Zadanie 12 — rozwiązanie, matura historii maj 2026, PR

Treść zadania

Źródło 1 — list do papieża Innocentego IX z 13 września 1683 r.: „Venimus, vidimus, Deus vicit", zdobycie sztandarów wielkiego wezyra, całej artylerii i obozowiska po ośmiogodzinnej walce. Podpisano: Jan, król Polski.

Źródło 2 — plan bitwy.

12.1. Podaj, jak nazywał się starożytny wódz, którego słowa sparafrazował autor listu.

12.2. Rozstrzygnij, czy źródła 1. i 2. dotyczą tej samej bitwy. Uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.

Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

12.1. Gajusz Juliusz Cezar (Cezar).

Sobieski sparafrazował słynne „Veni, vidi, vici" („Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem"), zmieniając je na „Venimus, vidimus, Deus vicit" — „Przybyliśmy, zobaczyliśmy, Bóg zwyciężył".

12.2.

Rozstrzygnięcie — nie.

Uzasadnienie — tekst odnosi się do bitwy pod Wiedniem (12 września 1683 r.), na co wskazuje datacja listu i nadawca (Jan, król Polski). Na planie przedstawiono natomiast bitwę pod Chocimiem, o czym świadczy m.in. nazwa rzeki Dniestr oraz rozmieszczenie walczących stron.

Typowy błąd / pułapka

W 12.1 warto zauważyć, na czym polega zmiana w parafrazie: Cezar przypisał zwycięstwo sobie, Sobieski — Bogu. To nie jest wymagane do punktu, ale bywa przedmiotem pytania o wymowę listu.

W 12.2 uzasadnienie musi odwołać się do obu źródeł. Samo „to Wiedeń, a plan pokazuje Chocim" nie punktuje — trzeba podać przesłanki: datę i podpis z listu, Dniestr z planu.

Data 13 września 1683 jest tu decydująca: bitwa pod Wiedniem rozegrała się 12 września, list napisano nazajutrz.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 12 — historia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE — Fragment arkusza CKE MHIP-R0-100-A-2605 — zadanie 12. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, historia PR Oryginalny PDF CKE

Dwie bitwy Sobieskiego, które się mylą

	Chocim	Wiedeń
Rok	1673	1683
Ranga Sobieskiego	hetman wielki koronny	król Polski
Przeciwnik	Turcy (Husejn Pasza)	Turcy (wielki wezyr Kara Mustafa)
Rzeka / teren	Dniestr	Wzgórza Kahlenberg pod Wiedniem
Skutek	zwycięstwo otwierające drogę do korony	odsiecz, przełom w wojnie z Turcją

Podpis „Jan, król Polski” datuje list po 1674 r. — to samo w sobie wyklucza Chocim z 1673 r.

Parafraza Cezara

Cezar (47 p.n.e.): Veni, vidi, vici — po błyskawicznym zwycięstwie nad Farnakesem pod Zelą.
Sobieski (1683): Venimus, vidimus, Deus vicit — liczba mnoga i przypisanie zwycięstwa Bogu.

Zmiana jest świadoma: list szedł do papieża, a odsiecz przedstawiano jako zwycięstwo całego chrześcijaństwa, nie jednego wodza.

Punktacja CKE

12.1. 1 pkt — poprawne nazwisko.
12.2. 1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem z obu źródeł.
Razem: 2 pkt.