Zadanie 9 — rozwiązanie, matura historii maj 2026, PR

Treść zadania

Fragment artykułu naukowego (D. Klejnowski-Różycki, Studia Oecumenica 2017) porównujący stosunek Lutra i Kalwina do sztuki sakralnej.

Luter przeciwstawia się nadużyciom kultu obrazów i niszczeniu obrazów, podkreśla ich pozytywną rolę w rozumieniu Biblii; zrywa z obrazem kultycznym, akceptuje narracyjny. Priorytet Słowa nad obrazem jest niekwestionowalny.

Kalwin teoretycznie akceptuje obraz narracyjny, w praktyce skłania się do zakwestionowania jakiegokolwiek obrazu w przestrzeni sakralnej; zamykanie nieskończonego Boga w skończonej formie uważa za bluźnierstwo.

Polecenie: porównaj poglądy Lutra i Kalwina na sztukę sakralną. Przedstaw jedno podobieństwo i jedną różnicę.

Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Podobieństwo (jedno wystarczy):

obaj uznają malarstwo sakralne za dopuszczalne (przynajmniej w teorii, w formie obrazu narracyjnego);
obaj przyznają prymat Słowa nad obrazem.

Różnica: Luter dostrzega pozytywną funkcję malarstwa sakralnego w teorii i w praktyce. Dla Kalwina obrazy religijne powinny być w praktyce wyeliminowane z przestrzeni sakralnej.

Typowy błąd / pułapka

Pułapka tkwi w słowie „teoretycznie". Kalwin teoretycznie akceptuje obraz narracyjny — dlatego zgoda na dopuszczalność obrazu jest podobieństwem, a nie różnicą. Różnica leży w praktyce.

Odpowiedź typu „Luter był za obrazami, Kalwin przeciw" jest zbyt uproszczona i gubi to rozróżnienie — a punkt jest właśnie za jego uchwycenie.

Częsty błąd: podanie dwóch różnic albo dwóch podobieństw. Klucz wymaga po jednym z każdej kategorii; 1 pkt dostajesz tylko za jeden z nich.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 9 — historia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE — Fragment arkusza CKE MHIP-R0-100-A-2605 — zadanie 9. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, historia PR Oryginalny PDF CKE

Trzy stanowiska wobec obrazu w reformacji

Nurt	Obraz kultyczny	Obraz narracyjny	Praktyka
luteranizm	odrzucony	akceptowany	obrazy zostają w kościołach
kalwinizm	odrzucony	teoretycznie dopuszczalny	usunięcie obrazów ze świątyń
ikonoklazm radykalny	odrzucony	odrzucony	niszczenie obrazów

Luter wyraźnie odciął się od niszczenia obrazów — to jego spór z Karlstadtem i radykałami z Wittenbergi (1522).

Skąd u Kalwina taka ostrożność

Trzy przesłanki widoczne w tekście:

Argument teologiczny — zamknięcie nieskończonego Boga w skończonej formie to bluźnierstwo.
Odwołanie do Starego Testamentu — zakaz sporządzania wizerunków (Dekalog).
Argument polemiczny — Kalwin wiąże kult obrazów z władzą papieską, więc odrzucenie obrazu jest zarazem odrzuceniem Rzymu.

Punktacja CKE

2 pkt — jedno podobieństwo i jedna różnica.
1 pkt — jedno podobieństwo albo jedna różnica.
Razem: 2 pkt.