Zadanie 12
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna. Wymagania szczegółowe: 12.1: IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. 1) charakteryzuje […] w państwie rzymskim […] z uwzględnieniem roli Juliusza Cezara […] (PP); 12.1 i 12.2: XXII. Polityka wewnętrzna i zagraniczna Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w. 2) ocenia znaczenie bitwy pod Wiedniem dla losów Rzeczypospolitej Obojga Narodów i Europy (PP); przedstawia przebieg wojen toczonych przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów w XVII w., z uwzględnieniem roli wybitnych dowódców i polityków, w tym […] Jana III Sobieskiego […] (PR).
Treść zadania
Źródło 1. List do papieża Innocentego IX z 13 września 1683 roku (nazwa papieża jak w arkuszu CKE): „Venimus, vidimus, Deus vicit [Przybyliśmy, zobaczyliśmy, Bóg zwyciężył]. Zechciej, Wasza Świętobliwość, uniżenie proszę, przyjąć łaskawie […] wiadomość o świetnym zwycięstwie użyczonym wczoraj przez Boski Majestat całemu Chrześcijaństwu […]. [Udało mi się] [u]chwycić wszystkie główne sztandary wielkiego wezyra, całą artylerię, jego własne konie, broń, sprzęty i namioty, aż ostatecznie, po krwawej a nader zaciętej walce ośmiogodzinnej oraz ucieczce tegoż wezyra z resztą jego ludzi, zostało w mym posiadaniu całe jego obozowisko, które się rozciąga na ponad milę od Miasta. Waszej Świątobliwości najposłuszniejszy Syn – Jan, król Polski.” Na podstawie: J. Wimmer, […], Warszawa 1983.
Źródło 2. Plan bitwy (na podstawie: Wielka Encyklopedia PWN, t. 5, Warszawa 1995).
12.1. Podaj, jak nazywał się starożytny wódz, którego słowa sparafrazował autor listu.
12.2. Rozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. dotyczą tej samej bitwy. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do informacji z obu źródeł.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
12.1. Gajusz Juliusz Cezar (Cezar).
Sobieski sparafrazował słynne „Veni, vidi, vici” („Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem”), zmieniając je na „Venimus, vidimus, Deus vicit” — „Przybyliśmy, zobaczyliśmy, Bóg zwyciężył”.
12.2.
Rozstrzygnięcie — nie.
Przykładowe uzasadnienie (na podstawie zasad oceniania CKE) — tekst odnosi się do bitwy pod Wiedniem (12 września 1683 r.), na co wskazuje datacja listu i nadawca (Jan, król Polski). Na planie przedstawiono natomiast bitwę pod Chocimiem, o czym świadczy m.in. nazwa rzeki Dniestr oraz rozmieszczenie walczących stron.
W 12.1 warto zauważyć, na czym polega zmiana w parafrazie: Cezar przypisał zwycięstwo sobie, Sobieski — Bogu. Nie jest to wymagane do punktu.
W 12.2 uzasadnienie musi odwołać się do obu źródeł. Samo „to Wiedeń, a plan pokazuje Chocim” nie punktuje — trzeba podać przesłanki: datę i podpis z listu, Dniestr z planu.
Data 13 września 1683 jest tu decydująca: bitwa pod Wiedniem rozegrała się 12 września, list napisano nazajutrz.
Treść zadania (CKE)
Dwie bitwy Sobieskiego, które się mylą
| Chocim | Wiedeń | |
|---|---|---|
| Rok | 1673 | 1683 |
| Ranga Sobieskiego | hetman wielki koronny | król Polski |
| Przeciwnik | Turcy (Husejn Pasza) | Turcy (wielki wezyr Kara Mustafa) |
| Rzeka / teren | Dniestr | Wzgórza Kahlenberg pod Wiedniem |
| Skutek | zwycięstwo otwierające drogę do korony | odsiecz, przełom w wojnie z Turcją |
Podpis „Jan, król Polski” datuje list po elekcji Sobieskiego w 1674 r. — to samo w sobie wyklucza Chocim z 1673 r.
Parafraza Cezara
- Cezar (47 p.n.e.): Veni, vidi, vici — po błyskawicznym zwycięstwie nad Farnakesem pod Zelą.
- Sobieski (1683): Venimus, vidimus, Deus vicit — liczba mnoga i przypisanie zwycięstwa Bogu.
Pasuje to do treści listu: autor pisze o zwycięstwie „użyczonym […] przez Boski Majestat całemu Chrześcijaństwu”.
Punktacja CKE
- 12.1. 1 pkt — poprawne nazwisko.
- 12.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem z obu źródeł.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „odsiecz wiedeńska, Jan III Sobieski, Chocim, Cezar” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl