Zadanie 28
Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: 28.1. Zakres rozszerzony XII.1) Zdający wykazuje zróżnicowanie udziału poszczególnych rodzajów transportu w przewozach na świecie; XIX.3) Zdający prezentuje przykłady sposobów pokonywania przyrodniczych ograniczeń działalności gospodarczej człowieka. Zakres podstawowy XII.4) Zdający charakteryzuje uwarunkowania różnych rodzajów transportu w wybranych państwach świata.
28.2. Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej. Zakres podstawowy VII.4) Zdający analizuje zróżnicowanie przestrzenne państw świata według wskaźników rozwoju, w tym Wskaźnika Rozwoju Społecznego (HDI).
Treść zadania
28.1. (0–2) Rudy uranu wydobywane w kopalniach północnego Nigru — położonego w strefie Sahelu — eksportuje się do Francji wyłącznie samolotami transportowymi.
Wyjaśnij, dlaczego rudy uranu są dostarczane z Nigru do Francji transportem lotniczym. Odnieś się do warunków środowiska geograficznego Nigru i do dwóch cech transportu lotniczego.
Argument odnoszący się do warunków środowiska geograficznego Nigru: …
Argumenty odnoszące się do cech transportu lotniczego: 1. … 2. …
28.2. (0–1) Uporządkuj państwa według wartości wskaźnika rozwoju społecznego (HDI) w 2025 roku: Australia, Niger, Tajlandia.
wartość najniższa … → … → … wartość najwyższa
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
28.1.
Argument odnoszący się do warunków środowiska geograficznego Nigru (przykładowe odpowiedzi zgodne z zasadami oceniania CKE; wystarczy jeden):
Niger nie ma dostępu do morza — jest państwem śródlądowym, więc przesyłanie rud uranu transportem morskim bezpośrednio z Nigru jest niemożliwe.
Bardzo mała gęstość sieci kolejowej — kolej jest ograniczona tylko do południowej części kraju, co wyklucza wywóz rud koleją w kierunku Europy.
Niedobór utwardzonych dróg tranzytowych — kopalnie leżą na Saharze, w północnej części kraju; brak dobrych dróg utrudnia wywóz rud ciężarówkami o dużych gabarytach.
Argumenty odnoszące się do cech transportu lotniczego (dwa z poniższych):
Szybkość — transport lotniczy jest najszybszy, dzięki czemu znacznie skraca się czas dostawy rud uranu do Francji.
Bezpieczeństwo ładunku — transport lotniczy jest bezpieczniejszy niż transport lądowy (a następnie morski); zmniejsza ryzyko wypadku i przejęcia ładunku przez nieuprawnione osoby.
Niezależność od infrastruktury naziemnej — samolot potrzebuje jedynie lotniska, a nie ciągłej sieci dróg czy torów przez terytoria kilku państw.
28.2.
| Państwo | Poziom rozwoju społecznego (HDI) |
|---|---|
| Niger | niski — jedno z ostatnich miejsc na świecie |
| Tajlandia | wyższy (okolice granicy poziomu wysokiego i bardzo wysokiego) |
| Australia | bardzo wysoki — światowa czołówka |
Klucz wymaga trzech argumentów za 2 punkty. Jeden środowiskowy i dwa dotyczące cech transportu lotniczego. Dwa poprawne argumenty = 1 pkt. Warto napisać wszystkie trzy.
Argument środowiskowy musi dotyczyć Nigru. Napisanie „transport lotniczy jest najszybszy" w rubryce środowiskowej nie punktuje — tam trzeba wskazać brak dostępu do morza, brak kolei albo brak dróg.
Niger to nie Nigeria. Dwa różne państwa: Niger (śródlądowy, stolica Niamey) i Nigeria (nadmorska, stolica Abudża).
Wysoka wartość ładunku uzasadnia drogi transport. Transport lotniczy jest najdroższy w przeliczeniu na tonokilometr — opłaca się tylko dla towarów cennych, pilnych albo strategicznych. Rudy uranu spełniają to kryterium.
HDI Nigru należy do najniższych na świecie — mimo dużych złóż uranu. Bywa to opisywane jako przykład „klątwy surowcowej”.
Nie myl HDI z PKB per capita. HDI to wskaźnik złożony: długość życia + edukacja + dochód. Kraj o wysokim PKB (np. naftowy) może mieć relatywnie niskie HDI, jeśli zawodzi w edukacji lub ochronie zdrowia.
Treść zadania (CKE)
Niger — podstawowe dane
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| powierzchnia | ok. 1,27 mln km² (ok. 4 razy więcej niż Polska) |
| stolica | Niamey |
| dostęp do morza | brak — państwo śródlądowe |
| sąsiedzi | Algieria, Libia, Czad, Nigeria, Benin, Burkina Faso, Mali |
| Sahara | zajmuje większą, północną część kraju |
| strefa południowa | Sahel |
| HDI | jedno z ostatnich miejsc na świecie |
| ważne bogactwo | rudy uranu (północ kraju, Sahara) |
| odbiorca uranu (wg zadania) | Francja (dawna metropolia kolonialna) |
Dlaczego transport lotniczy — mimo najwyższych kosztów
| Bariera w Nigrze | Skutek |
|---|---|
| brak dostępu do morza | niemożliwy transport morski bezpośrednio z kraju |
| bardzo rzadka sieć kolejowa (tylko na południu) | wykluczony transport kolejowy w kierunku Europy |
| niedobór utwardzonych dróg | utrudniony transport ciężarówkami o dużych gabarytach |
| tranzyt przez terytoria innych państw | dłuższa i bardziej złożona droga lądowa |
| Zaleta transportu lotniczego | Znaczenie dla uranu |
|---|---|
| największa szybkość | krótki czas dostawy |
| bezpieczeństwo ładunku | mniejsze ryzyko wypadku i przejęcia ładunku |
| niezależność od sieci dróg/torów | wystarczy lotnisko |
| bezpośredniość relacji | brak przeładunków i tranzytu lądowego |
Państwa śródlądowe — bariera rozwoju
| Cecha | Skutek |
|---|---|
| brak własnych portów morskich | wyższe koszty handlu zagranicznego |
| zależność od sąsiadów | konieczność umów tranzytowych |
| dłuższy czas dostawy | mniejsza konkurencyjność eksportu |
| wyższe koszty importu | droższe surowce i towary |
Wiele państw śródlądowych leży w Afryce, zwłaszcza w strefie Sahelu i we wnętrzu kontynentu.
Wskaźnik rozwoju społecznego HDI
| Składowa | Miernik |
|---|---|
| zdrowie | oczekiwana długość życia w chwili urodzenia |
| edukacja | średnia i oczekiwana liczba lat nauki |
| dochód | DNB per capita (PPP) |
| Przedział HDI | Poziom rozwoju |
|---|---|
| 0,800–1,000 | bardzo wysoki |
| 0,700–0,799 | wysoki |
| 0,550–0,699 | średni |
| poniżej 0,550 | niski |
HDI państw z zadania
Kolejność według HDI (zasady oceniania CKE, dane UNDP): Niger (najniższa) → Tajlandia → Australia (najwyższa).
„Klątwa surowcowa”
| Objaw | Opis |
|---|---|
| eksport surowców dominuje w handlu | brak dywersyfikacji gospodarki |
| niska wartość dodana | surowiec przetwarzany za granicą |
| korupcja i konflikty | walka o kontrolę nad złożami |
| zależność od cen światowych | niestabilne dochody budżetu |
| brak inwestycji w edukację | niski kapitał ludzki |
| degradacja środowiska | kopalnie odkrywkowe, skażenia |
Niger bywa podawany jako przykład: eksportuje uran, a jednocześnie ma jedno z najniższych HDI na świecie.
Punktacja CKE
- 28.1. 2 pkt — trzy poprawne argumenty (jeden środowiskowy + dwa dotyczące cech transportu lotniczego); 1 pkt — dwa poprawne argumenty.
- 28.2. 1 pkt — poprawne uporządkowanie: Niger → Tajlandia → Australia.
- W obu częściach 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „transport lotniczy, Niger, rudy uranu, kraj bez dostępu do morza, wskaźnik HDI” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl