Zadanie 3
Matura z WOS-u, maj 2022, poziom rozszerzony
Wymaganie:
Treść zadania
Materiał źródłowy: tekst „O jednym ze zjawisk społecznych” (N. Ferguson, Wielka degeneracja, Kraków 2017, s. 17): Kiedyś […] Stany Zjednoczone słynęły jako kraj nieograniczonych możliwości, w którym bezustannie realizowały się kariery „od pucybuta do milionera”, a poszczególne rodziny dochodziły „z łachmanów do fortun” w ciągu zaledwie jednego pokolenia. Ale dzisiaj, jeśli urodziłeś się w rodzinie sytuującej się w najniższej 20-procentowej grupie dochodowej (dolny kwintyl), masz zaledwie 5-procentowe szanse na przedostanie się do górnego kwintyla, jeżeli nie zdobędziesz po drodze wyższego wykształcenia.
(W arkuszu podkreślono fragment: kariery „od pucybuta do milionera”.)
3.1. Podaj nazwę typu ruchliwości społecznej, której dotyczy podkreślony fragment tekstu.
3.2. Na podstawie tekstu podaj argument i kontrargument do tezy: Współcześnie w USA występuje zjawisko „dziedziczenia” pozycji społecznej.
Źródło: arkusz CKE EWOP-R0-100-2205. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
3.1. Ruchliwość pionowa (wertykalna). Zasady oceniania CKE uznają też: awans społeczny / awans. 1 p.
Kariera „od pucybuta do milionera” to przejście z dołu na szczyt hierarchii społecznej, czyli zmiana pozycji w pionie (w górę).
3.2. Przykładowe odpowiedzi z zasad oceniania CKE:
- Argument: z tekstu wynika, że niewykształcony człowiek urodzony w dolnym kwintylu dochodowym ma zaledwie 5% szans na przedostanie się do górnego kwintyla.
- Kontrargument (jeden z typów): dane o 5% szans dotyczą tylko osób niewykształconych, a zatem wyższe wykształcenie może być kluczem do tego, by nie dziedziczyć biedy; albo: aż 5% osób niewykształconych z dolnego kwintyla ma szansę przejść do najwyższego kwintyla; albo: tekst dotyczy przejścia z najniższego do najwyższego kwintyla, a przejście do kwintyli pośrednich też jest awansem.
1 p. – za poprawny argument i kontrargument.
W 3.1 zasady oceniania CKE wymieniają ruchliwość pionową (wertykalną) albo awans społeczny. Podkreślony fragment dotyczy kariery – przesunięcia w górę hierarchii – więc kluczowy jest kierunek pionowy, a nie pozioma zmiana pozycji.
W 3.2 oba elementy muszą wynikać z tekstu. Kontrargument można oprzeć na zastrzeżeniu „jeżeli nie zdobędziesz po drodze wyższego wykształcenia”.
Strona arkusza CKE z treścią zadania
Typologia ruchliwości społecznej
| Kryterium | Typy |
|---|---|
| Kierunek | pionowa wstępująca (awans) / pionowa zstępująca (degradacja) / pozioma (zmiana pozycji bez awansu i degradacji) |
| Pokolenia | międzypokoleniowa / wewnątrzpokoleniowa |
| Skala | indywidualna / grupowa |
Kariera „od pucybuta do milionera” to zmiana pozycji w górę hierarchii społecznej, czyli ruchliwość pionowa (awans społeczny) – tego wymaga klucz.
Punktacja CKE
- 3.1. 1 pkt – ruchliwość pionowa / ruchliwość wertykalna albo awans społeczny / awans.
- 3.2. 1 pkt – poprawny argument i kontrargument oparte na tekście.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „ruchliwość społeczna pionowa, awans społeczny, dziedziczenie pozycji” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl