Zadanie 17
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zakres podstawy programowej — ziemie polskie pod zaborami w II poł. XIX w., polityka zaborców wobec Polaków, autonomia galicyjska i germanizacja.
Treść zadania
Źródło 1 — rozporządzenie językowe: „c.k. władze i urzędy […] c.k. Krajowa Rada Szkolna i c.k. sądy używać będą […] języka polskiego"; podobnie prokuratorie państwowe.
Źródło 2 — fragment relacji: „Do ferii wielkanocnych 1901 roku naukę religii pobieraliśmy w języku polskim […] nauczyciele zaczęli nas obdarowywać niemieckimi katechizmami […] odebraliśmy karę chłosty […] Inspektor pytał: »Kim jesteście?« […] »Jesteśmy Polakami«".
Polecenie: rozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. dotyczą tego samego zaboru. Uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie — nie.
Uzasadnienie — źródło 1. odnosi się do sytuacji w zaborze austriackim w okresie tzw. autonomii galicyjskiej, o czym świadczą nazwy instytucji (c.k. — cesarsko-królewskie, Krajowa Rada Szkolna) oraz wprowadzenie języka polskiego jako urzędowego.
Źródło 2. informuje o sytuacji w zaborze pruskim, gdzie język polski był rugowany — niemieckie katechizmy i chłosta za sprzeciw wskazują na strajk szkolny we Wrześni (1901).
Skrót c.k. (cesarsko-królewski) jest tu najszybszym rozpoznaniem zaboru austriackiego — pochodzi od tytulatury Franciszka Józefa jako cesarza Austrii i króla Węgier. Kto go nie zna, zwykle myli źródło 1. z zaborem rosyjskim.
Uzasadnienie musi odwołać się do obu źródeł. Samo „nie, bo to różne zabory" nie punktuje; trzeba podać przesłanki dla każdego: c.k. i polski jako urzędowy w pierwszym, niemieckie katechizmy i chłosta w drugim.
Data 1901 i chłosta za religię to jednoznaczne wskazanie na Wrześnię — warto ją nazwać, choć klucz tego nie wymaga.
Treść zadania (CKE)
Trzy zabory, trzy polityki po 1867 r.
| Austriacki (Galicja) | Pruski | Rosyjski | |
|---|---|---|---|
| Język urzędowy | polski (od 1869) | niemiecki | rosyjski |
| Szkolnictwo | polskie, dwa uniwersytety | germanizacja | rusyfikacja |
| Samorząd | Sejm Krajowy, autonomia | brak | brak |
| Znak rozpoznawczy w źródłach | c.k., Krajowa Rada Szkolna | Kulturkampf, Hakata, komisja kolonizacyjna | generał-gubernator, Apuchtin |
Strajk szkolny we Wrześni (1901–1902)
Bezpośrednią przyczyną było wprowadzenie niemieckiego na lekcjach religii — ostatniego przedmiotu nauczanego po polsku. Dzieci odmówiły odpowiadania po niemiecku, część rodziców poparła protest. Władze zastosowały chłostę, a rodziców skazano na kary więzienia. Sprawa odbiła się echem w całej Europie i stała się symbolem oporu wobec germanizacji; strajk rozlał się potem na ponad 700 szkół w Wielkopolsce.
Punktacja CKE
- 1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu źródeł.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „zabor austriacki, autonomia Galicji, zabor pruski, Wrzesnia" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl