m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MGEP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 3 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 7

Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

7.1. Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej. Zakres podstawowy I.3) Zdający czyta i interpretuje treści różnych map, w tym topograficznych. 7.2. Zakres rozszerzony II.2) Zdający wyznacza współrzędne geograficzne dowolnego punktu na powierzchni Ziemi na podstawie wysokości górowania Słońca w dniach równonocy. Zakres podstawowy II.2) Zdający charakteryzuje następstwa ruchów Ziemi.

Treść zadania

Na fotografii wykonanej znad obszaru położonego na mapie szczegółowej w polu C3 oznaczono literą X stację wyciągów narciarskich. Na fotografii podpisano też szczyty Skrzyczne i Małe Skrzyczne.

7.1. (0–1) Oceń prawdziwość stwierdzeń (P/F):

  1. Narciarz podczas wjazdu wyciągiem ze stacji oznaczonej literą X na Małe Skrzyczne (pole D3) przemieszcza się w kierunku zachodnim.
  2. Odległość w linii prostej w terenie między szczytami, których nazwy podano na fotografii, jest większa niż 1,25 km.

7.2. (0–2) Oblicz wysokość Słońca w dniu równonocy w momencie górowania w miejscu wskazanym na fotografii literą X. Przyjmij szerokość geograficzną odczytaną z mapy z dokładnością do jednej minuty. Zapisz obliczenia i wynik.

Fotografia lotnicza zimowego stoku z wyciągami narciarskimi; literą X oznaczono stację wyciągów, podpisano szczyty Skrzyczne i Małe Skrzyczne.
Materiał 1 z 2 Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 9
Mapa szczegółowa fragmentu Beskidu Śląskiego (osobna wkładka do arkusza) z poziomicami, szlakami turystycznymi, siatką kwadratów i legendą.
Mapa szczegółowa Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

7.1. FP

  1. F — pole C3 leży na zachód od pola D3. Na mapie Małe Skrzyczne (1211 m) leży na południowy wschód od stacji X, więc narciarz przemieszcza się w kierunku południowo-wschodnim, a nie zachodnim.

  2. P — na mapie w skali 1:50 000 odległość między Skrzycznem (1257 m) a Małym Skrzycznem (1211 m) wynosi ok. 3,2 cm, czyli w terenie ok. 1,6 km — więcej niż 1,25 km (1,25 km to na tej mapie 2,5 cm).

7.2.

Krok 1. Odczyt szerokości geograficznej.

Z mapy szczegółowej, z dokładnością do jednej minuty, odczytujemy dla punktu X:

Krok 2. Deklinacja Słońca w dniu równonocy.

W dniu równonocy (ok. 21 marca albo ok. 23 września) Słońce góruje w zenicie nad równikiem:

Krok 3. Wzór na wysokość górowania Słońca.

Dla obserwatora na półkuli północnej, gdy Słońce góruje po południowej stronie nieba:

Krok 4. Obliczenie.

Wysokość Słońca w momencie górowania: 40°19′.

Typowy błąd / pułapka

Klucz CKE zeruje zadanie 7.2 przy dwóch błędach: użyciu długości geograficznej zamiast szerokości oraz przyjęciu wartości szerokości spoza mapy. Trzeba odczytać z podanej mapy szczegółowej.

Dokładność do jednej minuty jest wymagana. Odczyt „ok. 49°40′" albo „49,7°" obniża punktację do 1 punktu — polecenie mówi wprost o dokładności 1′.

Uważaj na odejmowanie w mierze kątowej. liczymy jako . Zapisanie albo to błąd rachunkowy.

W dniu równonocy deklinacja wynosi dokładnie 0°. To upraszcza wzór do . Warto to zapamiętać: w równonoc wysokość górowania jest dopełnieniem szerokości geograficznej do 90°.

W 7.1 stwierdzenie 1. sprawdza czytanie mapy. Na mapie szczegółowej litery kolumn (A–E) rosną na wschód, cyfry wierszy — na południe. Przejście z C3 do D3 to ruch na wschód, a dokładny kierunek (tu: południowy wschód) odczytasz z położenia obu punktów.

W stwierdzeniu 2. trzeba użyć skali mapy. Odległość na mapie przelicza się przez mianownik skali:

Dla skali 1:50 000 odcinek 2,5 cm na mapie to 1,25 km w terenie.

Fotografia sama w sobie nie służy do pomiaru odległości. Trzeba wrócić do mapy szczegółowej — na zdjęciu perspektywa zniekształca proporcje.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 7 — geografia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MGEP-R0-100-A-2605 — zadanie 7. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, geografia PR Oryginalny PDF CKE, str. 9

Wysokość górowania Słońca — wzory

SytuacjaWzór
Słońce góruje po stronie południowej (półkula N, )
Słońce góruje po stronie północnej (półkula S, albo )
ogólnie

Wzór ogólny działa zawsze — wystarczy pamiętać o wartości bezwzględnej różnicy.

Deklinacja Słońca w wybranych dniach

Data (przybliżona)NazwaDeklinacja Zenit nad
21 IIIrównonoc wiosenna0°równikiem
22 VIprzesilenie letnie+23°26′zwrotnikiem Raka
23 IXrównonoc jesienna0°równikiem
22 XIIprzesilenie zimowe−23°26′zwrotnikiem Koziorożca

W równonoc wzór upraszcza się do:

Rachunek dla punktu X

Technika: przed odejmowaniem zamień na — wtedy odejmujesz minuty od minut bez pożyczania.

Wysokość górowania w punkcie X przez rok

Data
22 VI+23°26′63°45′
21 III / 23 IX0°40°19′
22 XII−23°26′16°53′

Amplituda roczna wynosi — tyle samo w każdym miejscu położonym między zwrotnikiem a kołem podbiegunowym.

Skala mapy — przeliczanie odległości

Skala1 cm na mapie1 km w terenie
1:10 000100 m10 cm
1:25 000250 m4 cm
1:50 000500 m2 cm
1:100 0001 km1 cm

Skala większa = mianownik mniejszy = mapa dokładniejsza, obejmująca mniejszy obszar.

Kierunki na mapie i w siatce pól

ElementZasada
góra mapypółnoc (o ile nie zaznaczono inaczej)
litery kolumn (A, B, C, D…)rosną na wschód
cyfry wierszy (1, 2, 3…)rosną na południe
przejście C3 → D3ruch na wschód
przejście D2 → D3ruch na południe

Szczyty z zadania

SzczytWysokośćUwagi
Skrzyczne1257 m n.p.m.najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego, wieża telewizyjna, schronisko
Małe Skrzyczne1211 m n.p.m.sąsiedni wierzchołek na grzbiecie, stacja wyciągu

Punktacja CKE

  • 7.1. 1 pkt — FP.
  • 7.2. 2 pkt — poprawny odczyt szerokości geograficznej (z dokładnością do 1′), poprawny sposób obliczenia i poprawny wynik (40°19′); 1 pkt — poprawny sposób obliczenia bez poprawnego wyniku (mniejsza dokładność odczytu albo błąd rachunkowy). 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi; także gdy do obliczeń przyjęto długość geograficzną albo szerokość spoza mapy.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „wysokosc gorowania Slonca, rownonoc, deklinacja Sloneczna, skala mapy, kierunki geograficzne” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl