Zadanie 3
Matura z WOS-u, maj 2022, poziom rozszerzony
Wymaganie: I.3 — Stratyfikacja i ruchliwosc spoleczna. Uczen rozroznia typy ruchliwosci.
Treść zadania
Tekst N. Fergusona (Wielka degeneracja, Krakow 2017) opisuje zjawisko spadku ruchliwosci spolecznej w USA — kariery "od pucybuta do milionera" sa coraz rzadsze, a dzieci z dolnego kwintyla dochodowego maja zaledwie 5% szans przebicia sie do gornego kwintyla.
3.1. Podaj nazwe typu ruchliwosci spolecznej, ktorej dotyczy podkreslony fragment tekstu (kariery "od pucybuta do milionera", w ciagu jednego pokolenia, z lachmanow do fortun).
3.2. Na podstawie tekstu podaj argument i kontrargument do tezy: Wspolczesnie w USA wystepuje zjawisko "dziedziczenia" pozycji spolecznej.
Źródło: arkusz CKE MWOP-R0-100-202205. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
3.1. Ruchliwosc miedzypokoleniowa pionowa wstepujaca (awans miedzy pokoleniami).
Podkreslony fragment dotyczy karier "od pucybuta do milionera" — zmiany pozycji spolecznej z pokolenia na pokolenie (z biednej rodziny do bogactwa). To ruchliwosc miedzypokoleniowa (porownanie pozycji rodzicow i dzieci), w wymiarze pionowym wstepujacym (awans w hierarchii spolecznej).
3.2.
Argument (za teza dziedziczenia pozycji): Tekst podaje, ze dziecko urodzone w dolnym 20% (kwintylu) dochodow ma tylko 5% szans przedostac sie do gornego kwintyla — wiekszosc dzieci dziedziczy nizsza pozycje rodzicow. To dowod malej ruchliwosci pionowej i utrzymywania sie pozycji spolecznej w rodzinie.
Kontrargument (przeciw): Tekst wskazuje, ze szansa awansu istnieje (5%) i wzrasta po uzyskaniu wyzszego wyksztalcenia — czyli edukacja pozostaje kanalem ruchliwosci, wiec dziedziczenie nie jest absolutne. Ponadto historycznie USA byly krajem awansu spolecznego ("nieograniczone mozliwosci"), co pokazuje, ze ten model nie jest niezmienny.
Pulapka 3.1 — pomylenie ruchliwosci:
- Miedzypokoleniowa = porownanie pokolen (rodzic → dziecko).
- Wewnatrzpokoleniowa = zmiana pozycji w trakcie zycia jednej osoby (np. awans w pracy). Kariery "z lachmanow do fortun w ciagu jednego pokolenia" — KLUCZ: chodzi o rodziny, ktore w ciagu pokolenia (rodzice → dzieci) zmieniaja status. To miedzypokoleniowa.
Pulapka 3.2 — argument musi byc Z TEKSTU, nie z wlasnej wiedzy. Kluczowa dana: 5% szans awansu — to argument za dziedziczeniem (95% dziedziczy nizsza pozycje). Kontrargument: te 5% + rola wyksztalcenia (mozliwosc awansu istnieje).
Strona arkusza CKE z trescia zadania
Typologia ruchliwosci spolecznej
| Kryterium | Typy |
|---|---|
| Pokolenia | miedzypokoleniowa (intergeneracyjna) / wewnatrzpokoleniowa (intrageneracyjna) |
| Kierunek | pionowa wstepujaca (awans) / pionowa zstepujaca (degradacja) / pozioma (zmiana bez awansu) |
| Skala | indywidualna / grupowa |
“Od pucybuta do milionera” = klasyczny przyklad ruchliwosci miedzypokoleniowej pionowej wstepujacej.
Punktacja CKE
- 3.1. 1 pkt — wskazanie “ruchliwosc miedzypokoleniowa” (pionowa, wstepujaca akceptowalne dodatkowo).
- 3.2. 1 pkt — poprawny argument I kontrargument z tekstu.
- Suma: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „ruchliwosc spoleczna, miedzy-/wewnatrz-pokoleniowa, dziedziczenie pozycji" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl