Zadanie 1
Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej.
Zakres podstawowy I.3) Zdający czyta i interpretuje treści różnych map, w tym topograficznych.
Treść zadania
Fotografię wykonano na obszarze przedstawionym na mapie szczegółowej, na północ od równoleżnika 49°44′N. Na mapie ze skrzyżowania szlaków przedstawionego na fotografii zmierzono azymuty wybranych obiektów.
Polecenie (0–1). Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Skrzyżowanie szlaków, z którego na mapie zmierzono azymuty, jest położone A. na szczycie Błatnia w polu B1 / B. na przełęczy Kowiorek w polu D1, a obiekt, którego azymut jest zawarty w przedziale od 0° do 10°, to 1. placówka GOPR w Szczyrku (pole D2) · 2. punkt widokowy na Klimczoku (pole C1) · 3. schronisko PTTK na Szyndzielni (pole D1)
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Odpowiedź: B3
B — przełęcz Kowiorek w polu D1. Oba miejsca (Błatnia i przełęcz Kowiorek) leżą na mapie na północ od równoleżnika 49°44′N, więc rozstrzyga fotografia. Na drogowskazie do schroniska PTTK na Klimczoku jest tylko 5 min, a Błatnia jest jednym z celów wędrówki (1 h 30). Takie skrzyżowanie szlaków leży tuż przy Klimczoku — na przełęczy Kowiorek.
3 — schronisko PTTK na Szyndzielni (pole D1). Azymut z przedziału 0°–10° oznacza kierunek niemal dokładnie na północ (z minimalnym odchyleniem na wschód). Spośród trzech wskazanych obiektów tylko schronisko na Szyndzielni leży niemal dokładnie na północ od przełęczy Kowiorek.
Jak sprawdzić azymuty pozostałych obiektów:
| Obiekt | Położenie względem przełęczy Kowiorek | Azymut |
|---|---|---|
| schronisko PTTK na Szyndzielni (D1) | na północ | 0°–10° ✔ |
| punkt widokowy na Klimczoku (C1) | na zachód | poza przedziałem 0°–10° |
| placówka GOPR w Szczyrku (D2) | na południowy wschód | poza przedziałem 0°–10° |
Warunek „na północ od 49°44′N” nie rozstrzyga pierwszej części. Na mapie zarówno Błatnia, jak i przełęcz Kowiorek leżą na północ od tego równoleżnika. Miejsce wskazuje dopiero drogowskaz na fotografii: schronisko na Klimczoku — 5 min, Błatnia — 1 h 30.
Azymut mierzy się zawsze od kierunku północnego, zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Przedział 0°–10° to praktycznie kierunek północny. Nie myl tego z odległością — azymut mówi wyłącznie o kierunku.
Azymut mierzymy OD punktu obserwacji DO obiektu. Odwrócenie kierunku daje azymut wsteczny, różniący się o 180°. Gdyby ktoś zmierzył azymut ze Szyndzielni na Kowiorek, wyszłoby ok. 180°–190°, a nie 0°–10°.
Numer pola na mapie to podpowiedź, nie odpowiedź. Pola D1, D2, C1 mówią o położeniu obiektu w siatce mapy, ale kierunek trzeba wyznaczyć samodzielnie — porównując położenie obu punktów.
Punkt przyznaje się za obie części łącznie. Trafienie „B" przy błędnym numerze obiektu daje zero.
Uwaga na deklinację magnetyczną. W tym zadaniu azymut mierzy się na mapie (od kierunku północnego wyznaczonego przez południk), a nie kompasem — deklinacja nie ma tu znaczenia.
Treść zadania (CKE)
Azymut — jak go wyznaczać
| Kierunek | Azymut |
|---|---|
| północ (N) | 0° (360°) |
| północny wschód (NE) | 45° |
| wschód (E) | 90° |
| południowy wschód (SE) | 135° |
| południe (S) | 180° |
| południowy zachód (SW) | 225° |
| zachód (W) | 270° |
| północny zachód (NW) | 315° |
Procedura pomiaru na mapie:
- połącz punkt obserwacji z obiektem linią prostą,
- w punkcie obserwacji poprowadź linię równoległą do południka (kierunek N–S),
- zmierz kąt od północy, w prawo, do wyznaczonej linii.
Rodzaje azymutów
| Rodzaj | Punkt odniesienia | Gdzie stosowany |
|---|---|---|
| geograficzny | północ geograficzna (południk) | mapa |
| magnetyczny | północ magnetyczna | kompas |
| topograficzny (siatkowy) | linia siatki kilometrowej | mapy wojskowe |
W Polsce deklinacja magnetyczna jest obecnie wschodnia (dodatnia) i wynosi kilka stopni.
Elementy mapy topograficznej
| Element | Do czego służy |
|---|---|
| poziomice | odczyt wysokości, spadków, form terenu |
| cięcie poziomicowe | różnica wysokości między sąsiednimi poziomicami |
| skala | przeliczanie odległości |
| siatka kilometrowa | określanie położenia (pola A1, B2, D1…) |
| współrzędne geograficzne | precyzyjna lokalizacja |
| znaki umowne | obiekty: szlaki, schroniska, wyciągi, punkty widokowe |
Rozpoznawanie form terenu z poziomic
| Układ poziomic | Forma |
|---|---|
| poziomice gęste | stok stromy |
| poziomice rzadkie | stok łagodny |
| poziomice zamknięte, wartości rosną do środka | wzniesienie |
| poziomice zamknięte, wartości maleją do środka | zagłębienie bezodpływowe |
| poziomice wygięte w stronę niższych wysokości | grzbiet |
| poziomice wygięte w stronę wyższych wysokości | dolina |
| dwa wzniesienia rozdzielone obniżeniem | przełęcz |
Beskid Śląski — obiekty z zadania
| Obiekt | Wysokość | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Skrzyczne | 1257 m n.p.m. | najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego, wyciąg krzesełkowy |
| Klimczok | 1117 m n.p.m. | schronisko PTTK (1034 m n.p.m.), punkt widokowy |
| Szyndzielnia | 1028 m n.p.m. | schronisko PTTK (1001 m n.p.m.), kolejka linowa gondolowa |
| Błatnia | 917 m n.p.m. | schronisko PTTK (891 m n.p.m.) |
| przełęcz Kowiorek | ok. 1040 m n.p.m. | węzeł szlaków przy Klimczoku |
| Szczyrk | — | siedziba gminy, placówka GOPR |
Wysokości i obiekty — według mapy szczegółowej dołączonej do arkusza.
Punktacja CKE
- 1 pkt — poprawna para odpowiedzi: B3.
- 0 pkt — jedna z części błędna albo brak odpowiedzi.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „azymut, mapa szczegolowa, orientacja w terenie, Beskid Slaski, praca z mapa topograficzna” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl