m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MHIP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 23

Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Wymagania ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna. Wymaganie szczegółowe: LVII. Polska w latach 1957–1981. 4) wyjaśnia społeczno-polityczną rolę Kościoła katolickiego, z uwzględnieniem roli prymasa Stefana Wyszyńskiego […] (PP).

Treść zadania

Źródło 1. Fragment opracowania historycznego: „Wyrażone w orędziu wezwanie do dialogu między skonfliktowanymi narodami, stojącymi po przeciwnych stronach żelaznej kurtyny, wyrastało z Ewangelii i ducha [II Soboru Watykańskiego]. Gest ten miał w ówczesnych uwarunkowaniach politycznych charakter rewolucyjny i wizjonerski. W ocenie polskich biskupów dialog został nawiązany w duchu miłości i pokoju; służył pośrednio zbliżeniu narodów nie tylko Europy, lecz także całego świata, «przeciwstawiając braterskie współżycie i twórczą współpracę widmom wojennym, które tak bardzo nękają ludzkość».” B. Noszczak, […] Konflikt państwa z Kościołem […], Warszawa 2020.

Źródło 2. Strona tytułowa „Szpilek” z 1966 roku (na podstawie: Historia PRL, t. 12, Warszawa 2009) z podpisem: „– Musimy ich nawrócić, żeby jako chrześcijanie mogli nam wybaczać i prosić o wybaczenie…”

23.1. Rozstrzygnij, czy ilustracja ze źródła 2. powstała w kręgu zwolenników orędzia scharakteryzowanego w źródle 1. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.

23.2. Podaj nazwisko prymasa Polski, który przewodniczył polskim biskupom w chwili powstania orędzia scharakteryzowanego w źródle 1.

Strona tytułowa „Szpilek” z 1966 roku: dwaj wojownicy w hełmach, jeden z tarczą, wskazują ziemie za Odrą ze słupem granicznym i polskim orłem; podpis o nawracaniu i wybaczaniu.
Źródło 2. Strona tytułowa „Szpilek” z 1966 roku Na podstawie: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 24

Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

23.1.

Rozstrzygnięcie — nie.

Przykładowe uzasadnienie (na podstawie zasad oceniania CKE) — w orędziu zapowiedziano ideę pojednania polsko-niemieckiego w duchu Ewangelii. Autor rysunku ze źródła 2. ironicznie interpretuje sens zawartych w orędziu słów, przypisując stronie niemieckiej złe i agresywne intencje — a więc występuje przeciw orędziu, a nie w jego obronie.

23.2. Stefan Wyszyński.

Typowy błąd / pułapka

Kluczem jest ironia w podpisie „Szpilek”. Zdanie brzmi jak parafraza słynnej formuły orędzia (popularnie: „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”), ale przewrotnie — sugeruje, że Niemcy dopiero trzeba „nawrócić”, by w ogóle mogli o wybaczenie prosić. To szyderstwo z orędzia, nie jego poparcie.

Kontekst: „Szpilki” były pismem satyrycznym wydawanym w PRL, a władze rozpętały wtedy kampanię propagandową przeciw biskupom pod hasłem „nie przebaczamy”. Rozpoznanie tej kampanii ułatwia odpowiedź, choć klucz wymaga tylko odczytania ironii z samego źródła.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 23 — historia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MHIP-R0-100-A-2605 — zadanie 23. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, historia PR Oryginalny PDF CKE

Orędzie z 1965 r.

Wystosowane 18 listopada 1965 r., w trakcie II Soboru Watykańskiego, przez biskupów polskich do biskupów niemieckich. Zawierało słynną formułę: „udzielamy wybaczenia i prosimy o nie” (popularnie: „przebaczamy i prosimy o przebaczenie”).

Kontekst:

  • zbliżało się Milenium Chrztu Polski (1966) i obchody 1000-lecia państwa;
  • granica na Odrze i Nysie nie była jeszcze uznana przez RFN;
  • władze PRL budowały legitymizację na lęku przed niemieckim rewizjonizmem.

Reakcja władz

Orędzie uderzało w jeden z filarów propagandy PRL, więc odpowiedź była gwałtowna:

  • kampania prasowa pod hasłem „nie przebaczamy”,
  • zarzut, że biskupi uzurpują sobie prowadzenie polityki zagranicznej,
  • odmowa paszportu prymasowi Wyszyńskiemu na uroczystości w Rzymie,
  • satyra w pismach takich jak „Szpilki” — źródło 2. jest właśnie jej przykładem.

Z perspektywy czasu orędzie uznaje się za jeden z fundamentów pojednania polsko-niemieckiego.

Punktacja CKE

  • 23.1. 1 pkt — rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem z obu źródeł.
  • 23.2. 1 pkt — nazwisko Wyszyński.
  • Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „orędzie biskupów polskich, pojednanie polsko-niemieckie, Wyszyński, propaganda PRL” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl