Zadanie 23
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zakres podstawy programowej — Polska w latach 60. XX w., relacje państwo–Kościół w PRL, orędzie biskupów polskich do biskupów niemieckich.
Treść zadania
Źródło 1 — fragment opracowania o orędziu wzywającym do dialogu między narodami po obu stronach żelaznej kurtyny, wyrastającym z Ewangelii i ducha II Soboru Watykańskiego; gest „rewolucyjny i wizjonerski".
Źródło 2 — strona tytułowa „Szpilek" z 1966 r. z podpisem: „Musimy ich nawrócić, żeby jako chrześcijanie mogli nam wybaczać i prosić o wybaczenie…"
23.1. Rozstrzygnij, czy ilustracja ze źródła 2. powstała w kręgu zwolenników orędzia ze źródła 1. Uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.
23.2. Podaj nazwisko prymasa Polski, który przewodniczył polskim biskupom w chwili powstania orędzia.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
23.1.
Rozstrzygnięcie — nie.
Uzasadnienie — w orędziu zapowiedziano ideę pojednania polsko-niemieckiego w duchu Ewangelii. Autor rysunku ze źródła 2. ironicznie interpretuje sens zawartych w orędziu słów, przypisując stronie niemieckiej złe i agresywne intencje — a więc występuje przeciw orędziu, a nie w jego obronie.
23.2. Stefan Wyszyński.
Kluczem jest ironia w podpisie „Szpilek". Zdanie brzmi jak parafraza słynnej formuły orędzia („udzielamy wybaczenia i prosimy o nie"), ale przewrotnie — sugeruje, że Niemcy dopiero trzeba „nawrócić", by w ogóle mogli o wybaczenie prosić. To szyderstwo z orędzia, nie jego poparcie.
Kontekst: „Szpilki" były pismem satyrycznym wydawanym w PRL, a władze rozpętały wtedy kampanię propagandową przeciw biskupom pod hasłem „nie przebaczamy". Rozpoznanie tej kampanii ułatwia odpowiedź, choć klucz wymaga tylko odczytania ironii z samego źródła.
Treść zadania (CKE)
Orędzie z 1965 r.
Wystosowane 18 listopada 1965 r., w trakcie II Soboru Watykańskiego, przez biskupów polskich do biskupów niemieckich. Zawierało słynną formułę: „udzielamy wybaczenia i prosimy o wybaczenie”.
Kontekst:
- zbliżało się Milenium Chrztu Polski (1966) i obchody 1000-lecia państwa;
- granica na Odrze i Nysie nie była jeszcze uznana przez RFN;
- władze PRL budowały legitymizację na lęku przed niemieckim rewizjonizmem.
Reakcja władz
Orędzie uderzało w jeden z filarów propagandy PRL, więc odpowiedź była gwałtowna:
- kampania prasowa pod hasłem „nie przebaczamy”,
- zarzut, że biskupi uzurpują sobie prowadzenie polityki zagranicznej,
- odmowa paszportu prymasowi Wyszyńskiemu na uroczystości w Rzymie,
- satyra w pismach takich jak „Szpilki” — źródło 2. jest właśnie jej przykładem.
Z perspektywy czasu orędzie uznaje się za jeden z fundamentów pojednania polsko-niemieckiego.
Punktacja CKE
- 23.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem z obu źródeł.
- 23.2. 1 pkt — nazwisko Wyszyński.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „oredzie biskupow polskich, pojednanie polsko-niemieckie, Wyszynski, propaganda PRL" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl