Zadanie 26
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zakres podstawy programowej — III. Tworzenie narracji historycznej: tworzenie narracji w ujęciu przekrojowym i problemowym, budowanie argumentacji z uwzględnieniem różnych aspektów procesu historycznego.
Treść zadania
Wypracowanie — trzy tematy do wyboru, minimum 300 wyrazów:
1. Unia w Krewie okazała się bardziej korzystna dla Litwy niż dla Polski. Zajmij stanowisko i uzasadnij, uwzględniając aspekty: polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy.
2. Rewolucja przemysłowa przyniosła społeczeństwom europejskim więcej szkody niż pożytku. Aspekty: społeczny, gospodarczy i kulturowy.
3. Klęska Polski w 1939 roku była nieunikniona. Aspekty: polityczny, militarny i społeczno-gospodarczy.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
CKE nie podaje jednej „poprawnej" tezy — punktuje jakość argumentacji i pokrycie wszystkich trzech aspektów wskazanych w temacie. Poniżej materiał do obu stron każdego tematu.
Temat 1 — unia w Krewie (1385)
Za korzyścią Litwy: chrzest bez podboju krzyżackiego, co odebrało Zakonowi pretekst do wypraw; zachowanie odrębności państwowej (unia personalna, nie inkorporacja); dostęp do polskiego wsparcia militarnego przeciw Moskwie.
Za korzyścią Polski: Jagiełło i jego następcy na tronie polskim przez blisko 200 lat; wspólne zwycięstwo pod Grunwaldem (1410); dostęp do rozległych rynków ruskich i szlaków czarnomorskich; wzmocnienie pozycji Polski wobec Zakonu i Luksemburgów.
Temat 2 — rewolucja przemysłowa
Szkody: praca dzieci, 14-godzinny dzień pracy, choroby zawodowe, przeludnione dzielnice robotnicze, rozbicie tradycyjnej rodziny i wspólnoty wiejskiej, zanieczyszczenie miast.
Pożytki: wzrost produkcji i realny spadek cen wyrobów, wydłużenie życia w dłuższej perspektywie, kolej i telegraf, upowszechnienie oświaty (potrzeba wykwalifikowanego robotnika), narodziny ruchu związkowego i ustawodawstwa socjalnego, awans społeczny mieszczaństwa.
Temat 3 — klęska Polski 1939
Za nieuchronnością: przewaga Niemiec w czołgach, lotnictwie i przemyśle zbrojeniowym; atak z trzech stron po zajęciu Czech i Słowacji; pakt Ribbentrop–Mołotow i agresja sowiecka 17 września; brak realnej pomocy Francji i Wielkiej Brytanii mimo gwarancji; dysproporcja potencjału gospodarczego.
Przeciw nieuchronności: błędy w planie obrony (rozciągnięcie wojsk wzdłuż całej granicy zamiast oparcia o linie rzek); opóźniona mobilizacja pod naciskiem sojuszników; możliwość dłuższej obrony na przedmościu rumuńskim; zachodnia ofensywa we wrześniu 1939 mogła zmienić przebieg kampanii — Niemcy zostawili na granicy francuskiej siły osłonowe.
To 15 punktów — jedna czwarta arkusza. Najczęstsza strata nie wynika z braku wiedzy, tylko z pominięcia jednego z trzech aspektów. Zanim zaczniesz pisać, wypisz je na brudnopisie jako trzy nagłówki i sprawdź, czy każdy ma własny akapit z konkretem.
Drugi typowy błąd: narracja zamiast argumentacji. Opowiedzenie przebiegu kampanii wrześniowej nie jest zajęciem stanowiska. Każdy akapit musi kończyć się zdaniem, które odnosi się do tezy.
Trzeci: brak stanowiska. „Z jednej strony…, z drugiej strony…" bez konkluzji traci punkty. Można się z tezą nie zgodzić albo przyjąć ją częściowo, ale trzeba to powiedzieć wprost.
Minimum 300 wyrazów to warunek formalny — krótsza wypowiedź jest oceniana według obniżonych kryteriów.
Treść zadania (CKE)
Struktura, która zbiera punkty
- Wstęp — przeformułuj tezę własnymi słowami i zajmij stanowisko. Zapowiedz trzy aspekty.
- Akapit 1 — aspekt pierwszy: teza cząstkowa, 2–3 fakty, wniosek odnoszący się do tezy głównej.
- Akapit 2 — aspekt drugi, ta sama budowa.
- Akapit 3 — aspekt trzeci.
- Kontrargument — przywołaj najmocniejszy argument strony przeciwnej i odpowiedz na niego. To podnosi ocenę argumentacji.
- Zakończenie — powrót do stanowiska, bez powtarzania wstępu.
Fakty, które warto mieć pod ręką
Temat 1 — Krewo
| Aspekt | Konkrety |
|---|---|
| polityczny | unia personalna 1385; Jagiełło królem 1386; Grunwald 1410; unia realna dopiero 1569 |
| społeczno-gospodarczy | otwarcie rynków ruskich, szlaki czarnomorskie, wspólna obrona przed Zakonem |
| kulturowy | chrystianizacja Litwy 1387, Akademia Krakowska odnowiona 1400, polonizacja bojarów litewskich |
Temat 2 — rewolucja przemysłowa
| Aspekt | Konkrety |
|---|---|
| społeczny | praca dzieci, urbanizacja, kwestia robotnicza, ustawy fabryczne od 1833 |
| gospodarczy | maszyna parowa, kolej, wzrost produkcji, kapitalizm przemysłowy |
| kulturowy | upowszechnienie oświaty, prasa masowa, nowe ideologie (liberalizm, socjalizm) |
Temat 3 — wrzesień 1939
| Aspekt | Konkrety |
|---|---|
| polityczny | pakt Ribbentrop–Mołotow 23 VIII; agresja ZSRR 17 IX; bierność sojuszników |
| militarny | ok. 2600 czołgów niemieckich wobec ok. 880 polskich; przewaga w lotnictwie; Bzura, Westerplatte, Kock |
| społeczno-gospodarczy | dysproporcja potencjału przemysłowego, COP niedokończony, mobilizacja opóźniona pod naciskiem Zachodu |
Punktacja CKE
Wypracowanie oceniane jest za poziom merytoryczny, pokrycie wszystkich wskazanych aspektów, jakość argumentacji oraz kompozycję i język. Maksymalnie 15 pkt — najwięcej za jedno zadanie w całym arkuszu.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „wypracowanie, unia w Krewie, rewolucja przemyslowa, kampania wrzesniowa" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl