Zadanie 22
Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: XII. Przemysł i usługi — okręgi przemysłowe Polski, restrukturyzacja przemysłu, klastry i technopolie, nakłady na działalność badawczo-rozwojową. XI. Rolnictwo — struktura agrarna, wydajność rolnictwa, zróżnicowanie regionalne rolnictwa w Polsce.
Treść zadania
W tabeli przedstawiono dane z 2022 roku dotyczące PKB, rynku pracy i nakładów na działalność badawczo-rozwojową w województwach oznaczonych literami A–D, wśród których są: podkarpackie, śląskie, wielkopolskie i zachodniopomorskie.
| Obszar | Udział w tworzeniu PKB (%) | Udział rolnictwa, leśnictwa, łowiectwa i rybactwa w PKB (%) | Pracujący w rolnictwie, leśnictwie, łowiectwie i rybactwie (%) | Nakłady na B+R w relacji do PKB (%) |
|---|---|---|---|---|
| Polska (ogółem) | 100,0 | 3,1 | 8,4 | 1,46 |
| A | 12,1 | 0,8 | 2,4 | 0,93 |
| B | 9,8 | 4,4 | 8,6 | 0,96 |
| C | 3,7 | 1,6 | 12,1 | 1,18 |
| D | 3,6 | 4,0 | 5,7 | 0,69 |
Polecenie (0–2). Uzupełnij tabelę. Wpisz obok każdego opisu nazwę województwa oraz literę, którą je oznaczono.
| Opis | Nazwa województwa | Litera |
|---|---|---|
| Województwo o niekorzystnych warunkach przyrodniczych dla rolnictwa na części obszaru. Rozdrobnienie gospodarstw nie sprzyja wydajności produkcji rolniczej. Do nakładów na działalność badawczą i rozwojową przyczynił się klaster wyspecjalizowany w przemyśle lotniczym. | … | … |
| Do udziału w tworzeniu PKB Polski i specyfiki rynku pracy przyczyniła się specjalizacja w przemyśle wydobywczym, hutniczym i paliwowo-energetycznym, a także proces restrukturyzacji związany m.in. z inwestycjami w przemyśle samochodowym. | … | … |
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
| Opis | Nazwa województwa | Litera |
|---|---|---|
| klaster lotniczy, rozdrobnione gospodarstwa, trudne warunki przyrodnicze | podkarpackie | C |
| górnictwo, hutnictwo, energetyka, restrukturyzacja, motoryzacja | śląskie | A |
Uzasadnienie doboru:
Podkarpackie = C.
- 12,1% pracujących w rolnictwie — najwięcej z całej czwórki i znacznie powyżej średniej krajowej (8,4%), co odpowiada rozdrobnieniu gospodarstw (najmniejsze średnie gospodarstwa w Polsce, ok. 4,5 ha).
- Jednocześnie rolnictwo daje tylko 1,6% PKB — dużo ludzi, mała wartość produkcji, czyli niska wydajność.
- Najwyższe nakłady na B+R z tej czwórki — 1,18% PKB — to zasługa Doliny Lotniczej, klastra przemysłu lotniczego skupionego wokół Rzeszowa i Mielca.
- Niski udział w PKB Polski (3,7%) — województwo o niewielkim potencjale gospodarczym.
- Niekorzystne warunki przyrodnicze — górzysta południowa część (Bieszczady, Beskid Niski), gleby słabe, krótszy okres wegetacyjny.
Śląskie = A.
- Najwyższy udział w tworzeniu PKB Polski — 12,1% (drugie miejsce w kraju po mazowieckim), efekt koncentracji przemysłu.
- Najniższy udział rolnictwa w PKB (0,8%) i najniższy udział pracujących w rolnictwie (2,4%) — województwo skrajnie przemysłowo-usługowe, o najwyższym poziomie urbanizacji.
- Specjalizacja w przemyśle wydobywczym (węgiel kamienny), hutniczym i energetycznym oraz restrukturyzacja po 1989 r., której towarzyszyły duże inwestycje w motoryzację (Gliwice, Tychy, Bielsko-Biała, Sosnowiec).
Pozostałe dwa województwa:
- B = wielkopolskie — wysoki udział w PKB (9,8%), najwyższy udział rolnictwa w PKB (4,4%) przy przeciętnym zatrudnieniu (8,6%): rolnictwo towarowe, wydajne, oparte na dużych gospodarstwach.
- D = zachodniopomorskie — niski udział w PKB (3,6%), najniższe nakłady na B+R (0,69%), rolnictwo o dużym udziale w PKB (4,0%) przy niskim zatrudnieniu (5,7%) — dziedzictwo wielkoobszarowych PGR-ów.
Największy udział pracujących w rolnictwie przy najmniejszym udziale rolnictwa w PKB = niska wydajność. To najczystszy sygnał rozdrobnienia gospodarstw i wskazuje podkarpackie (12,1% pracujących vs. 1,6% PKB).
Odwrotna relacja wskazuje rolnictwo towarowe. Wielkopolskie: 4,4% PKB przy 8,6% pracujących — mniej ludzi wytwarza więcej wartości. Zachodniopomorskie: 4,0% PKB przy zaledwie 5,7% pracujących — jeszcze wyższa wydajność (dawne PGR-y, gospodarstwa wielkoobszarowe).
Wysokie nakłady na B+R w słabym gospodarczo województwie to sygnał klastra. Podkarpackie ma niski PKB, a najwyższe z tej czwórki nakłady na B+R — to możliwe tylko dzięki wyspecjalizowanemu skupisku firm high-tech: Dolinie Lotniczej.
Klucz przyznaje 1 pkt za jedną poprawną kolumnę. Nawet jeśli pomylisz litery, ale trafisz obie nazwy województw (albo odwrotnie), dostaniesz punkt. Warto wypełnić całą tabelę.
Uwaga na strukturę tabeli: cztery województwa, dwa opisy. Wielkopolskie i zachodniopomorskie są dystraktorami — ale ich identyfikacja pomaga wykluczeniem.
Nie utożsamiaj wysokiego udziału w PKB z wysokimi nakładami na B+R. Śląskie tworzy 12,1% PKB Polski, ale wydaje na B+R tylko 0,93% własnego PKB — mniej niż podkarpackie. Gospodarka śląska opiera się na przemyśle tradycyjnym, nie na badaniach.
Restrukturyzacja Śląska to modelowy przykład w podręcznikach. Zamykanie kopalń i hut, a w zamian inwestycje zagraniczne w motoryzację (Opel/Stellantis w Gliwicach, Fiat w Tychach, silniki w Bielsku-Białej) oraz Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna.
Treść zadania (CKE)
Rozszyfrowanie tabeli
| Litera | Województwo | Sygnatura w danych |
|---|---|---|
| A | śląskie | najwyższy PKB (12,1%), najniższe rolnictwo (0,8% PKB, 2,4% pracujących) |
| B | wielkopolskie | wysoki PKB (9,8%), najwyższy udział rolnictwa w PKB (4,4%) — rolnictwo towarowe |
| C | podkarpackie | najwięcej pracujących w rolnictwie (12,1%) przy niskim PKB rolnictwa (1,6%), najwyższe B+R (1,18%) — Dolina Lotnicza |
| D | zachodniopomorskie | niski PKB (3,6%), najniższe B+R (0,69%), wysoka wydajność rolnictwa (4,0% PKB przy 5,7% pracujących) |
Wydajność rolnictwa — czytanie dwóch kolumn naraz
| Województwo | PKB rolnictwa | Pracujący | Iloraz | Ocena |
|---|---|---|---|---|
| D — zachodniopomorskie | 4,0% | 5,7% | 0,70 | najwyższa wydajność |
| B — wielkopolskie | 4,4% | 8,6% | 0,51 | wysoka |
| A — śląskie | 0,8% | 2,4% | 0,33 | rolnictwo marginalne |
| Polska | 3,1% | 8,4% | 0,37 | — |
| C — podkarpackie | 1,6% | 12,1% | 0,13 | najniższa wydajność |
Udział województw w tworzeniu PKB Polski (2022)
| Województwo | Udział |
|---|---|
| mazowieckie | ~17,6% |
| śląskie | ~12,1% |
| wielkopolskie | ~9,8% |
| dolnośląskie | ~8,7% |
| małopolskie | ~8,1% |
| … | |
| podkarpackie | ~3,7% |
| zachodniopomorskie | ~3,6% |
| opolskie | ~2,0% |
Nakłady na B+R w Polsce
| Poziom | Wartość (2022) |
|---|---|
| Polska ogółem | 1,46% PKB |
| średnia UE | ~2,2% PKB |
| cel strategii UE | 3% PKB |
| lider w Polsce — mazowieckie | ~2,6% |
| małopolskie | ~2,1% |
| podkarpackie | 1,18% — dzięki Dolinie Lotniczej |
| śląskie | 0,93% |
| zachodniopomorskie | 0,69% |
Dolina Lotnicza
| Cecha | Opis |
|---|---|
| powstanie | 2003 r., Stowarzyszenie Grupy Przedsiębiorców Przemysłu Lotniczego |
| siedziba | Rzeszów |
| liczba firm | ponad 150 |
| zatrudnienie | ok. 30 tys. osób |
| główne zakłady | Pratt & Whitney Rzeszów, PZL Mielec (Lockheed Martin), Safran, MTU Aero Engines |
| zaplecze naukowe | Politechnika Rzeszowska — jedyny w Polsce wydział kształcący pilotów cywilnych |
| udział w polskim przemyśle lotniczym | ok. 90% produkcji |
| geneza historyczna | Centralny Okręg Przemysłowy (COP) z lat 30. XX w. |
Restrukturyzacja przemysłu na Śląsku
| Etap | Opis |
|---|---|
| przed 1989 | dominacja górnictwa węgla kamiennego i hutnictwa, ok. 400 tys. górników |
| lata 90. | zamykanie nierentownych kopalń i hut, wysokie bezrobocie |
| od 1996 | Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna — ulgi dla inwestorów |
| inwestycje | motoryzacja: Gliwice (Opel/Stellantis), Tychy (Fiat), Bielsko-Biała (silniki), Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza |
| dziś | ok. 70 tys. górników; rozwój usług, BPO/SSC w Katowicach, rewitalizacja terenów poprzemysłowych |
| wyzwania | transformacja energetyczna, odejście od węgla do 2049 r., zdegradowane środowisko |
Struktura agrarna województw
| Województwo | Średnia wielkość gospodarstwa | Charakter |
|---|---|---|
| zachodniopomorskie | ~30 ha (największe) | wielkoobszarowe, po PGR-ach |
| warmińsko-mazurskie | ~23 ha | wielkoobszarowe |
| wielkopolskie | ~14 ha | towarowe, wydajne |
| Polska | ~11 ha | — |
| podkarpackie | ~4,5 ha (najmniejsze) | rozdrobnione, samozaopatrzeniowe |
| małopolskie | ~4,1 ha | rozdrobnione |
Rozdrobnienie na południu Polski to dziedzictwo zaboru austriackiego (Galicja) i tamtejszego prawa spadkowego, które dzieliło gospodarstwa między wszystkich potomków.
Punktacja CKE
- 2 pkt — dwa poprawne wiersze tabeli: podkarpackie — C, śląskie — A.
- 1 pkt — jeden poprawny wiersz albo jedna poprawna kolumna (same nazwy województw albo same litery).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „PKB wojewodztw, naklady na B+R, Dolina Lotnicza, podkarpackie, slaskie, restrukturyzacja przemyslu" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl