Zadanie 3
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania ogólne: I. Chronologia historyczna (3.2); II. Analiza i interpretacja historyczna. Wymagania szczegółowe: IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. 3.1: 1) charakteryzuje przemiany ustrojowe i społeczne (w tym problem niewolnictwa) w państwie rzymskim doby republiki […] z uwzględnieniem roli Juliusza Cezara […] (PP); 2) wyjaśnia przyczyny kryzysu i upadku republiki rzymskiej (PR). 3.2: 6) rozpoznaje osiągnięcia kulturowe starożytnych Rzymian (PP).
Treść zadania
Źródło 1. Plan bitwy (na podstawie: Wielka Encyklopedia PWN, t. 1, Warszawa 1995).
Źródło 2. Fragment opracowania historycznego: „W styczniu [wódz rzymski] przekroczył Rubikon stanowiący granicę między Galią Przedalpejską a właściwą Italią. «Kości zostały rzucone» – rozpoczęła się wojna domowa. Jego przeciwnik również dysponował silną armią, ale stacjonowała ona w Hiszpanii. Italia jednak była właściwie bezbronna, większość senatorów w panice opuściła stolicę. Ciesząc się poparciem arystokracji, [wódz rzymski] szybko opanował Italię i Rzym. Czekała go jednak ciężka rozprawa w Hiszpanii, a następnie w Grecji. Do decydującej bitwy doszło w Tracji.” Na podstawie: M. Jaczynowska, D. Musiał, M. Stępień, Historia starożytna, Warszawa 2010.
3.1. Rozstrzygnij, czy bitwa przedstawiona w źródle 1. była decydującą bitwą wojny opisanej w źródle 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z obu źródeł.
3.2. Dokończ zdanie: Opisane w źródle 2. wydarzenia rozegrały się przed… A. zburzeniem Kartaginy · B. reformą braci Grakchów · C. powstaniem Spartakusa · D. ustanowieniem pryncypatu
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
3.1.
Rozstrzygnięcie — nie.
Przykładowe uzasadnienie (na podstawie zasad oceniania CKE) — na planie przedstawiono bitwę pod Akcjum (31 r. p.n.e.), którą stoczyły wojska Oktawiana i Marka Antoniusza. Tekst opisuje natomiast wojnę domową Cezara z Pompejuszem, na co wskazują przekroczenie Rubikonu oraz decydująca bitwa w Tracji (tak podaje źródło; chodzi o bitwę pod Farsalos w 48 r. p.n.e.).
3.2. D — przed ustanowieniem pryncypatu.
W 3.1 nie wystarczy napisać „nie, bo to inna bitwa”. Klucz wymaga odwołania do obu źródeł: trzeba wskazać, kto walczył w bitwie z planu (Oktawian i Marek Antoniusz — Akcjum), i podać przesłanki z tekstu (Rubikon, decydująca bitwa w Tracji).
W 3.2 kolejność chronologiczna jest kluczowa. Wojna Cezara z Pompejuszem to 49–45 p.n.e. Zburzenie Kartaginy (146 p.n.e.), reforma Grakchów (133–121 p.n.e.) i powstanie Spartakusa (73–71 p.n.e.) są wcześniejsze. Pryncypat ustanowiono w 27 r. p.n.e. — jako jedyny jest późniejszy.
Treść zadania (CKE)
Dwie wojny domowe, które łatwo pomylić
| Cezar vs Pompejusz | Oktawian vs Antoniusz | |
|---|---|---|
| Lata | 49–45 p.n.e. | 32–30 p.n.e. |
| Początek | przekroczenie Rubikonu (49 p.n.e.) | zerwanie II triumwiratu |
| Decydująca bitwa | Farsalos (48 p.n.e.), Grecja/Tesalia | Akcjum (31 p.n.e.), bitwa morska |
| Skutek | dyktatura Cezara | jedynowładztwo Oktawiana, pryncypat (27 p.n.e.) |
Jeśli plan pokazuje bitwę morską — to Akcjum, nie Farsalos. To najszybszy sposób rozstrzygnięcia 3.1.
Oś czasu do 3.2
264–146 p.n.e. wojny punickie (Kartagina zburzona 146)
133–121 p.n.e. reformy Grakchów
73–71 p.n.e. powstanie Spartakusa
49–45 p.n.e. wojna Cezara z Pompejuszem ← wydarzenia z tekstu
27 p.n.e. pryncypat Oktawiana Augusta
Punktacja CKE
- 3.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obu źródeł.
- 3.2. 1 pkt — wybór D.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Cezar, Pompejusz, wojna domowa, Akcjum, pryncypat” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl