Zadanie 25
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zakres podstawy programowej — Polska w latach 1980–1989, powstanie „Solidarności", stan wojenny.
Treść zadania
Ulotka z lat 80. XX w. z napisami: „SIERPIEŃ", „1980 1981", „SOLIDARNOŚĆ", „1 ROCZNICA POROZUMIEŃ społecznych", z grafiką Pomnika Poległych Stoczniowców w Gdańsku (trzy krzyże z kotwicami).
Polecenie: rozstrzygnij, czy ulotka powstała przed wprowadzeniem stanu wojennego, czy po jego wprowadzeniu. Uzasadnij, odwołując się do treści ulotki.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie — przed wprowadzeniem stanu wojennego.
Uzasadnienie — ulotka upamiętnia 1. rocznicę porozumień sierpniowych, a te podpisano w sierpniu 1980 r. Pierwsza rocznica przypadała więc na sierpień 1981 r., a stan wojenny wprowadzono 13 grudnia 1981 r. — cztery miesiące później. Wskazuje na to także jawny charakter druku z symboliką „Solidarności", legalnie działającej do 13 grudnia 1981 r.
Wystarczy arytmetyka: sierpień 1980 + 1 rok = sierpień 1981, a stan wojenny to 13 grudnia 1981. Daty „1980 1981" na ulotce podają zresztą oba lata wprost.
Uzasadnienie musi odwołać się do treści ulotki — polecenie mówi o tym wprost. Samo „przed, bo Solidarność była wtedy legalna" jest wiedzą własną, nie odczytaniem źródła; trzeba wskazać napis o pierwszej rocznicy albo daty.
Warto znać kontekst grafiki: Pomnik Poległych Stoczniowców 1970 odsłonięto 16 grudnia 1980 r. — sam był jednym z wywalczonych postulatów sierpniowych.
Treść zadania (CKE)
Kalendarium, które rozstrzyga zadanie
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 31 sierpnia 1980 | porozumienia gdańskie — zgoda na wolne związki zawodowe |
| 17 września 1980 | powstanie NSZZ „Solidarność” |
| 16 grudnia 1980 | odsłonięcie Pomnika Poległych Stoczniowców |
| sierpień 1981 | 1. rocznica porozumień — czas powstania ulotki |
| 13 grudnia 1981 | wprowadzenie stanu wojennego |
| 8 października 1982 | delegalizacja „Solidarności” |
Cztery porozumienia sierpniowe
Podpisano je kolejno w: Szczecinie (30 VIII), Gdańsku (31 VIII), Jastrzębiu-Zdroju (3 IX) i Dąbrowie Górniczej (11 IX 1980). Najbardziej znane jest gdańskie — to z niego pochodzi 21 postulatów, a punkt pierwszy dotyczył właśnie wolnych związków zawodowych.
Druk przed i po 13 grudnia
Ulotki sprzed stanu wojennego drukowano jawnie, z pełną symboliką i logo „Solidarności”. Po 13 grudnia wydawnictwa przeszły do drugiego obiegu — zmienił się język (wezwania do oporu, listy internowanych) i jakość druku. To kolejna przesłanka datowania, przydatna przy podobnych zadaniach.
Punktacja CKE
- 1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem odwołującym się do źródła.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Solidarnosc, porozumienia sierpniowe, stan wojenny, ulotka" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl