Zadanie 18
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zakres podstawy programowej — odbudowa państwa polskiego po I wojnie światowej; ustalenia konferencji Wielkiej Trójki i granice Polski po II wojnie światowej.
Treść zadania
Źródło 1 — znaczek pocztowy upamiętniający traktat, z dwoma delegatami Polski.
Źródło 2 — fragment dokumentu: „Dawne ziemie niemieckie na wschód od linii idącej od Morza Bałtyckiego bezpośrednio na zachód od Świnoujścia i stąd wzdłuż rzeki Odry, łącznie z częścią Prus Wschodnich oraz z obszarem dawnego Wolnego Miasta Gdańska, będą pod administracją Państwa Polskiego".
18.1. Podaj nazwisko jednego z dwóch delegatów Polski upamiętnionych na znaczku.
18.2. Rozstrzygnij, czy fragment dokumentu ze źródła 2. jest częścią traktatu, do którego odnosi się znaczek. Uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
18.1. Ignacy Jan Paderewski albo Roman Dmowski — to oni podpisali traktat wersalski w imieniu Polski (28 czerwca 1919).
18.2.
Rozstrzygnięcie — nie.
Uzasadnienie — znaczek odnosi się do traktatu wersalskiego (1919), o czym informuje m.in. napis na znaczku. W źródle 2. przytoczono natomiast postanowienia konferencji poczdamskiej (1945), o czym świadczą informacje o nabytkach terytorialnych Polski kosztem Niemiec — granica na Odrze, część Prus Wschodnich, Gdańsk.
Rozstrzyga treść dokumentu, nie przeczucie. Wersal (1919) nie przyznawał Polsce ziem nad Odrą ani Prus Wschodnich — Gdańsk stał się wtedy Wolnym Miastem, a nie częścią Polski. Sformułowanie „dawnego Wolnego Miasta Gdańska" w źródle 2. samo w sobie dowodzi, że mowa o czasach po likwidacji tego statusu, czyli po 1939/1945.
W 18.1 częsty błąd to podanie Józefa Piłsudskiego — nie było go w Wersalu, delegacji przewodzili Paderewski (premier) i Dmowski (KNP).
Treść zadania (CKE)
Wersal a Poczdam — co komu przyznano
| Traktat wersalski (1919) | Konferencja poczdamska (1945) | |
|---|---|---|
| Wielkopolska, Pomorze | przyznane Polsce | — |
| Gdańsk | Wolne Miasto pod ochroną Ligi Narodów | pod administracją polską |
| Górny Śląsk | plebiscyt (1921) | — |
| Warmia i Mazury | plebiscyt (1920, przegrany) | część Prus Wschodnich dla Polski |
| Granica zachodnia | — | Odra i Nysa Łużycka |
| Delegaci Polski | Paderewski, Dmowski | Bierut, Osóbka-Morawski (bez prawa głosu) |
Dlaczego „administracja”, a nie „granica”
Poczdam mówił o oddaniu ziem pod administrację Państwa Polskiego, z zastrzeżeniem, że ostateczne wytyczenie granicy nastąpi w traktacie pokojowym z Niemcami. Taki traktat podpisano dopiero w 1990 r. (traktat 2+4), a granicę polsko-niemiecką potwierdzono układem z 14 listopada 1990 r. To sformułowanie z dokumentu jest więc historycznie precyzyjne i warto je czytać dosłownie.
Punktacja CKE
- 18.1. 1 pkt — jedno poprawne nazwisko.
- 18.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem z obu źródeł.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „traktat wersalski, konferencja poczdamska, granica na Odrze i Nysie" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl