Zadanie 19
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna. Wymagania szczegółowe: XLII. Dzieje polityczne II Rzeczypospolitej. 1) charakteryzuje ustrój polityczny II Rzeczypospolitej na podstawie konstytucji marcowej z 1921 r.; 2) wyjaśnia przyczyny przewrotu majowego, charakteryzuje jego przebieg oraz ocenia skutki ustrojowe […] (PP).
Treść zadania
Źródło 1. Fragment strony tytułowej czasopisma: „Robotnik. Centralny organ P.P.S.”, Warszawa, piątek 14 maja 1926 r., tytuł „Belweder zdobyty!” (na podstawie: crispa.uw.edu.pl).
Źródło 2. Fragment opracowania historycznego: „Warszawa stała się widownią gorszących scen. Zwolennicy prawicy usiłowali przeszkodzić w dotarciu do sejmu zarówno prezydentowi, jak i przedstawicielom ugrupowań, których głosami został wybrany. Agresja tłumu zwróciła się przeciwko posłom mniejszości narodowych, przede wszystkim Żydom, i parlamentarzystom lewicowym. Ignacego Daszyńskiego oblężono w bramie jednego z domów; pojawiła się odsiecz, między antagonistami doszło do walki na pałki i rewolwery. Kontrakcja prawicy nie przyniosła spodziewanych rezultatów, gdyż prezydent […] dotarł do sejmu i w obecności zdekompletowanego Zgromadzenia Narodowego złożył przewidzianą konstytucją przysięgę.” Na podstawie: C. Brzoza, Polska w czasach niepodległości i II wojny światowej, Kraków 2003.
19.1. Rozstrzygnij, czy sytuacja polityczna przedstawiona w źródle 1. była przyczyną wydarzeń opisanych w źródle 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.
19.2. Oceń prawdziwość (P/F):
- Prezydent, którego zaprzysiężenie opisano w źródle 2., został wybrany w wyborach powszechnych.
- Ignacy Daszyński był działaczem partii, której organ prasowy zaprezentowano w źródle 1.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
19.1.
Rozstrzygnięcie — nie.
Przykładowe uzasadnienie (na podstawie zasad oceniania CKE) — źródło 1. odnosi się do przewrotu majowego (1926), o czym świadczy m.in. informacja o zdobyciu Belwederu oraz data wydania czasopisma. Źródło 2. opisuje wydarzenia wcześniejsze — okoliczności zaprzysiężenia Gabriela Narutowicza na urząd Prezydenta RP (grudzień 1922). Wydarzenie późniejsze nie może być przyczyną wcześniejszego.
19.2. FP
- F — Narutowicz został wybrany przez Zgromadzenie Narodowe (Sejm i Senat), nie w wyborach powszechnych. Konstytucja marcowa nie przewidywała wyborów powszechnych prezydenta.
- P — Daszyński był działaczem PPS.
Sedno 19.1 to chronologia. Oba źródła dotyczą kryzysów politycznych II RP i łatwo je pomylić, ale przewrót majowy jest o cztery lata późniejszy niż zaprzysiężenie Narutowicza. Pytanie o przyczynę jest więc pytaniem o kolejność — a odpowiedź „tak” jest niemożliwa logicznie.
W 19.2 pierwsze stwierdzenie wykorzystuje odruch: „prezydent = wybory powszechne”. W II RP prezydenta wybierało Zgromadzenie Narodowe — i właśnie to, że Narutowicz przeszedł głosami lewicy, centrum i mniejszości narodowych, a nie prawicy, wywołało kampanię nienawiści zakończoną jego zabójstwem 16 grudnia 1922 r.
Treść zadania (CKE)
Dwa kryzysy, cztery lata różnicy
| Grudzień 1922 | Maj 1926 | |
|---|---|---|
| Wydarzenie | wybór i zaprzysiężenie Gabriela Narutowicza | przewrót majowy Piłsudskiego |
| Przebieg | blokady, agresja tłumu, zabójstwo prezydenta 16 XII | walki w Warszawie, zdobycie Belwederu |
| Skutek | Stanisław Wojciechowski prezydentem | dymisja Wojciechowskiego, rządy sanacji |
Trop rozstrzygający: Belweder i data czasopisma w źródle 1.
Jak wybierano prezydenta w II RP
Konstytucja marcowa (1921): prezydenta wybiera Zgromadzenie Narodowe — Sejm i Senat obradujące łącznie, na 7 lat.
Narutowicz wygrał w piątym głosowaniu głosami lewicy, centrum i mniejszości narodowych, pokonując kandydata prawicy Maurycego Zamoyskiego. Prawica zakwestionowała jego wybór właśnie dlatego, że zdecydowały o nim głosy mniejszości — stąd sceny opisane w źródle 2.
Konstytucja kwietniowa (1935) zmieniła ten tryb (Zgromadzenie Elektorów; głosowanie powszechne przewidziano tylko na wypadek dwóch kandydatów i nigdy go nie przeprowadzono).
Punktacja CKE
- 19.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem z obu źródeł.
- 19.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Gabriel Narutowicz, przewrót majowy, II RP, Zgromadzenie Narodowe” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl