Zadanie 14
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna. Wymaganie szczegółowe: XXXI. Ziemie polskie i ich mieszkańcy w latach 1815–1848. 2) wyjaśnia genezę powstania listopadowego i opisuje jego następstwa (PP).
Treść zadania
Źródło 1. Fragment opracowania historycznego: „Feldmarszałek Iwan Paskiewicz otrzymał tytuł księcia warszawskiego i stanowisko namiestnika Królestwa Polskiego. Car Mikołaj ogłosił Statut organiczny dla Królestwa Polskiego. Traciło ono swoją odrębność państwową i stanowić miało integralną część cesarstwa rosyjskiego.” Na podstawie: M. Zgórniak, Polska w […], Kraków 2001.
Źródło 2. Moneta Królestwa Polskiego. Tłumaczenie: „3 ruble, 81 części czystego złota” (na podstawie: pl.wikipedia.org).
14.1. Podaj nazwę dokumentu, który został zastąpiony przez cara statutem wspomnianym w źródle 1.
14.2. Rozstrzygnij, czy moneta ze źródła 2. i tekst ze źródła 1. przedstawiają skutki tego samego wydarzenia historycznego. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.
14.3. Oceń prawdziwość (P/F):
- Car przywołany w źródle 1. sprawował władzę podczas obrad kongresu wiedeńskiego.
- Królestwo, o którym mowa, powstało na mocy postanowień pokoju w Tylży.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
14.1. Konstytucja (konstytucja Królestwa Polskiego z 1815 r.).
14.2.
Rozstrzygnięcie — tak.
Przykładowe uzasadnienie (na podstawie zasad oceniania CKE) — tekst informuje o następstwach politycznych upadku powstania listopadowego: w miejsce liberalnej konstytucji wprowadzono Statut organiczny ograniczający autonomię Królestwa. Moneta ze źródła 2. (z 1835 r., z godłem rosyjskim i napisami w języku rosyjskim, z nominałem w rublach) jest przejawem rusyfikacji po upadku tego samego powstania.
14.3. FF
- F — kongres wiedeński (1814–1815) obradował za panowania Aleksandra I. Mikołaj I objął tron dopiero w 1825 r.
- F — Królestwo Polskie powstało na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego (1815). Pokój w Tylży (1807) powołał Księstwo Warszawskie.
W 14.3 oba stwierdzenia opierają się na podmienieniu podobnych faktów:
- Aleksander I ↔ Mikołaj I — pierwszy nadał konstytucję i był na kongresie, drugi ją zniósł po powstaniu;
- Tylża 1807 ↔ Wiedeń 1815 — pierwsza dała Księstwo Warszawskie, druga Królestwo Polskie.
Uwaga w 14.2: moneta i tekst dotyczą różnych dziedzin, ale to nie przesądza odpowiedzi. Polecenie pyta o skutki tego samego wydarzenia — a zarówno Statut organiczny, jak i rusyfikacja mennictwa to następstwa upadku powstania listopadowego. Uzasadnienie musi połączyć oba źródła z tym jednym wydarzeniem.
Treść zadania (CKE)
Dwa państwa polskie, dwa traktaty
| Księstwo Warszawskie | Królestwo Polskie | |
|---|---|---|
| Powstało | pokój w Tylży, 1807 | kongres wiedeński, 1815 |
| Protektor | Napoleon | car Rosji jako król Polski |
| Ustrój | konstytucja z 1807 | konstytucja z 1815 (liberalna) |
| Koniec odrębności | 1815 | Statut organiczny, 1832 |
Czterej carowie a sprawa polska
- Aleksander I (1801–1825) — kongres wiedeński, nadanie konstytucji Królestwu
- Mikołaj I (1825–1855) — powstanie listopadowe, Statut organiczny, represje
- Aleksander II (1855–1881) — odwilż, powstanie styczniowe
- Aleksander III (1881–1894) — rusyfikacja
Represje po powstaniu listopadowym
- Statut organiczny (1832) — zniesienie konstytucji, sejmu i odrębnej armii.
- Namiestnictwo Paskiewicza — rządy wojskowe, tytuł księcia warszawskiego.
- Cytadela Warszawska — twierdza kontrolująca miasto.
- Rusyfikacja mennictwa — monety Królestwa z rosyjskim godłem i napisami, z nominałem w rublach. To właśnie ilustruje źródło 2.
Punktacja CKE
- 14.1. 1 pkt · 14.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie z uzasadnieniem z obu źródeł · 14.3. 1 pkt — obie oceny (FF).
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „powstanie listopadowe, Statut organiczny, Królestwo Polskie, kongres wiedeński” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl