m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MHIP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 10

Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Wymagania ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna. Wymagania szczegółowe: 10.1: XX. Pierwsze wolne elekcje i ich następstwa. – […] charakteryzuje sytuację wewnętrzną […] Rzeczypospolitej na początku panowania Zygmunta III Wazy (PR); 10.2: XVI. Reformacja i jej skutki. 4) charakteryzuje najważniejsze wojny religijne (PR); XIX. Powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. 4) wyjaśnia prawne i kulturowe podstawy tolerancji religijnej na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVI w. (PP).

Treść zadania

Fragmenty aktów prawnych:

Dokument 1: „A iż w Rzeczypospolitej naszej jest różność niemała w sprawie religii chrześcijańskiej, obiecujemy to sobie spólnie za nas i potomków naszych na wieczne czasy pod obowiązkiem przysięgi, iż którzy jesteśmy rozróżnieni w wierze, pokój między sobą zachować.”

Dokument 2: „Nie ma Cesarski Majestat, ani elektorowie, ani książęta, ni stany świętego państwa, prześladować żadnego stanu państwa z powodu wyznawania konfesji augsburskiej. W zamian zaś stany, które należą do wyznania augsburskiego, w równej mierze mają pozostawić bez nagabywania przy ich religii rzymskiej Majestat Cesarski i elektorów, książąt i inne stany państwa świętego.”

Dokument 3: „My, nie chcąc rozerwania kościelnej św. jedności, wyprawiliśmy do Ojca św. Klemensa VIII posły nasze, prosząc, aby nas do swego posłuszeństwa przyjął i od zwierzchności patriarchów carogrodzkich wyzwolił, zachowując nam obrządki i ceremonie kościołów wschodnich greckich. Co iż uczynił, tośmy dziś na tym synodzie uczynili przy bytności posłów Króla J.M. Zygmunta III.”

Dokument 4: „Henryk, z łaski Bożej król Francji i Nawarry, pozwoliliśmy wszystkim panom, szlachcie i innym osobom wyznającym religię reformowaną odprawiać nabożeństwo rzeczonej religii w głównym miejscu zamieszkania, gdy będą tam przebywać. Ogłaszamy wszystkich, którzy wyznają rzeczoną religię, za zdolnych do sprawowania wszystkich godności, urzędów w miastach naszego królestwa.”

Na podstawie: Wiek XVI–XVIII […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999.

10.1. Akt prawny, który nie dotyczył kościołów reformowanych, to dokument: A. 1 · B. 2 · C. 3 · D. 4

10.2. Oceń prawdziwość (P/F):

  1. Dokument 1. wprowadzał równouprawnienie dla wyznawców judaizmu w RP w XVI w.
  2. Dokument 2. regulował stosunki między wyznawcami katolicyzmu i luteranizmu.

Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

10.1. C — dokument 3.

To akt unii brzeskiej (1596): dotyczy podporządkowania Kościoła prawosławnego papieżowi z zachowaniem obrządku wschodniego, a więc nie kościołów reformowanych (protestanckich).

10.2. FP

  1. F — konfederacja warszawska (1573) dotyczyła różnowierców chrześcijańskich („różność w sprawie religii chrześcijańskiej”), nie judaizmu.
  2. P — dokument 2. to pokój augsburski (1555), regulujący stosunki między katolikami a luteranami w Rzeszy („konfesja augsburska” = wyznanie luterańskie).
Typowy błąd / pułapka

W 10.1 kluczem jest rozróżnienie reformowane ≠ wschodnie. „Kościoły reformowane” to protestanci; dokument 3. dotyczy prawosławnych przechodzących pod zwierzchnictwo Rzymu. Kusi też dokument 2., bo mówi o konfesji augsburskiej — ale luteranizm jest nurtem reformacji.

W 10.2 stwierdzenie 1. wykorzystuje to, że konfederacja warszawska kojarzy się z szeroką tolerancją. Cytat mówi jednak wprost o religii chrześcijańskiej — Żydzi funkcjonowali w RP na podstawie odrębnych przywilejów, nie tego aktu.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 10 — historia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MHIP-R0-100-A-2605 — zadanie 10. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, historia PR Oryginalny PDF CKE

Cztery akty, cztery konteksty

Dok.AktRokCzego dotyczy
1konfederacja warszawska1573pokój między różnowiercami chrześcijańskimi w RP
2pokój augsburski1555katolicy vs luteranie w Rzeszy (cuius regio, eius religio)
3unia brzeska1596prawosławni pod zwierzchnictwem papieża, obrządek wschodni zachowany
4edykt nantejski1598prawa hugenotów we Francji, Henryk IV

Dlaczego dokument 3. odstaje

Pozostałe trzy regulują status protestantów (albo relacje z nimi). Unia brzeska dotyczy Kościoła wschodniego — powstał z niej Kościół greckokatolicki (unicki), zachowujący liturgię bizantyjską przy uznaniu prymatu papieża.

„Konfesja augsburska”

To Confessio Augustana z 1530 r. — podstawowe wyznanie wiary luteranizmu, przedstawione cesarzowi Karolowi V na sejmie w Augsburgu. Termin w źródle jest synonimem luteranizmu i to on rozstrzyga stwierdzenie 2. w podpunkcie 10.2.

Punktacja CKE

  • 10.1. 1 pkt — wybór C · 10.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).
  • Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „konfederacja warszawska, pokój augsburski, unia brzeska, edykt nantejski” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl