Zadanie 9
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna. Wymaganie szczegółowe: XVI. Reformacja i jej skutki. 1) porównuje główne zasady luteranizmu, kalwinizmu […] (PR).
Treść zadania
Fragment artykułu naukowego: „[P]oglądy Marcina Lutra co do kultu obrazu są poglądami augustianina wychowanego na Zachodzie, który nie podziela wschodniej wrażliwości obrazu jako nośnika, komunikatora obecności przedstawianej w nim postaci […]. W swoich kazaniach Luter przeciwstawia się nadużyciom związanym z kultem obrazów, obawia się tego, że niektórzy pokładają w obrazach nadzieję bardziej niż w Panu Bogu. Luter – augustianin – podkreśla rolę miłości i priorytet miłosierdzia przed wszelkimi formami artystycznego wyrazu […]. Jednocześnie Luter nie tylko przeciwstawia się [niszczeniu obrazów], a wręcz przeciwnie, podkreśla ich pozytywną rolę w rozpamiętywaniu i rozumieniu Biblii. Niekwestionowalny jest priorytet Słowa nad obrazem. Luter zupełnie zrywa z obrazem kultycznym, akceptując i w teorii, i w praktyce obraz narracyjny. Sytuacja […] [u] Jana Kalwina wygląda odmiennie: teoretycznie akceptuje […] obraz narracyjny (historie), w praktyce jednak skłania się do zakwestionowania jakiegokolwiek obrazu w przestrzeni sakralnej. Pozwala na kolekcje świeckie, choć z bardzo wąskim repertuarem tematycznym […]. Jego zdaniem zamykanie nieskończonego Boga w skończonej formie jest bluźnierstwem. Kalwin podkreśla obowiązywalność Starego Testamentu, w ogóle nie odnosząc się do Wcielenia w kwestii przedstawień, a w pewien zawiły sposób tłumaczy, że naśladowaniem Chrystusa jest właśnie nietworzenie obrazów. Jan Kalwin ewidentnie wiąże obraz i jego kult z papieską władzą […].” Na podstawie: D. Klejnowski-Różycki, Kult obrazów […], „Studia Oecumenica” 2017, nr 17.
Polecenie CKE: Porównaj zaprezentowane w zacytowanym tekście poglądy Lutra i Kalwina na temat sztuki sakralnej. Przedstaw jedno podobieństwo i jedną różnicę między tymi poglądami.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Przykładowa odpowiedź (na podstawie zasad oceniania CKE).
Podobieństwo (jedno wystarczy):
- obaj uznają malarstwo sakralne za dopuszczalne (przynajmniej w teorii, w formie obrazu narracyjnego);
- obaj przyznają prymat Słowa nad obrazem.
Różnica: Luter dostrzega pozytywną funkcję malarstwa sakralnego w teorii i w praktyce. Dla Kalwina obrazy religijne powinny być w praktyce wyeliminowane z przestrzeni sakralnej.
Pułapka tkwi w słowie „teoretycznie”. Kalwin teoretycznie akceptuje obraz narracyjny — dlatego zgoda na dopuszczalność obrazu jest podobieństwem, a nie różnicą. Różnica leży w praktyce.
Odpowiedź typu „Luter był za obrazami, Kalwin przeciw” upraszcza tekst i gubi to rozróżnienie.
Uwaga: klucz wymaga jednego podobieństwa i jednej różnicy (2 pkt); za samo podobieństwo albo samą różnicę jest 1 pkt.
Treść zadania (CKE)
Trzy stanowiska wobec obrazu w reformacji
| Nurt | Obraz kultyczny | Obraz narracyjny | Praktyka |
|---|---|---|---|
| luteranizm | odrzucony | akceptowany | obrazy zostają w kościołach |
| kalwinizm | odrzucony | teoretycznie dopuszczalny | usunięcie obrazów ze świątyń |
| ikonoklazm radykalny | odrzucony | odrzucony | niszczenie obrazów |
Luter wyraźnie odciął się od niszczenia obrazów — to jego spór z Karlstadtem i radykałami z Wittenbergi (1522).
Skąd u Kalwina taka ostrożność
Trzy przesłanki widoczne w tekście:
- Argument teologiczny — zamknięcie nieskończonego Boga w skończonej formie to bluźnierstwo.
- Odwołanie do Starego Testamentu — Kalwin podkreśla jego obowiązywanie, nie odwołując się do Wcielenia.
- Argument polemiczny — Kalwin wiąże kult obrazów z władzą papieską, więc odrzucenie obrazu jest zarazem odrzuceniem Rzymu.
Punktacja CKE
- 2 pkt — jedno podobieństwo i jedna różnica.
- 1 pkt — jedno podobieństwo albo jedna różnica.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „reformacja, Luter, Kalwin, sztuka sakralna, ikonoklazm” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl