Zadanie 24
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zakres podstawy programowej — blok wschodni po 1956 r., kryzysy w państwach socjalistycznych, praska wiosna i doktryna Breżniewa.
Treść zadania
Rysunek Herberta Blocka z końca lat 60. XX w. Tłumaczenie podpisu: „Czeski duch".
Polecenie: wyjaśnij wymowę rysunku, interpretując dwa elementy graficzne. W odpowiedzi uwzględnij kontekst historyczny.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Rysunek jest krytycznym komentarzem do polityki Związku Sowieckiego wobec dążeń wolnościowych Czechosłowacji.
Element 1 — postać w sowieckim mundurze (Breżniew).
Element 2 — wojskowy hełm, którym gasi płomień świecy podpisanej „czeski duch".
Kontekst historyczny — to symboliczne przedstawienie interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji w sierpniu 1968 r., która stłumiła praską wiosnę — ruch reformatorski i wolnościowy pod hasłem „socjalizmu z ludzką twarzą".
Zadanie jest za 3 punkty i ma trzy wymagania, które łatwo policzyć: wymowa rysunku, dwa elementy graficzne, kontekst historyczny. Pominięcie kontekstu obniża wynik do 2 pkt, pominięcie drugiego elementu — również.
Najczęstszy błąd to opisanie rysunku bez nazwania wydarzenia. „Radziecki żołnierz gasi świecę wolności" to wymowa, ale nie kontekst — trzeba podać praską wiosnę i rok 1968.
Uwaga: interwencja nie była wyłącznie sowiecka — wzięły w niej udział wojska pięciu państw Układu Warszawskiego, w tym Polski. Rumunia odmówiła.
Treść zadania (CKE)
Praska wiosna — przebieg
- styczeń 1968 — Alexander Dubček I sekretarzem KPCz.
- wiosna 1968 — zniesienie cenzury, rehabilitacje, „socjalizm z ludzką twarzą”, Program Działania KPCz.
- noc 20/21 sierpnia 1968 — wkroczenie wojsk pięciu państw Układu Warszawskiego (ZSRR, Polska, NRD, Węgry, Bułgaria); Rumunia odmówiła udziału.
- 1969 — Dubček odsunięty, początek „normalizacji”; samospalenie Jana Palacha w proteście.
Doktryna Breżniewa
Sformułowana po interwencji zasada „ograniczonej suwerenności”: ZSRR przyznawał sobie prawo do zbrojnej interwencji w każdym państwie bloku, gdzie „socjalizm byłby zagrożony”. Obowiązywała aż do 1989 r., gdy Gorbaczow ją porzucił.
Herbert Block (Herblock)
Amerykański rysownik „The Washington Post”, trzykrotny laureat Nagrody Pulitzera. Jego rysunki z okresu zimnej wojny są częstym materiałem źródłowym na maturze — warto pamiętać, że to perspektywa zachodnia i krytyczna wobec ZSRR.
Punktacja CKE
- 3 pkt — wymowa rysunku + dwa elementy graficzne + kontekst historyczny.
- 2 pkt — wymowa z dwoma elementami bez kontekstu albo z jednym elementem i kontekstem.
- 1 pkt — wymowa z jednym elementem, bez kontekstu.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „praska wiosna, interwencja 1968, Breznjew, karykatura" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl