Zadanie 24
Matura z historii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Wymagania ogólne: I. Chronologia historyczna; II. Analiza i interpretacja historyczna; III. Tworzenie narracji historycznej (1, 2). Wymaganie szczegółowe: LI. Świat po II wojnie światowej. Początek zimnej wojny. 4) omawia proces sowietyzacji państw Europy Środkowo-Wschodniej i opór wobec komunizmu ([…] Czechosłowacja – 1968 r.) (PP).
Treść zadania
Rysunek Herberta Blocka z końca lat 60. XX wieku. Tłumaczenie: Czeski duch. Na podstawie: www.loc.gov
Polecenie CKE: Wyjaśnij wymowę rysunku, interpretując jego dwa elementy graficzne. W odpowiedzi uwzględnij kontekst historyczny.
Źródło: arkusz CKE MHIP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Przykładowa odpowiedź (na podstawie zasad oceniania CKE). Rysunek jest krytycznym komentarzem do polityki Związku Sowieckiego wobec dążeń wolnościowych Czechosłowacji.
Element 1 — postać w sowieckim mundurze (Breżniew).
Element 2 — wojskowy hełm, którym gasi płomień świecy podpisanej „czeski duch”.
Kontekst historyczny — to symboliczne przedstawienie interwencji wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji w sierpniu 1968 r., która stłumiła praską wiosnę — ruch reformatorski i wolnościowy pod hasłem „socjalizmu z ludzką twarzą”.
Zadanie jest za 3 punkty i ma trzy wymagania, które łatwo policzyć: wymowa rysunku, dwa elementy graficzne, kontekst historyczny. Pominięcie kontekstu obniża wynik do 2 pkt, pominięcie drugiego elementu — również.
Uwaga: opis rysunku bez nazwania wydarzenia to brak kontekstu historycznego. „Radziecki żołnierz gasi świecę wolności” to wymowa, ale nie kontekst — trzeba podać praską wiosnę i rok 1968.
Uwaga: interwencja nie była wyłącznie sowiecka — wzięły w niej udział także wojska innych państw Układu Warszawskiego, w tym Polski. Rumunia odmówiła.
Treść zadania (CKE)
Praska wiosna — przebieg
- styczeń 1968 — Alexander Dubček I sekretarzem KPCz.
- wiosna 1968 — zniesienie cenzury, rehabilitacje, „socjalizm z ludzką twarzą”, Program Działania KPCz.
- noc 20/21 sierpnia 1968 — wkroczenie wojsk Układu Warszawskiego: głównie ZSRR, a także Polski, Węgier i Bułgarii (jednostki NRD przygotowano do akcji, ale ostatecznie nie przekroczyły granicy); Rumunia odmówiła udziału.
- 1969 — samospalenie Jana Palacha w proteście (styczeń), odsunięcie Dubčeka (kwiecień), początek „normalizacji”.
Doktryna Breżniewa
Sformułowana po interwencji zasada „ograniczonej suwerenności”: ZSRR przyznawał sobie prawo do interwencji w państwie bloku, w którym „socjalizm byłby zagrożony”. Kierownictwo ZSRR odeszło od niej dopiero za Gorbaczowa.
Herbert Block (Herblock)
Amerykański rysownik „The Washington Post”. Interpretując jego rysunki, warto pamiętać, że to perspektywa zachodnia i krytyczna wobec ZSRR.
Punktacja CKE
- 3 pkt — wymowa rysunku + dwa elementy graficzne + kontekst historyczny.
- 2 pkt — wymowa z dwoma elementami bez kontekstu albo z jednym elementem i kontekstem.
- 1 pkt — wymowa z jednym elementem, bez kontekstu.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „praska wiosna, interwencja 1968, Breżniew, karykatura” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl