Zadanie 26
Matura z WOS-u, maj 2022, poziom rozszerzony
Wymaganie: 26.1: 14. Środki masowego przekazu. Zdający: 5) krytycznie analizuje przekazy medialne, […] odróżniając informacje od komentarzy. 26.2: 18. Instytucja państwa. Zdający: 4) odróżnia suwerenność zewnętrzną od suwerenności wewnętrznej; 40. Stosunki międzynarodowe w wymiarze globalnym. Zdający: 7) wymienia konflikty, którym towarzyszy terroryzm; wyjaśnia ich przyczyny oraz motywy i sposoby działania terrorystów […]. 26.3: 42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający: 2) opisuje cele i metody działania ONZ oraz kompetencje jej organów (Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa […]).
Treść zadania
Materiał źródłowy: tekst „O zbrojeniach w Korei Północnej i ich konsekwencjach” (na podstawie: M. Legutko, Miarka się przebrała?, „Gość Niedzielny” 2017, nr 17, s. 55):
- Błędem jest określanie Kim Dzong Una jako nieracjonalnego – na swój sposób działa on racjonalnie.
- W kontynuowaniu programu nuklearnego mogą utwierdzać go działania amerykańskie.
- W Libii po wyrzeczeniu się zbrojeń atomowych płk Kadafi został obalony w trakcie arabskiej wiosny, a następnie zabity.
- Ostatnia interwencja w Syrii – państwie nazywanym często upadłym – była znaczącą demonstracją USA.
- Tymczasem KRLD dysponuje piątą pod względem liczebności armią świata – 690 tysięcy żołnierzy.
- Jeśli nie dojdzie do bezpośredniego starcia, najbardziej prawdopodobnym wariantem jest kontynuacja międzynarodowej presji na Pjongjang w celu zastopowania zbrojeń atomowych.
- Trudna do przewidzenia może być reakcja Chin, choć wydaje się, że Pekin – przez lata blokujący sankcje wobec KRLD – dołączył do grona ich zwolenników.
- W listopadzie 2016 roku Rada Bezpieczeństwa o 60% obniżyła ilość węgla kamiennego z Korei Północnej możliwego do sprzedaży na rynku zagranicznym.
26.1. Wybierz zdania, w których zawarte są wyłącznie fakty. Wpisz w wyznaczone miejsca numery, którymi oznaczono te zdania.
26.2. Odnosząc się do definicji państwa i sytuacji z drugiej dekady XXI wieku, podaj argumenty potwierdzające informacje podkreślone w zdaniu 4. tekstu.
26.3. Odnosząc się do zasad funkcjonowania Organizacji Narodów Zjednoczonych, wyjaśnij związek między zdaniem 7. a zdaniem 8. tekstu.
Źródło: arkusz CKE EWOP-R0-100-2205. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
26.1. Zdania 3, 5 i 8 (zasady oceniania CKE). 1 p. – za poprawne wskazanie trzech zdań.
Pozostałe zdania zawierają oceny lub przewidywania („błędem jest”, „mogą utwierdzać”, „znaczącą demonstracją”, „najbardziej prawdopodobnym wariantem”, „trudna do przewidzenia”, „wydaje się”).
26.2. Przykładowe odpowiedzi CKE (1 p. – za dwa poprawne argumenty):
- władza państwowa nie kontrolowała całości terytorium państwa;
- władza państwowa nie kontrolowała części ludności funkcjonującej na niektórych obszarach państwa;
- istniały konkurencyjne wobec władzy państwowej ośrodki władzy, np. ISIS, a więc brakowało państwu syryjskiemu suwerenności wewnętrznej.
26.3. Przykładowa odpowiedź CKE: Chiny są stałym członkiem Rady Bezpieczeństwa ONZ – członkowie tacy dysponują prawem weta. Sankcje Rady Bezpieczeństwa mogły więc dojść do skutku przy braku sprzeciwu Pekinu. 1 p.
W 26.1 zdanie 3 też zawiera wyłącznie fakty (obalenie i śmierć Kadafiego) – pominięcie go oznacza 0 p. Zdanie 7 zawiera ocenę i przypuszczenie („trudna do przewidzenia”, „wydaje się”).
W 26.2 argumenty mają odwoływać się do cech państwa – władzy nad całym terytorium i ludnością, suwerenności wewnętrznej – a nie tylko do tego, że w Syrii trwała wojna.
W 26.3 trzeba wskazać, że Chiny są stałym członkiem Rady Bezpieczeństwa z prawem weta, więc bez ich zgody sankcje nie zostałyby przyjęte.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
ONZ – Rada Bezpieczeństwa
- 15 członków: 5 stałych (USA, Wielka Brytania, Francja, Rosja, Chiny) i 10 niestałych (kadencja 2-letnia).
- Decyzje w sprawach innych niż proceduralne (np. sankcje) wymagają 9 głosów, w tym głosów stałych członków (art. 27 Karty Narodów Zjednoczonych); w praktyce wstrzymanie się stałego członka od głosu nie blokuje decyzji.
- Prawo weta: sprzeciw jednego stałego członka blokuje taką decyzję – dlatego sankcje wobec KRLD wymagały co najmniej braku sprzeciwu Chin.
Punktacja CKE
- 26.1. 1 pkt – zdania 3, 5 i 8.
- 26.2. 1 pkt – dwa argumenty odwołujące się do definicji państwa (brak kontroli nad całym terytorium, nad częścią ludności, konkurencyjne ośrodki władzy – brak suwerenności wewnętrznej).
- 26.3. 1 pkt – wyjaśnienie, że Chiny jako stały członek Rady Bezpieczeństwa mają prawo weta, więc sankcje przyjęto przy braku ich sprzeciwu.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Korea Północna, fakty i opinie, Syria jako państwo upadłe, sankcje Rady Bezpieczeństwa ONZ” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl