB z prawem weta.
- Suma: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Korea Polnocna, Kim Dzong Un, KRLD, Syria, sankcje ONZ, Rada Bezpieczenstwa" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl