Zadanie 5
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania ogólne: II. Analiza i interpretacja historyczna. Wymagania szczegółowe: VIII. Gospodarcze i społeczne realia średniowiecznej Europy. 1) charakteryzuje funkcjonowanie władzy, struktur społecznych i gospodarki w systemie feudalnym (PP); X. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego. 3) charakteryzuje zasady kolonizacji na prawie niemieckim (PR).
Treść zadania
Fragment dokumentu lokacyjnego: „W imię Pańskie, Amen. My, komes Jan, syn Czechosława z Galewa […], chcemy, aby do każdego z współczesnych i przyszłych, patrząc na tę kartę, doszła wiadomość, że dziedzictwo nasze, Radlino powszechnie zwane, Marcinowi zwanemu ze Staniewa i jego dziedzicom oddaliśmy w celu lokacji na prawie niemieckim, tym mianowicie prawem, którym mieszczanie i miasto Nowego Targu w swoich prawach się posługuje, tym układem i kształtem, iż mieszkańcy przerzeczonej wsi przez poszczególne lata z każdego łanu małego w dzień św. Marcina płacić będą obowiązani 2 miary pszenicy, 4 miary żyta, 6 miar owsa […], [oraz miarę] srebra będącego w obiegu i ten czynsz zwozić będą obowiązani na nasz dwór bliższy. Ażeby ci uprawiający przerzeczoną wioskę mogli wypłacić to wszystko, otrzymują 9 lat wolnych od wszelkich danin i opłat.” Na podstawie: Wiek V–XV w źródłach […], oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard, Warszawa 1999.
5.1. Podaj imię wystawcy dokumentu lokacyjnego oraz imię zasadźcy.
5.2. Wymień obowiązki mieszkańców Radlina w zakresie renty naturalnej.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
5.1.
- Wystawca — Jan (komes, syn Czechosława z Galewa)
- Zasadźca — Marcin (ze Staniewa)
5.2. 2 miary pszenicy, 4 miary żyta i 6 miar owsa — czyli daniny w zbożu.
W 5.2 kluczowe jest słowo naturalna. Dokument wymienia też „miarę srebra będącego w obiegu” — to renta pieniężna, więc jej tu nie podajemy. Klucz wymaga wymienienia wszystkich obowiązków z zakresu renty naturalnej (CKE uznaje też odpowiedź „zboże”).
W 5.1 trzeba rozróżnić role: wystawca to pan feudalny, który zleca lokację (Jan), zasadźca to organizator osady, przyszły sołtys (Marcin). Nie odwracaj tych ról.
Treść zadania (CKE)
Trzy postaci lokacji
| Rola | Kto | Co robi |
|---|---|---|
| wystawca (pan) | Jan, komes | właściciel ziemi, wydaje dokument lokacyjny |
| zasadźca | Marcin ze Staniewa | organizuje osadę, sprowadza osadników; we wsi zwykle zostawał sołtysem |
| osadnicy | mieszkańcy Radlina | uprawiają łany, płacą czynsz i daniny |
Trzy rodzaje renty feudalnej
- naturalna — daniny w produktach (zboże, drób, miód) ← o to pyta 5.2
- pieniężna — opłata w monecie; tu „miara srebra”
- odrobkowa (pańszczyzna) — praca na rzecz pana
Lokacja na prawie niemieckim ustalała stałe, z góry określone świadczenia (czynsz) zamiast dotychczasowych zobowiązań.
Wolnizna
„9 lat wolnych od wszelkich danin i opłat” to wolnizna — okres zwolnienia, który miał zachęcić osadników i dać czas na zagospodarowanie ziemi.
Punktacja CKE
- 5.1. 1 pkt — dwa poprawne imiona.
- 5.2. 1 pkt — wymienienie wszystkich obowiązków z zakresu renty naturalnej.
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „lokacja na prawie niemieckim, zasadźca, renta feudalna, wolnizna” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl