Zadanie 17
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna. Wymagania szczegółowe: XXXV. Ziemie polskie pod zaborami w II połowie XIX i na początku XX w. 1) wyjaśnia cele i porównuje metody polityki zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej Rzeczypospolitej (w tym ziem zabranych) – rusyfikacja, germanizacja, autonomia galicyjska; 3) charakteryzuje postawy społeczeństwa polskiego w stosunku do zaborców (PP).
Treść zadania
Źródło 1. Rozporządzenie językowe: „§ 1. C.k. władze i urzędy […] dalej c.k. Krajowa Rada Szkolna i c.k. sądy używać będą tak w służbie wewnętrznej, jako też w korespondencji z sądowymi niewojskowymi władzami, urzędami i sądami w kraju języka polskiego […]. § 2. Podobnież będą i prokuratorie państwowe w kraju używać języka polskiego w stosunkach służbowych z władzami, urzędami i sądami w kraju […].”
Źródło 2. Fragment relacji: „Do ferii wielkanocnych 1901 roku naukę religii pobieraliśmy w języku polskim. Dnia 24 stycznia nauczyciele zaczęli nas obdarowywać niemieckimi katechizmami. […] Za sprzeciwianie się nauczycielowi odebraliśmy w dniu 2 V karę chłosty od nauczyciela Koralewskiego […]. Inspektor szkolny […] [c]zęsto pytał nas: «Kim jesteście?». Odpowiedź była jedna: «Jesteśmy Polakami».”
Polecenie CKE: Rozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. dotyczą tego samego zaboru. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie — nie.
Przykładowe uzasadnienie (na podstawie zasad oceniania CKE) — źródło 1. odnosi się do sytuacji w zaborze austriackim w okresie tzw. autonomii galicyjskiej, o czym świadczą nazwy instytucji (c.k. — cesarsko-królewskie, Krajowa Rada Szkolna) oraz wprowadzenie języka polskiego jako urzędowego.
Źródło 2. informuje o sytuacji w zaborze pruskim, gdzie język polski był rugowany — niemieckie katechizmy w nauce religii i chłosta za sprzeciw wskazują na germanizację szkoły (w 1901 r. takie wydarzenia doprowadziły m.in. do strajku dzieci we Wrześni).
Skrót c.k. (cesarsko-królewski) wskazuje zabór austriacki — tak oznaczano urzędy austriackiej części monarchii Habsburgów.
Uzasadnienie musi odwołać się do obu źródeł. Samo „nie, bo to różne zabory” nie punktuje; trzeba podać przesłanki dla każdego: c.k. i polski jako urzędowy w pierwszym, niemieckie katechizmy i chłosta w drugim.
Treść zadania (CKE)
Trzy zabory, trzy polityki po 1867 r.
| Austriacki (Galicja) | Pruski | Rosyjski | |
|---|---|---|---|
| Język urzędowy | polski (od 1869) | niemiecki | rosyjski |
| Szkolnictwo | polskie, dwa uniwersytety | germanizacja | rusyfikacja |
| Autonomia | Sejm Krajowy, autonomia | brak autonomii | brak autonomii |
| Znak rozpoznawczy w źródłach | c.k., Krajowa Rada Szkolna | Kulturkampf, Hakata, komisja kolonizacyjna | generał-gubernator, Apuchtin |
Strajk szkolny we Wrześni (1901–1902)
Bezpośrednią przyczyną było wprowadzenie niemieckiego na lekcjach religii — ostatniego przedmiotu nauczanego po polsku. Dzieci odmówiły odpowiadania po niemiecku, część rodziców poparła protest. Władze zastosowały chłostę, a rodziców skazano na kary więzienia. Sprawa odbiła się echem w Europie i stała się symbolem oporu wobec germanizacji.
Punktacja CKE
- 1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu źródeł.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „zabór austriacki, autonomia Galicji, zabór pruski, Września” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl