Zadanie 10
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna. Wymagania szczegółowe: 10.1: XX. Pierwsze wolne elekcje i ich następstwa. – […] charakteryzuje sytuację wewnętrzną […] Rzeczypospolitej na początku panowania Zygmunta III Wazy (PR); 10.2: XVI. Reformacja i jej skutki. 4) charakteryzuje najważniejsze wojny religijne (PR); XIX. Powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. 4) wyjaśnia prawne i kulturowe podstawy tolerancji religijnej na ziemiach Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVI w. (PP).
Treść zadania
Fragmenty aktów prawnych:
Dokument 1: „A iż w Rzeczypospolitej naszej jest różność niemała w sprawie religii chrześcijańskiej, obiecujemy to sobie spólnie za nas i potomków naszych na wieczne czasy pod obowiązkiem przysięgi, iż którzy jesteśmy rozróżnieni w wierze, pokój między sobą zachować.”
Dokument 2: „Nie ma Cesarski Majestat, ani elektorowie, ani książęta, ni stany świętego państwa, prześladować żadnego stanu państwa z powodu wyznawania konfesji augsburskiej. W zamian zaś stany, które należą do wyznania augsburskiego, w równej mierze mają pozostawić bez nagabywania przy ich religii rzymskiej Majestat Cesarski i elektorów, książąt i inne stany państwa świętego.”
Dokument 3: „My, nie chcąc rozerwania kościelnej św. jedności, wyprawiliśmy do Ojca św. Klemensa VIII posły nasze, prosząc, aby nas do swego posłuszeństwa przyjął i od zwierzchności patriarchów carogrodzkich wyzwolił, zachowując nam obrządki i ceremonie kościołów wschodnich greckich. Co iż uczynił, tośmy dziś na tym synodzie uczynili przy bytności posłów Króla J.M. Zygmunta III.”
Dokument 4: „Henryk, z łaski Bożej król Francji i Nawarry, pozwoliliśmy wszystkim panom, szlachcie i innym osobom wyznającym religię reformowaną odprawiać nabożeństwo rzeczonej religii w głównym miejscu zamieszkania, gdy będą tam przebywać. Ogłaszamy wszystkich, którzy wyznają rzeczoną religię, za zdolnych do sprawowania wszystkich godności, urzędów w miastach naszego królestwa.”
Na podstawie: Wiek XVI–XVIII […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999.
10.1. Akt prawny, który nie dotyczył kościołów reformowanych, to dokument: A. 1 · B. 2 · C. 3 · D. 4
10.2. Oceń prawdziwość (P/F):
- Dokument 1. wprowadzał równouprawnienie dla wyznawców judaizmu w RP w XVI w.
- Dokument 2. regulował stosunki między wyznawcami katolicyzmu i luteranizmu.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
10.1. C — dokument 3.
To akt unii brzeskiej (1596): dotyczy podporządkowania Kościoła prawosławnego papieżowi z zachowaniem obrządku wschodniego, a więc nie kościołów reformowanych (protestanckich).
10.2. FP
- F — konfederacja warszawska (1573) dotyczyła różnowierców chrześcijańskich („różność w sprawie religii chrześcijańskiej”), nie judaizmu.
- P — dokument 2. to pokój augsburski (1555), regulujący stosunki między katolikami a luteranami w Rzeszy („konfesja augsburska” = wyznanie luterańskie).
W 10.1 kluczem jest rozróżnienie reformowane ≠ wschodnie. „Kościoły reformowane” to protestanci; dokument 3. dotyczy prawosławnych przechodzących pod zwierzchnictwo Rzymu. Kusi też dokument 2., bo mówi o konfesji augsburskiej — ale luteranizm jest nurtem reformacji.
W 10.2 stwierdzenie 1. wykorzystuje to, że konfederacja warszawska kojarzy się z szeroką tolerancją. Cytat mówi jednak wprost o religii chrześcijańskiej — Żydzi funkcjonowali w RP na podstawie odrębnych przywilejów, nie tego aktu.
Treść zadania (CKE)
Cztery akty, cztery konteksty
| Dok. | Akt | Rok | Czego dotyczy |
|---|---|---|---|
| 1 | konfederacja warszawska | 1573 | pokój między różnowiercami chrześcijańskimi w RP |
| 2 | pokój augsburski | 1555 | katolicy vs luteranie w Rzeszy (cuius regio, eius religio) |
| 3 | unia brzeska | 1596 | prawosławni pod zwierzchnictwem papieża, obrządek wschodni zachowany |
| 4 | edykt nantejski | 1598 | prawa hugenotów we Francji, Henryk IV |
Dlaczego dokument 3. odstaje
Pozostałe trzy regulują status protestantów (albo relacje z nimi). Unia brzeska dotyczy Kościoła wschodniego — powstał z niej Kościół greckokatolicki (unicki), zachowujący liturgię bizantyjską przy uznaniu prymatu papieża.
„Konfesja augsburska”
To Confessio Augustana z 1530 r. — podstawowe wyznanie wiary luteranizmu, przedstawione cesarzowi Karolowi V na sejmie w Augsburgu. Termin w źródle jest synonimem luteranizmu i to on rozstrzyga stwierdzenie 2. w podpunkcie 10.2.
Punktacja CKE
- 10.1. 1 pkt — wybór C · 10.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „konfederacja warszawska, pokój augsburski, unia brzeska, edykt nantejski” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl