Zadanie 16
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna. Wymagania szczegółowe: XXXV. Ziemie polskie pod zaborami w II połowie XIX i na początku XX w. 1) charakteryzuje rozwój przemysłowy ziem polskich, z uwzględnieniem urbanizacji; 2) charakteryzuje nowe klasy i warstwy społeczne (PR).
Treść zadania
Plan zabudowy kompleksu fabryk (na podstawie: www.researchgate.net) z oznaczeniami: a — famuły (domy robotnicze), b — budynki użyteczności publicznej, c — budynki przemysłowe, d — pomocnicze. Wśród obiektów: 1 przędzalnia, 2 remiza strażacka, 3 szkoła, 4 stołówka i sklep, 5 szpital św. Anny, 6 bocznica kolejowa, 7 willa dyrektora.
16.1. Uzasadnij, że plan zabudowy świadczy o trosce właściciela o pracowników.
16.2. Podaj nazwę miasta położonego na obszarze tzw. Kongresówki, będącego głównym ośrodkiem gałęzi przemysłu, w której specjalizowała się ta fabryka.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
16.1. Przykładowa odpowiedź (na podstawie zasad oceniania CKE): na planie zaznaczono domy robotnicze (famuły), a także budynki użyteczności publicznej — szkołę, stołówkę i sklep, szpital św. Anny oraz remizę strażacką. Zapewnienie robotnikom mieszkań, opieki zdrowotnej, edukacji i zaopatrzenia świadczy o trosce właściciela o ich dobrostan.
16.2. Łódź.
Obecność przędzalni wskazuje na przemysł włókienniczy, którego głównym ośrodkiem w Królestwie Polskim była Łódź.
W 16.1 uzasadnienie musi wskazać konkretne obiekty z legendy. W przykładowej odpowiedzi CKE są to domy robotnicze oraz budynki użyteczności publicznej (np. szkoła, stołówka); samo ogólne „właściciel dbał o robotników” nie jest uzasadnieniem.
W 16.2 klucz jest w słowie przędzalnia: wskazuje przemysł włókienniczy, którego głównym ośrodkiem w Królestwie Polskim była Łódź.
Warto zauważyć, że taki kompleks to paternalizm fabryczny — dbałość o robotnika była też narzędziem kontroli i wiązania go z zakładem. Zadanie tego nie wymaga, ale to sensowne dopowiedzenie.
Treść zadania (CKE)
Trzy okręgi przemysłowe Królestwa Polskiego
| Okręg | Specjalizacja | Główne ośrodki |
|---|---|---|
| łódzki | włókiennictwo (przędzalnie, tkalnie) | Łódź, Zgierz, Pabianice |
| staropolski | hutnictwo, metalurgia | Kielce, Ostrowiec |
| dąbrowski (Zagłębie) | górnictwo węgla, hutnictwo | Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza |
Co znajdowało się w kompleksie fabrycznym
Według legendy planu wokół fabryki powstało całe osiedle:
- famuły — wielorodzinne domy robotnicze,
- szpital — tu św. Anny,
- szkoła,
- stołówka i sklep,
- remiza strażacka — ochrona przeciwpożarowa zakładu,
- bocznica kolejowa — dowóz surowca i wywóz towaru,
- willa dyrektora.
Ten model nazywa się paternalizmem fabrycznym: świadczenia socjalne szły w parze z zależnością robotnika od pracodawcy, także mieszkaniową.
Punktacja CKE
- 16.1. 1 pkt — uzasadnienie odwołujące się do obiektów z planu.
- 16.2. 1 pkt — Łódź.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „rewolucja przemysłowa, Łódź, przemysł włókienniczy, paternalizm fabryczny” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl