Zadanie 1
Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: I. Źródła informacji geograficznej — czytanie mapy topograficznej: skala, poziomice, azymut, współrzędne geograficzne, orientacja w terenie i posługiwanie się siatką kilometrową.
Treść zadania
Fotografię wykonano na obszarze przedstawionym na mapie szczegółowej, na północ od równoleżnika 49°44′N. Na mapie ze skrzyżowania szlaków przedstawionego na fotografii zmierzono azymuty wybranych obiektów.
Polecenie (0–1). Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Skrzyżowanie szlaków, z którego na mapie zmierzono azymuty, jest położone A. na szczycie Błatnia w polu B1 / B. na przełęczy Kowiorek w polu D1, a obiekt, którego azymut jest zawarty w przedziale od 0° do 10°, to 1. placówka GOPR w Szczyrku (pole D2) · 2. punkt widokowy na Klimczoku (pole C1) · 3. schronisko PTTK na Szyndzielni (pole D1)
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Odpowiedź: B3
B — przełęcz Kowiorek w polu D1. Warunek z treści zadania — punkt leży na północ od równoleżnika 49°44′N — spełnia przełęcz Kowiorek. Szczyt Błatnia w polu B1 znajduje się poza wskazanym obszarem.
3 — schronisko PTTK na Szyndzielni (pole D1). Azymut z przedziału 0°–10° oznacza kierunek niemal dokładnie na północ (z minimalnym odchyleniem na wschód). Spośród trzech wskazanych obiektów tylko schronisko na Szyndzielni leży niemal dokładnie na północ od przełęczy Kowiorek.
Jak sprawdzić azymuty pozostałych obiektów:
| Obiekt | Położenie względem przełęczy Kowiorek | Przybliżony azymut |
|---|---|---|
| schronisko PTTK na Szyndzielni (D1) | na północ | 0°–10° ✔ |
| punkt widokowy na Klimczoku (C1) | na północny zachód | ok. 300°–330° |
| placówka GOPR w Szczyrku (D2) | na południowy wschód | ok. 130°–160° |
Warunek „na północ od 49°44′N" jest kluczem do pierwszej części. To on rozstrzyga między szczytem Błatnia a przełęczą Kowiorek — bez sprawdzenia szerokości geograficznej obu punktów na mapie odpowiedź jest zgadywaniem.
Azymut mierzy się zawsze od kierunku północnego, zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Przedział 0°–10° to praktycznie kierunek północny. Nie myl tego z odległością — azymut mówi wyłącznie o kierunku.
Azymut mierzymy OD punktu obserwacji DO obiektu. Odwrócenie kierunku daje azymut wsteczny, różniący się o 180°. Gdyby ktoś zmierzył azymut ze Szyndzielni na Kowiorek, wyszłoby ok. 180°–190°, a nie 0°–10°.
Numer pola na mapie to podpowiedź, nie odpowiedź. Pola D1, D2, C1 mówią o położeniu obiektu w siatce mapy, ale kierunek trzeba wyznaczyć samodzielnie — porównując położenie obu punktów.
Punkt przyznaje się za obie części łącznie. Trafienie „B" przy błędnym numerze obiektu daje zero.
Uwaga na deklinację magnetyczną. W zadaniach maturalnych mierzy się azymut geograficzny (od północy geograficznej na mapie), a nie magnetyczny — kompas nie ma tu znaczenia.
Treść zadania (CKE)
Azymut — jak go wyznaczać
| Kierunek | Azymut |
|---|---|
| północ (N) | 0° (360°) |
| północny wschód (NE) | 45° |
| wschód (E) | 90° |
| południowy wschód (SE) | 135° |
| południe (S) | 180° |
| południowy zachód (SW) | 225° |
| zachód (W) | 270° |
| północny zachód (NW) | 315° |
Procedura pomiaru na mapie:
- połącz punkt obserwacji z obiektem linią prostą,
- w punkcie obserwacji poprowadź linię równoległą do południka (kierunek N–S),
- zmierz kąt od północy, w prawo, do wyznaczonej linii.
Rodzaje azymutów
| Rodzaj | Punkt odniesienia | Gdzie stosowany |
|---|---|---|
| geograficzny (topograficzny) | północ geograficzna (południk) | mapa |
| magnetyczny | północ magnetyczna | kompas |
| topograficzny (siatkowy) | linia siatki kilometrowej | mapy wojskowe |
W Polsce deklinacja wynosi obecnie ok. +5° do +7° (wschodnia).
Elementy mapy topograficznej
| Element | Do czego służy |
|---|---|
| poziomice | odczyt wysokości, spadków, form terenu |
| cięcie poziomicowe | różnica wysokości między sąsiednimi poziomicami |
| skala | przeliczanie odległości |
| siatka kilometrowa | określanie położenia (pola A1, B2, D1…) |
| współrzędne geograficzne | precyzyjna lokalizacja |
| znaki umowne | obiekty: szlaki, schroniska, wyciągi, punkty widokowe |
Rozpoznawanie form terenu z poziomic
| Układ poziomic | Forma |
|---|---|
| poziomice gęste | stok stromy |
| poziomice rzadkie | stok łagodny |
| poziomice zamknięte, wartości rosną do środka | wzniesienie |
| poziomice zamknięte, wartości maleją do środka | zagłębienie (kotlina) |
| poziomice wygięte w stronę doliny | grzbiet |
| poziomice wygięte w stronę wzniesienia | dolina |
| dwa wzniesienia rozdzielone obniżeniem | przełęcz |
Beskid Śląski — obiekty z zadania
| Obiekt | Wysokość | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Skrzyczne | 1257 m n.p.m. | najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego, wyciąg krzesełkowy |
| Klimczok | 1117 m n.p.m. | schronisko PTTK, punkt widokowy |
| Szyndzielnia | 1028 m n.p.m. | schronisko PTTK, kolej gondolowa z Bielska-Białej |
| Błatnia | 917 m n.p.m. | schronisko, polany widokowe |
| przełęcz Kowiorek | ok. 750 m n.p.m. | węzeł szlaków między Klimczokiem a Kotarzem |
| Szczyrk | ok. 500 m n.p.m. | ośrodek narciarski, placówka GOPR |
Punktacja CKE
- 1 pkt — poprawna para odpowiedzi: B3.
- 0 pkt — jedna z części błędna albo brak odpowiedzi.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „azymut, mapa szczegolowa, orientacja w terenie, Beskid Slaski, praca z mapa topograficzna" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl