Zadanie 20
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna. Wymagania szczegółowe: XL. Narodziny i rozwój totalitaryzmów w okresie międzywojennym. 1) wyjaśnia genezę państwa sowieckiego i charakteryzuje jego politykę wewnętrzną i zagraniczną w okresie międzywojennym; 4) charakteryzuje politykę […] zagraniczną III Rzeszy Niemieckiej w latach 30. (PP); XLV. Świat na drodze do II wojny światowej. 2) charakteryzuje i ocenia […] wojnę domową w Hiszpanii i jej uwarunkowania wewnętrzne i zewnętrzne (PR).
Treść zadania
„Wiosenne porządki w Europie” – karykatura polityczna z okresu międzywojennego (na podstawie: crispa.uw.edu.pl).
Polecenie CKE: Rozstrzygnij, czy karykatura komentuje rzeczywistość polityczną z lat 20. czy 30. XX wieku. Odpowiedź uzasadnij, formułując dwa argumenty.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Rozstrzygnięcie — lata 30. XX wieku.
Przykładowe argumenty z zasad oceniania CKE (wystarczą dwa):
- Postać wytrzepująca dywan z napisem „czerwona Hiszpania” z pięcioramiennych gwiazd to gen. Franco — nawiązanie do wojny domowej w Hiszpanii (1936–1939).
- Postać z emblematami swastyki i charakterystycznym wąsikiem to Hitler, „zasysający” odkurzaczem czapkę z napisem „Austria” — komentarz do anschlussu z 1938 r.
- Postać w czapce z pięcioramienną gwiazdą, kopiąca grób „starym bolszewikom”, to Stalin — nawiązanie do wielkiej czystki w ZSRR z lat 30.
Punkt za rozstrzygnięcie bez argumentów nie istnieje — CKE przyznaje 1 pkt dopiero za rozstrzygnięcie wraz z jednym argumentem, a 2 pkt za dwa argumenty.
Argument musi łączyć element graficzny z wydarzeniem. Samo „widać Hitlera, więc to lata 30.” jest za słabe: Hitler był aktywny politycznie także w latach 20. Trzeba wskazać, co konkretnie robi na rysunku (Austria w odkurzaczu = anschluss 1938).
Trzy sceny na rysunku odsyłają do trzech różnych wydarzeń — wystarczy opisać dwie, ale każdą z konkretem.
Treść zadania (CKE)
Trzy sceny, trzy daty
| Postać | Element graficzny | Wydarzenie | Rok |
|---|---|---|---|
| Franco | trzepanie dywanu „czerwona Hiszpania” z gwiazd | wojna domowa w Hiszpanii | 1936–1939 |
| Hitler | odkurzacz zasysający czapkę „Austria” | anschluss | 1938 |
| Stalin | kopanie grobu „starym bolszewikom” | wielka czystka | 1936–1938 |
Wszystkie trzy przypadają na drugą połowę lat 30. — to zbieżność, która sama rozstrzyga zadanie.
Dlaczego „wiosenne porządki”
Tytuł jest ironiczny: dyktatorzy „sprzątają” Europę, ale sprzątanie oznacza tu likwidację przeciwników i zagarnianie państw. Karykatura polityczna często działa właśnie przez zderzenie niewinnej metafory (porządki domowe) z brutalną treścią.
Jak czytać karykaturę na maturze
- Nazwij postacie po atrybutach (wąsik i swastyka, mundur i gwiazda).
- Opisz, co robią — czynność jest nośnikiem sensu.
- Odczytaj napisy — to zwykle najpewniejszy trop („Austria”, „czerwona Hiszpania”).
- Połącz z wydarzeniem i podaj datę.
Punktacja CKE
- 2 pkt — rozstrzygnięcie wraz z dwoma poprawnymi argumentami.
- 1 pkt — rozstrzygnięcie z jednym argumentem.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „karykatura polityczna, wojna domowa w Hiszpanii, anschluss, wielka czystka” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl