Zadanie 10
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zakres podstawy programowej — reformacja i kontrreformacja w Europie i w Rzeczypospolitej; tolerancja religijna, unia brzeska.
Treść zadania
Cztery fragmenty aktów prawnych:
Dokument 1 — „którzy jesteśmy rozróżnieni w wierze, pokój między sobą zachować" (Rzeczpospolita). Dokument 2 — zakaz prześladowania stanów wyznających konfesję augsburską, wzajemność wobec religii rzymskiej. Dokument 3 — poselstwo do papieża Klemensa VIII o przyjęcie „do swego posłuszeństwa" i wyzwolenie od patriarchów carogrodzkich, z zachowaniem obrządku wschodniego; za Zygmunta III. Dokument 4 — Henryk, król Francji i Nawarry, pozwala wyznawcom religii reformowanej odprawiać nabożeństwa i sprawować urzędy.
10.1. Akt prawny, który nie dotyczył kościołów reformowanych, to dokument: A. 1 · B. 2 · C. 3 · D. 4
10.2. Oceń prawdziwość (P/F):
- Dokument 1. wprowadzał równouprawnienie dla wyznawców judaizmu w RP w XVI w.
- Dokument 2. regulował stosunki między wyznawcami katolicyzmu i luteranizmu.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
10.1. C — dokument 3.
To akt unii brzeskiej (1596): dotyczy podporządkowania Kościoła prawosławnego papieżowi z zachowaniem obrządku wschodniego, a więc nie kościołów reformowanych (protestanckich).
10.2. FP
- F — konfederacja warszawska (1573) dotyczyła różnowierców chrześcijańskich („różność w sprawie religii chrześcijańskiej"), nie judaizmu.
- P — dokument 2. to pokój augsburski (1555), regulujący stosunki między katolikami a luteranami w Rzeszy („konfesja augsburska" = wyznanie luterańskie).
W 10.1 kluczem jest rozróżnienie reformowane ≠ wschodnie. „Kościoły reformowane" to protestanci; dokument 3. dotyczy prawosławnych przechodzących pod zwierzchnictwo Rzymu. Kusi też dokument 2., bo mówi o konfesji augsburskiej — ale luteranizm jest nurtem reformacji.
W 10.2 stwierdzenie 1. wykorzystuje to, że konfederacja warszawska kojarzy się z szeroką tolerancją. Cytat mówi jednak wprost o religii chrześcijańskiej — Żydzi funkcjonowali w RP na podstawie odrębnych przywilejów, nie tego aktu.
Treść zadania (CKE)
Cztery akty, cztery konteksty
| Dok. | Akt | Rok | Czego dotyczy |
|---|---|---|---|
| 1 | konfederacja warszawska | 1573 | pokój między różnowiercami chrześcijańskimi w RP |
| 2 | pokój augsburski | 1555 | katolicy vs luteranie w Rzeszy (cuius regio, eius religio) |
| 3 | unia brzeska | 1596 | prawosławni pod zwierzchnictwem papieża, obrządek wschodni zachowany |
| 4 | edykt nantejski | 1598 | prawa hugenotów we Francji, Henryk IV |
Dlaczego dokument 3. odstaje
Pozostałe trzy regulują status protestantów (albo relacje z nimi). Unia brzeska dotyczy Kościoła wschodniego — powstał z niej Kościół greckokatolicki (unicki), zachowujący liturgię bizantyjską przy uznaniu prymatu papieża.
„Konfesja augsburska”
To Confessio Augustana z 1530 r. — podstawowe wyznanie wiary luteranizmu, przedstawione cesarzowi Karolowi V na sejmie w Augsburgu. Termin w źródle jest synonimem luteranizmu i to on rozstrzyga stwierdzenie 2. w podpunkcie 10.2.
Punktacja CKE
- 10.1. 1 pkt — wybór C · 10.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „konfederacja warszawska, pokoj augsburski, unia brzeska, edykt nantejski" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl