Zadanie 14
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zakres podstawy programowej — ziemie polskie po kongresie wiedeńskim, powstanie listopadowe i jego następstwa.
Treść zadania
Źródło 1 — feldmarszałek Iwan Paskiewicz otrzymuje tytuł księcia warszawskiego i stanowisko namiestnika; car Mikołaj ogłasza Statut organiczny, Królestwo traci odrębność państwową i ma stanowić integralną część cesarstwa.
Źródło 2 — moneta Królestwa Polskiego z napisem „3 ruble, 81 części czystego złota".
14.1. Podaj nazwę dokumentu, który został zastąpiony przez cara statutem wspomnianym w źródle 1.
14.2. Rozstrzygnij, czy moneta i tekst przedstawiają skutki tego samego wydarzenia historycznego. Uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.
14.3. Oceń prawdziwość (P/F):
- Car przywołany w źródle 1. sprawował władzę podczas obrad kongresu wiedeńskiego.
- Królestwo, o którym mowa, powstało na mocy postanowień pokoju w Tylży.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
14.1. Konstytucja (konstytucja Królestwa Polskiego z 1815 r.).
14.2.
Rozstrzygnięcie — tak.
Uzasadnienie — tekst informuje o następstwach politycznych upadku powstania listopadowego: w miejsce liberalnej konstytucji wprowadzono Statut organiczny ograniczający autonomię Królestwa. Moneta ze źródła 2. jest natomiast następstwem gospodarczym tego samego wydarzenia — bita z rosyjskim nominałem (ruble), pokazuje włączanie systemu monetarnego Królestwa do systemu rosyjskiego.
14.3. FF
- F — kongres wiedeński (1814–1815) obradował za panowania Aleksandra I. Mikołaj I objął tron dopiero w 1825 r.
- F — Królestwo Polskie powstało na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego (1815). Pokój w Tylży (1807) powołał Księstwo Warszawskie.
W 14.3 oba stwierdzenia opierają się na podmienieniu podobnych faktów:
- Aleksander I ↔ Mikołaj I — pierwszy nadał konstytucję i był na kongresie, drugi ją zniósł po powstaniu;
- Tylża 1807 ↔ Wiedeń 1815 — pierwsza dała Księstwo Warszawskie, druga Królestwo Polskie.
W 14.2 kusi odpowiedź „nie", bo moneta i tekst dotyczą różnych dziedzin. Ale polecenie pyta o skutki tego samego wydarzenia — a zarówno Statut organiczny, jak i rusyfikacja mennictwa to następstwa upadku powstania listopadowego. Uzasadnienie musi połączyć oba źródła z tym jednym wydarzeniem.
Treść zadania (CKE)
Dwa państwa polskie, dwa traktaty
| Księstwo Warszawskie | Królestwo Polskie | |
|---|---|---|
| Powstało | pokój w Tylży, 1807 | kongres wiedeński, 1815 |
| Protektor | Napoleon | car Rosji jako król Polski |
| Ustrój | konstytucja z 1807 | konstytucja z 1815 (liberalna) |
| Koniec odrębności | 1815 | Statut organiczny, 1832 |
Czterej carowie a sprawa polska
- Aleksander I (1801–1825) — kongres wiedeński, nadanie konstytucji Królestwu
- Mikołaj I (1825–1855) — powstanie listopadowe, Statut organiczny, represje
- Aleksander II (1855–1881) — odwilż, powstanie styczniowe
- Aleksander III (1881–1894) — rusyfikacja
Represje po powstaniu listopadowym
- Statut organiczny (1832) — zniesienie konstytucji, sejmu i odrębnej armii.
- Namiestnictwo Paskiewicza — rządy wojskowe, tytuł księcia warszawskiego.
- Cytadela Warszawska — twierdza kontrolująca miasto.
- Unifikacja monetarna — monety z podwójnym nominałem (złote i ruble), potem sam rubel. To właśnie ilustruje źródło 2.
Punktacja CKE
- 14.1. 1 pkt · 14.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie z uzasadnieniem z obu źródeł · 14.3. 1 pkt — obie oceny (FF).
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „powstanie listopadowe, Statut organiczny, Krolestwo Polskie, kongres wiedenski" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl