Zadanie 9
Matura z WOS-u, maj 2022, poziom rozszerzony
Wymaganie: III.4 — Patologie zycia publicznego. Korupcja, klientelizm, panstwa zawlaszczone (J.R. Wedel, F. Fukuyama).
Treść zadania
Tekst J.R. Wedel (Klany, kliki i zawlaszczone panstwa) opisuje:
- Panstwo czesciowo zawlaszczone — nieformalne grupy interesu w szarej strefie korzystaja z uslug skorumpowanych aktorow panstwowych.
- Panstwo klanowe — grupy interesu (klany) same zarzadzaja panstwem jako aktorzy polityczni; trudno rozdzielic klan od panstwa, kazni uzyskuja znaczna bezkarnosc.
Podaj podobienstwo i roznice w funkcjonowaniu opisanych w tekscie nieformalnych grup interesu dzialajacych w szarej strefie w obu typach panstw.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202205. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Podobienstwo:
W obu typach panstw nieformalne grupy interesu z szarej strefy wplywaja na decyzje panstwowe w sposob pozaprawny — wykorzystuja powiazania z aparatem panstwowym do realizacji wlasnych celow, dzialajac poza demokratycznymi mechanizmami kontroli. W obu przypadkach skutkiem jest deformacja polityki publicznej na korzysc waskich grup, ze szkoda dla dobra wspolnego.
Roznica:
- W panstwie czesciowo zawlaszczonym grupy interesu sa na zewnatrz struktur panstwowych — korzystaja z uslug skorumpowanych urzednikow, ale same nie sa wladza. Panstwo i grupy interesu sa rozdzielone, choc powiazane korupcja.
- W panstwie klanowym grupy interesu przejmuja role aktora politycznego — same zarzadzaja panstwem, sa zlozone z osob na stanowiskach publicznych (lub kontroluja te osoby). Granica miedzy klanem a panstwem zanika, klany uzyskuja bezkarnosc.
Skala zawlaszczenia: czesciowe (przez korupcje pojedynczych urzednikow) vs pelne (przejecie kontroli nad calym aparatem panstwa).
Pulapki:
- Trzeba podac i podobienstwo, i roznice — pominiecie jednego = 0 pkt.
- Roznica MUSI byc zakorzeniona w tekscie: w panstwie zawlaszczonym grupy uzywaja panstwa (korupcja); w klanowym grupy sa panstwem (kapitulacja).
- Nie mylic z "panstwo upadle" (failed state) — to inna kategoria (brak instytucji), nie panstwo klanowe (sa instytucje, ale przejete).
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Typologia panstw zawlaszczonych (J.R. Wedel)
| Typ | Mechanizm | Granica panstwo/grupa |
|---|---|---|
| Czesciowo zawlaszczone (state capture) | korupcja, lobbing nieformalny — grupy interesu kupuja decyzje | zachowana, ale przepuszczalna |
| Klanowe | klany przejmuja stanowiska, panstwo to narzedzie klanu | zatarta |
| Upadle (failed) | brak skutecznych instytucji | rozmyta z innych powodow (brak panstwowosci) |
Punktacja CKE
- 1 pkt za podobienstwo (wplyw nieformalny na panstwo) i roznice (zewnetrzny vs wewnetrzny aktor).
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „szara strefa, grupy interesu, panstwo zawlaszczone, panstwo klanowe" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl