Zadanie 11
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna. Wymagania szczegółowe: XVII. Europa w XVI i XVII w. 3) charakteryzuje przemiany kapitalistyczne w życiu gospodarczym Europy Zachodniej XVI i XVII w. (PR); XVIII. Państwo polsko-litewskie w czasach ostatnich Jagiellonów. 3) omawia polską specyfikę w zakresie rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej i modelu życia gospodarczego (gospodarka folwarczno-pańszczyźniana) na tle europejskim (PP).
Treść zadania
Tabela struktury handlu morskiego Gdańska i Elbląga w II poł. XVI i na pocz. XVII w.
Eksport (w %, średnie dla lat 1595/1605/1615 i 1625/1635/1646): zboże — 69,6 i 77,0; drewno — 6,7 i 0,8; przetwory drzewne — 13,5 i 9,4; tkaniny, włókna — 7,9 i 9,4; skóry i futra — 0,9 i 2,2. Import (w %): sól i śledzie — 27,0 i 26,0; wina — 18,7 i 10,7; towary kolonialne — 1,0 i 8,2; tkaniny — 50,8 i 53,9; skóry i futra — 2,5 i 1,2.
Polecenie: uzasadnij, że tabela ilustruje zjawisko dualizmu gospodarczego Europy w XVI–XVII w.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Przykładowa odpowiedź (na podstawie zasad oceniania CKE): z danych wynika, że głównymi towarami eksportowanymi z Rzeczypospolitej były produkty naturalne (samo zboże — 69,6%, a potem 77,0% eksportu; razem z drewnem i przetworami drzewnymi ok. 90% i 87%), natomiast importowano przede wszystkim towary wytworzone (tkaniny — ponad połowa importu).
Potwierdza to istniejący w XVI–XVII w. podział Europy na dwie strefy gospodarcze: na wschodzie od Łaby dominowało rolnictwo oparte na folwarku pańszczyźnianym, na zachodzie — handel i wytwórstwo.
Uzasadnienie musi wyjść od danych z tabeli: eksportowano głównie produkty naturalne (zboże, drewno), importowano głównie towary wytworzone (tkaniny).
Drugi warunek: trzeba nazwać zjawisko, czyli powiedzieć, na czym polega dualizm (podział na strefę rolniczą na wschodzie i wytwórczo-handlową na zachodzie). Sama analiza tabeli bez tego wniosku jest niepełna.
Treść zadania (CKE)
Dualizm gospodarczy Europy
Umowna granica biegnie wzdłuż Łaby:
| Zachód od Łaby | Wschód od Łaby | |
|---|---|---|
| Rolnictwo | gospodarstwa czynszowe, wolni chłopi | folwark pańszczyźniany, poddaństwo |
| Miasta | silne, rosnące | słabnące |
| Rola w handlu | przetwórstwo i eksport wyrobów | eksport surowców |
| Kierunek zmian | ku kapitalizmowi | ku „wtórnemu poddaństwu” |
Co widać w liczbach
- udział zboża w eksporcie rośnie: 69,6% → 77,0%;
- zboże, drewno i przetwory drzewne to razem ok. 90%, a potem ok. 87% eksportu;
- tkaniny stanowią ponad połowę importu: 50,8% → 53,9%.
Skutki dla Rzeczypospolitej
Koniunktura na zboże opłacała się szlachcie, ale utrwaliła strukturę, która w XVIII w. okazała się pułapką: słabe miasta, brak kapitału przemysłowego i uzależnienie od jednego kanału zbytu przez Gdańsk.
Punktacja CKE
- 1 pkt — uzasadnienie oparte na danych z tabeli wraz z nazwaniem zjawiska.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „dualizm gospodarczy Europy, gospodarka folwarczno-pańszczyźniana, handel bałtycki” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl