m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MGEP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 3

Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; III.7) Zdający dostrzega prawidłowości w rozmieszczeniu zjawisk i procesów atmosferycznych. Zakres podstawowy I.3) Zdający czyta i interpretuje treści różnych map, w tym topograficznych; I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe przedstawione w postaci tabel; III.4) Zdający przedstawia uwarunkowania cech klimatów astrefowych.

Treść zadania

W tabeli przedstawiono informacje o naturalnej pokrywie śnieżnej w okresie od 1 grudnia do 30 marca w wybranym dziesięcioleciu, w stanowiskach pomiarowych A i B, położonych przy dolnej i górnej stacji narciarskiego wyciągu krzesełkowego na Skrzyczne (pola D2/3 mapy szczegółowej):

Cecha pokrywy śnieżnej Stanowisko A Stanowisko B
średnia grubość pokrywy śnieżnej, cm 24 65
maksymalna grubość pokrywy śnieżnej, cm 105 180
średnia liczba dni z pokrywą śnieżną 94 117

Polecenie (0–2). Rozstrzygnij, które stanowisko — A czy B — jest położone w polu D3, a następnie uzasadnij, z czego wynika różnica w występowaniu pokrywy śnieżnej między tymi stanowiskami. Odnieś się do dwóch elementów klimatu Beskidu Śląskiego, od których zależy pokrywa śnieżna.

Mapa szczegółowa fragmentu Beskidu Śląskiego (osobna wkładka do arkusza) z poziomicami, szlakami turystycznymi, siatką kwadratów i legendą.
Mapa szczegółowa Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Rozstrzygnięcie: stanowisko B.

Stanowisko B ma grubszą pokrywę śnieżną (średnio 65 cm wobec 24 cm), wyższe maksimum (180 cm wobec 105 cm) i dłużej zalegający śnieg (117 dni wobec 94). Wszystkie trzy wskaźniki świadczą o położeniu wyżej n.p.m. — czyli przy górnej stacji wyciągu, w polu D3 (bliżej szczytu Skrzycznego, 1257 m n.p.m.).

Uzasadnienie — dwa elementy klimatu (przykładowe uzasadnienia, zgodne z zasadami oceniania CKE):

1. Opady atmosferyczne. Wraz ze wzrostem wysokości n.p.m. rosną sumy opadów (do pewnej wysokości granicznej). Powietrze wznoszone po stoku ochładza się, para wodna kondensuje i wypada w postaci opadu. W chłodnej połowie roku opad ten ma postać śniegu, więc wyżej położone stanowisko B otrzymuje go więcej — stąd większa grubość pokrywy.

2. Temperatura powietrza. Wraz ze wzrostem wysokości spada średnia temperatura powietrza (gradient ok. 0,6 °C na 100 m). Na stanowisku B jest chłodniej, więc:

  • większa część opadu wypada jako śnieg, a nie deszcz,
  • śnieg wolniej topnieje, a pokrywa dłużej zalega — stąd 117 dni zamiast 94.
Typowy błąd / pułapka

Polecenie wymaga DWÓCH RÓŻNYCH elementów klimatu. Za 2 punkty potrzebne są dwa uzasadnienia odnoszące się do różnych elementów klimatu — w przykładowych uzasadnieniach CKE są to opady i temperatura. Napisanie dwa razy o temperaturze (np. „jest zimniej" i „śnieg nie topnieje") liczy się jako jeden element.

Elementy klimatu to nie czynniki klimatotwórczne. Elementy: temperatura, opady, ciśnienie, wiatr, wilgotność, zachmurzenie, nasłonecznienie. Czynniki: szerokość geograficzna, wysokość n.p.m., odległość od morza, rzeźba terenu, prądy morskie. Zadanie pyta o elementy — wysokość n.p.m. jest czynnikiem, który na nie wpływa.

Uzasadnienie musi wyjaśniać mechanizm, nie tylko stwierdzać fakt. „Bo wyżej jest więcej śniegu" to obserwacja, nie uzasadnienie. Trzeba wskazać: wzrost wysokości → wzrost opadów oraz wzrost wysokości → spadek temperatury → dłuższe zaleganie.

Rozstrzygnięcie samo w sobie nie daje punktu. Klucz wymaga rozstrzygnięcia wraz z co najmniej jednym uzasadnieniem — bez uzasadnienia jest zero.

Kolejność pól na mapie nie jest oczywista. Numer pola (D2 vs D3) trzeba powiązać z wysokością, a nie z kolejnością liter — pomaga odczyt poziomic i położenia stacji wyciągu.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 3 — geografia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MGEP-R0-100-A-2605 — zadanie 3. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, geografia PR Oryginalny PDF CKE, str. 4

Elementy a czynniki klimatu

Elementy klimatu (to, co mierzymy)Czynniki klimatotwórcze (to, co na nie wpływa)
temperatura powietrzaszerokość geograficzna
opady atmosferycznewysokość n.p.m.
ciśnienie atmosferyczneodległość od morza (kontynentalizm)
wiatrrzeźba terenu, ekspozycja stoku
wilgotność powietrzaprądy morskie
zachmurzenie, usłonecznienierodzaj podłoża, szata roślinna
—działalność człowieka

Zadanie pyta o elementy — a więc o temperaturę i opady. Wysokość n.p.m. jest czynnikiem, który je modyfikuje.

Wpływ wysokości n.p.m. na klimat

WielkośćZmiana z wysokościąWartość
temperaturaspadaok. 0,6 °C / 100 m (gradient pionowy)
opadyrosną (do pewnej wysokości)—
ciśnieniespadaok. 1 hPa / 8 m (przy powierzchni Ziemi)
prędkość wiatrurośnie—
gęstość powietrzaspada—

Piętro opadowe: powyżej pewnej wysokości opady zaczynają maleć, bo powietrze traci już większość pary wodnej.

Dlaczego wyżej jest więcej śniegu

MechanizmSkutek
wznoszenie powietrza po stoku (efekt orograficzny)ochłodzenie → kondensacja → większe opady
niższa temperaturawiększy udział opadu stałego (śnieg zamiast deszczu)
wolniejsze topnieniedłuższe zaleganie pokrywy
mniejsza liczba odwilżymniej przerw w pokrywie

Trzy wskaźniki z tabeli mierzą właśnie te trzy skutki: grubość średnia i maksymalna (ilość opadu) oraz liczba dni (trwałość pokrywy).

Wskaźniki pokrywy śnieżnej

WskaźnikCo mówi
średnia grubośćprzeciętne warunki śniegowe w sezonie
maksymalna grubośćpotencjał akumulacji, ryzyko lawinowe
liczba dni z pokrywądługość sezonu narciarskiego

Dla stanowiska B wszystkie trzy są wyższe — to spójny obraz stanowiska położonego wyżej.

Piętra klimatyczno-roślinne w Beskidach

PiętroWysokośćRoślinność
pogórzedo ok. 500 mpola, łąki, lasy liściaste
regiel dolnydo ok. 1100 mbuczyna karpacka, jodła
regiel górnypowyżej ok. 1100 mbór świerkowy

Granice pięter są przybliżone i zależą od ekspozycji stoku. Skrzyczne (1257 m) to najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego.

Efekt orograficzny — schemat

W polskich Karpatach wiatr fenowy nosi nazwę halnego — zimą może powodować gwałtowne odwilże i zanik pokrywy śnieżnej.

Punktacja CKE

  • 2 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (B) i dwa poprawne uzasadnienia odnoszące się do różnych elementów klimatu Beskidu Śląskiego (np. opady i temperatura).
  • 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
  • 1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie i jedno poprawne uzasadnienie.
  • Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „klimat w górach, pokrywa śnieżna, piętrowość klimatyczna, gradient termiczny, opady w górach, Skrzyczne” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl