m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MHIP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★★

Zadanie 19

Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Wymagania ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna. Wymagania szczegółowe: XLII. Dzieje polityczne II Rzeczypospolitej. 1) charakteryzuje ustrój polityczny II Rzeczypospolitej na podstawie konstytucji marcowej z 1921 r.; 2) wyjaśnia przyczyny przewrotu majowego, charakteryzuje jego przebieg oraz ocenia skutki ustrojowe […] (PP).

Treść zadania

Źródło 1. Fragment strony tytułowej czasopisma: „Robotnik. Centralny organ P.P.S.”, Warszawa, piątek 14 maja 1926 r., tytuł „Belweder zdobyty!” (na podstawie: crispa.uw.edu.pl).

Źródło 2. Fragment opracowania historycznego: „Warszawa stała się widownią gorszących scen. Zwolennicy prawicy usiłowali przeszkodzić w dotarciu do sejmu zarówno prezydentowi, jak i przedstawicielom ugrupowań, których głosami został wybrany. Agresja tłumu zwróciła się przeciwko posłom mniejszości narodowych, przede wszystkim Żydom, i parlamentarzystom lewicowym. Ignacego Daszyńskiego oblężono w bramie jednego z domów; pojawiła się odsiecz, między antagonistami doszło do walki na pałki i rewolwery. Kontrakcja prawicy nie przyniosła spodziewanych rezultatów, gdyż prezydent […] dotarł do sejmu i w obecności zdekompletowanego Zgromadzenia Narodowego złożył przewidzianą konstytucją przysięgę.” Na podstawie: C. Brzoza, Polska w czasach niepodległości i II wojny światowej, Kraków 2003.

19.1. Rozstrzygnij, czy sytuacja polityczna przedstawiona w źródle 1. była przyczyną wydarzeń opisanych w źródle 2. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.

19.2. Oceń prawdziwość (P/F):

  1. Prezydent, którego zaprzysiężenie opisano w źródle 2., został wybrany w wyborach powszechnych.
  2. Ignacy Daszyński był działaczem partii, której organ prasowy zaprezentowano w źródle 1.
Fragment strony tytułowej „Robotnika”, centralnego organu PPS, z 14 maja 1926 roku z tytułem „Belweder zdobyty!” i hasłem „Niech żyje rząd robotniczy i włościański!”.
Źródło 1. Fragment strony tytułowej czasopisma Na podstawie: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 20

Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

19.1.

Rozstrzygnięcie — nie.

Przykładowe uzasadnienie (na podstawie zasad oceniania CKE) — źródło 1. odnosi się do przewrotu majowego (1926), o czym świadczy m.in. informacja o zdobyciu Belwederu oraz data wydania czasopisma. Źródło 2. opisuje wydarzenia wcześniejsze — okoliczności zaprzysiężenia Gabriela Narutowicza na urząd Prezydenta RP (grudzień 1922). Wydarzenie późniejsze nie może być przyczyną wcześniejszego.

19.2. FP

  1. F — Narutowicz został wybrany przez Zgromadzenie Narodowe (Sejm i Senat), nie w wyborach powszechnych. Konstytucja marcowa nie przewidywała wyborów powszechnych prezydenta.
  2. P — Daszyński był działaczem PPS.
Typowy błąd / pułapka

Sedno 19.1 to chronologia. Oba źródła dotyczą kryzysów politycznych II RP i łatwo je pomylić, ale przewrót majowy jest o cztery lata późniejszy niż zaprzysiężenie Narutowicza. Pytanie o przyczynę jest więc pytaniem o kolejność — a odpowiedź „tak” jest niemożliwa logicznie.

W 19.2 pierwsze stwierdzenie wykorzystuje odruch: „prezydent = wybory powszechne”. W II RP prezydenta wybierało Zgromadzenie Narodowe — i właśnie to, że Narutowicz przeszedł głosami lewicy, centrum i mniejszości narodowych, a nie prawicy, wywołało kampanię nienawiści zakończoną jego zabójstwem 16 grudnia 1922 r.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 19 — historia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MHIP-R0-100-A-2605 — zadanie 19. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, historia PR Oryginalny PDF CKE

Dwa kryzysy, cztery lata różnicy

Grudzień 1922Maj 1926
Wydarzeniewybór i zaprzysiężenie Gabriela Narutowiczaprzewrót majowy Piłsudskiego
Przebiegblokady, agresja tłumu, zabójstwo prezydenta 16 XIIwalki w Warszawie, zdobycie Belwederu
SkutekStanisław Wojciechowski prezydentemdymisja Wojciechowskiego, rządy sanacji

Trop rozstrzygający: Belweder i data czasopisma w źródle 1.

Jak wybierano prezydenta w II RP

Konstytucja marcowa (1921): prezydenta wybiera Zgromadzenie Narodowe — Sejm i Senat obradujące łącznie, na 7 lat.

Narutowicz wygrał w piątym głosowaniu głosami lewicy, centrum i mniejszości narodowych, pokonując kandydata prawicy Maurycego Zamoyskiego. Prawica zakwestionowała jego wybór właśnie dlatego, że zdecydowały o nim głosy mniejszości — stąd sceny opisane w źródle 2.

Konstytucja kwietniowa (1935) zmieniła ten tryb (Zgromadzenie Elektorów; głosowanie powszechne przewidziano tylko na wypadek dwóch kandydatów i nigdy go nie przeprowadzono).

Punktacja CKE

  • 19.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem z obu źródeł.
  • 19.2. 1 pkt — poprawna ocena obu stwierdzeń (FP).
  • Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Gabriel Narutowicz, przewrót majowy, II RP, Zgromadzenie Narodowe” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl