m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MGEP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 23

Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

23.1 i 23.2. Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; XIX.1) Zdający wykazuje związki kierunków produkcji rolnej, w tym struktury upraw, z klimatem, ukształtowaniem powierzchni, żyznością gleb i zasobami wodnymi. Zakres podstawowy I.3) Zdający czyta i interpretuje treści różnych map; XV.7) Zdający wskazuje obszary o najkorzystniejszych warunkach dla rozwoju rolnictwa.

Treść zadania

Na mapach przedstawiono informacje o produkcji rolniczej według województw w 2022 roku:

  • Mapa 1. Struktura towarowej produkcji rolniczej (udział produkcji roślinnej i zwierzęcej) — w województwie podlaskim zdecydowanie dominuje produkcja zwierzęca, w dolnośląskim — roślinna.
  • Mapa 2. Plony pszenicy według województw (dt z 1 ha) — w lubelskim w przedziale 57,1–62,0, w zachodniopomorskim wyraźnie niższe: 47,1–52,0 (najwyższe, 62,1–71,2, w opolskim).

23.1. (0–1) Wyjaśnij, dlaczego województwa podlaskie i dolnośląskie różnią się udziałem towarowej produkcji zwierzęcej. Odnieś się do różnicy w strukturze użytków rolnych obu województw.

23.2. (0–1) Wyjaśnij, z czego wynika różnica w wielkości plonów pszenicy między województwem lubelskim a zachodniopomorskim. Odnieś się do dwóch typów gleb i do obu województw.

Mapa Polski ze strukturą towarowej produkcji rolniczej (produkcja zwierzęca i roślinna) według województw w 2022 roku.
Mapa 1 Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 26
Mapa Polski z plonami pszenicy z 1 ha w dt według województw w 2022 roku.
Mapa 2 Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 26

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

23.1. (wyjaśnienie zgodne z przykładową odpowiedzią w zasadach oceniania CKE, z dodatkowym komentarzem)

W województwie podlaskim występuje znacznie większy udział trwałych użytków zielonych — łąk i pastwisk — w strukturze użytków rolnych niż w województwie dolnośląskim. Wynika to z:

  • podmokłego, zabagnionego podłoża w dolinach Biebrzy, Narwi i Bugu, gdzie grunty nie nadają się pod uprawę polową, ale świetnie sprawdzają się jako łąki i pastwiska,
  • gleb słabszych klas bonitacyjnych i chłodniejszego klimatu, ograniczających opłacalność upraw.

Obfitość użytków zielonych zapewnia tanią bazę paszową, co sprzyja chowowi bydła, zwłaszcza mlecznego. Stąd wysoki udział produkcji zwierzęcej w produkcji towarowej.

W województwie dolnośląskim dominują grunty orne na żyznych glebach (czarne ziemie i gleby brunatne Niziny Śląskiej), w cieplejszym klimacie i na terenie równinnym. Opłaca się tam intensywna produkcja roślinna (pszenica, rzepak, buraki cukrowe), a udział produkcji zwierzęcej jest niski.

23.2.

Różnica plonów wynika z odmiennych typów gleb w obu województwach (przykładowe ujęcie zgodne z zasadami oceniania CKE).

W województwie lubelskim jest więcej gleb wysokich klas bonitacyjnych:

  • czarnoziemy (na lessach Wyżyny Lubelskiej) — jedne z najżyźniejszych gleb w Polsce, z bardzo grubym poziomem próchnicznym,
  • rędziny (na wapieniach i marglach) — zasobne w wapń, o dobrej strukturze,
  • a także żyzne gleby brunatne na lessach.

W województwie zachodniopomorskim dominują natomiast gleby wykształcone na utworach polodowcowych (piaski i gliny zwałowe):

  • gleby bielicowe — kwaśne, wymyte, ubogie w składniki pokarmowe,
  • gleby płowe — średniej jakości, z poziomem przemywania (wymywania iłu).

Wniosek: żyźniejsze czarnoziemy i rędziny w lubelskim dają wyższe plony pszenicy niż uboższe gleby bielicowe i płowe w zachodniopomorskim.

Typowy błąd / pułapka

W 23.1 klucz wymaga odniesienia do struktury użytków rolnych. Odpowiedź „na Podlasiu jest tradycja hodowli bydła" nie punktuje — trzeba wskazać większy udział użytków zielonych (łąk i pastwisk) i powiązać go z bazą paszową.

Użytki zielone ≠ grunty orne. Użytki rolne dzielą się na grunty orne, trwałe użytki zielone (łąki i pastwiska), sady i inne. To rozróżnienie jest sednem zadania 23.1.

W 23.2 klucz wymaga dwóch typów gleb i obu województw. Napisanie samego „w lubelskim są czarnoziemy" to za mało — trzeba dopowiedzieć, jakie gleby są w zachodniopomorskim i że są gorsze.

Czarnoziemy w Polsce to rzadkość. Zajmują niewielki odsetek powierzchni kraju — m.in. na Wyżynie Lubelskiej, Płaskowyżu Głubczyckim i w okolicach Proszowic.

Rędziny powstają na skałach węglanowych. Wapienie, margle, dolomity, gipsy — stąd ich występowanie na Wyżynie Lubelskiej, Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej i w Niecce Nidziańskiej.

Nie myl plonów ze zbiorami. Plon = wydajność z 1 ha (dt/ha); zbiór = całkowita produkcja (tys. ton). Zadanie pyta o plony, więc odpowiedź musi dotyczyć jakości gleb, a nie powierzchni upraw.

Zachodniopomorskie ma korzystną strukturę agrarną, ale słabsze gleby. Duże gospodarstwa — a mimo to plony niższe niż w lubelskim. W tym zadaniu decyduje jakość gleb.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 23 — geografia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MGEP-R0-100-A-2605 — zadanie 23. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, geografia PR Oryginalny PDF CKE, str. 26

Podlaskie a dolnośląskie

CechaPodlaskieDolnośląskie
udział użytków zielonychwysokiniski
grunty ornemniejprzewaga
jakość glebsłabsze, kwaśneżyzne (czarne ziemie, brunatne)
klimatchłodniejszy, krótszy okres wegetacjicieplejszy, dłuższy
rzeźba i wodydoliny rzeczne, podmokłości (Biebrza, Narew)równinna Nizina Śląska
dominująca produkcjazwierzęca (bydło mleczne)roślinna (zboża, rzepak, buraki)
specjalizacjamleczarstwo (Mlekpol, Mlekovita)zboża, warzywnictwo

Zasada: trwałe użytki zielone = tania pasza objętościowa = opłacalny chów bydła.

Struktura użytków rolnych

Użytki rolne to przede wszystkim grunty orne (największa część) oraz trwałe użytki zielone (łąki i pastwiska), a także sady. Duży udział łąk i pastwisk sprzyja chowowi bydła, duży udział gruntów ornych na żyznych glebach — produkcji roślinnej.

Gleby w Polsce — żyzność i plony

Typ glebySkała macierzystaŻyznośćWystępowanie
czarnoziemylessybardzo wysokaWyżyna Lubelska, Płaskowyż Głubczycki, Proszowice
rędzinywapienie, margle, gipsywysokaWyżyna Lubelska, Jura, Niecka Nidziańska
madyosady rzecznewysokaŻuławy, doliny Wisły i Odry
czarne ziemiegliny, iływysokaKujawy, Nizina Śląska, Wielkopolska
gleby brunatnegliny, lessyśrednia–dobrawyżyny, pogórza
gleby płowegliny zwałoweśrednianiziny, pojezierza
gleby bielicowepiaskiniskapojezierza, Nizina Mazowiecka, bory
gleby bagienne, torfowetorfyzmiennadoliny rzek, Biebrza

Klasy bonitacyjne gruntów ornych

KlasaNazwa
Inajlepsze
IIbardzo dobre
IIIa, IIIbdobre
IVa, IVbśrednie
Vsłabe
VI, VIznajsłabsze

Plony pszenicy według województw (2022, dt z 1 ha) — odczyt z mapy 2

WojewództwoPrzedział plonów
opolskie62,1–71,2
lubelskie57,1–62,0
zachodniopomorskie47,1–52,0

Produkcja towarowa — roślinna czy zwierzęca (odczyt z mapy 1)

WojewództwoPrzewaga
podlaskiezwierzęca (zdecydowana)
warmińsko-mazurskiezwierzęca
dolnośląskieroślinna
opolskieroślinna
lubelskieroślinna

Punktacja CKE

  • 23.1. 1 pkt — wyjaśnienie odnoszące się do różnicy w strukturze użytków rolnych: większy udział użytków zielonych (łąk i pastwisk) w podlaskim → baza paszowa → chów bydła → wyższa produkcja zwierzęca.
  • 23.2. 1 pkt — wyjaśnienie odnoszące się do dwóch typów gleb i obu województw: czarnoziemy / rędziny (lubelskie) vs. gleby bielicowe / płowe na utworach polodowcowych (zachodniopomorskie).
  • W obu częściach 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „rolnictwo Polski, produkcja rolnicza towarowa, użytki zielone, chów bydła, plony pszenicy” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl