Zadanie 30
Matura z WOS-u, maj 2022, poziom rozszerzony
Wymaganie: VI.6 — Globalizacja. Relacje Polnoc-Poludnie. Pomoc rozwojowa. Neokolonializm.
Treść zadania
Rysunek satyryczny J. Goudersa: dwie krowy — jedna z Afryka na sierscu (oznaczenie kontynentu Afryki ciemno na ciele krowy) i druga z mapa USA + Europy/UE (oznaczenia na ciele). Postac (czlowiek) cierpi przy chudej, nedznej krowie afrykanskiej (puste wiadro), podczas gdy druga krowa, gruba i syta (USA/UE), ma pelne wiadra mleka.
Sformuluj argument i kontrargument wobec wizji wspolczesnych relacji miedzynarodowych przedstawionej na rysunku satyrycznym.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202205. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Wizja rysunku: panstwa rozwijajace sie (Afryka) sa eksploatowane przez panstwa rozwiniete (USA, UE) — bogata Polnoc "doi" Poludnie, ktora pozostaje nedzna, mimo wlasnych zasobow.
Argument za teza eksploatacji (Polnoc wykorzystuje Poludnie):
W stosunkach gospodarczych miedzy panstwami rozwinietymi a rozwijajacymi sie wystepuja mechanizmy nierownej wymiany: korporacje miedzynarodowe (zachodnie) inwestuja w Afryke w wydobycie surowcow (rope, diamenty, kobalt, kakao) za relatywnie niskie ceny, eksportuja je i przerabiaja na produkty o wysokiej wartosci dodanej. Zyski trafiaja na Zachod, podczas gdy panstwa afrykanskie pozostaja na nizszych szczeblach lancucha wartosci. Przykladem jest cykl surowcowy (Niger — uran do francuskich elektrowni atomowych; DR Konga — kobalt do baterii litowo-jonowych dla zachodnich smartfonow). To neokolonializm gospodarczy — historyczna spuscizna kolonializmu w nowej formie.
Kontrargument przeciw:
Relacje miedzy Polnoca a Poludniem nie sa wylacznie ekspoatacja — istnieja liczne formy wspolpracy rozwojowej:
- Pomoc rozwojowa ODA (Official Development Assistance) — UE i USA przekazuja miliardy dolarow rocznie na rozwoj Afryki (zdrowie, edukacja, infrastruktura).
- Cele Zrownowazonego Rozwoju ONZ (Agenda 2030) zobowiazuja panstwa rozwiniete do wsparcia rozwijajacych sie.
- Niektore kraje afrykanskie (Ghana, Rwanda, Etiopia) odnotowuja wysoki wzrost PKB dzieki inwestycjom zagranicznym i wspolpracy gospodarczej.
- Brak rozwoju w wielu krajach Afryki wynika tez z wewnetrznych czynnikow: korupcji, slabosci instytucji, konfliktow zbrojnych, zlej polityki gospodarczej — nie wylacznie z zewnetrznej eksploatacji.
Pulapki:
- Trzeba podac i argument i kontrargument — pominiecie jednego = 0 pkt.
- Argumenty MUSZA odnosic sie do realiow miedzynarodowych (przyklady, mechanizmy), nie do abstrakcji.
- Czesty blad: ogolnie "biedni i bogaci" — bez wskazania mechanizmu (nierowny handel, neokolonializm, ODA, etc.) argument jest powierzchowny.
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Kontekst: Polnoc-Poludnie
Podzial swiata Polnoc-Poludnie (Brandt Commission, lata 80.):
- Polnoc — kraje rozwiniete (USA, Kanada, Europa Zachodnia, Japonia, Australia, Korea Pd, Izrael).
- Poludnie — kraje rozwijajace sie (Afryka, wiekszosc Azji, Ameryka Lacinska).
Teoria zaleznosci (R. Prebisch, A.G. Frank): kraje peryferyjne (Poludnie) sa strukturalnie podporzadkowane gospodarczo krajom rdzenia (Polnoc) — eksportuja surowce, importuja produkty przemyslowe, na czym tracza.
Mechanizmy obecne dzis:
- Korporacje miedzynarodowe — czesto traktowane jako “neokolonialne”.
- Pomoc rozwojowa (ODA) — 0,7% PKB jako cel ONZ; tylko nieliczne kraje go osiagaja (np. Szwecja, Norwegia, Dania, Luksemburg).
- Zadluzenie — wiele krajow Poludnia jest zadluzonych w bankach Polnocy (problem “debt trap”).
Punktacja CKE
- 1 pkt za argument i kontrargument (oba musza byc rzeczowe).
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „globalizacja, relacje miedzynarodowe, Polnoc-Poludnie, neokolonializm, eksploatacja" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl