m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MGEP-R0-100-2605 Otwarte krótkie 3 pkt Trudność: ★★★★☆

Zadanie 28

Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

XII. Przemysł i usługi — transport lotniczy, jego cechy, zalety i wady, czynniki wyboru gałęzi transportu; surowce mineralne i ich znaczenie. XIII. Zróżnicowanie poziomu rozwoju — wskaźnik rozwoju społecznego HDI, kraje najsłabiej rozwinięte, „klątwa surowcowa".

Treść zadania

28.1. (0–2) Rudy uranu wydobywane w kopalniach północnego Nigru — położonego w strefie Sahelu — eksportuje się do Francji wyłącznie samolotami transportowymi.

Wyjaśnij, dlaczego rudy uranu są dostarczane z Nigru do Francji transportem lotniczym. Odnieś się do warunków środowiska geograficznego Nigru i do dwóch cech transportu lotniczego.

Argument odnoszący się do warunków środowiska geograficznego Nigru: …

Argumenty odnoszące się do cech transportu lotniczego: 1. … 2. …

28.2. (0–1) Uporządkuj państwa według wartości wskaźnika rozwoju społecznego (HDI) w 2025 roku: Australia, Niger, Tajlandia.

wartość najniższa … → … → … wartość najwyższa

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

28.1.

Argument odnoszący się do warunków środowiska geograficznego Nigru (wystarczy jeden):

  • Niger nie ma dostępu do morza — jest państwem śródlądowym otoczonym siedmioma sąsiadami, więc transport morski bezpośrednio z Nigru jest niemożliwy. Do najbliższego portu (Kotonu w Beninie, Lomé w Togo) jest ponad 1000 km lądem.

  • Bardzo słabo rozwinięta sieć kolejowa — Niger praktycznie nie ma czynnych linii kolejowych; nieliczne odcinki znajdują się tylko na południu kraju, co wyklucza wywóz rud koleją w kierunku Europy.

  • Niedobór utwardzonych dróg tranzytowych — kopalnie leżą na Saharze, w północnej części kraju (rejon Arlit); brak dobrych dróg utrudnia transport ciężkimi pojazdami o dużych gabarytach, a piaszczyste, pustynne podłoże i burze piaskowe dodatkowo go ograniczają.

Argumenty odnoszące się do cech transportu lotniczego (dwa z poniższych):

  1. Szybkość — transport lotniczy jest najszybszy, dzięki czemu czas dostawy rud uranu z Sahary do Francji skraca się z tygodni do godzin.

  2. Bezpieczeństwo ładunku — transport lotniczy jest bezpieczniejszy niż wielogodzinny przewóz lądowy przez region niestabilny politycznie; zmniejsza ryzyko wypadku, kradzieży i przejęcia ładunku przez nieuprawnione osoby, co przy materiale promieniotwórczym ma znaczenie strategiczne.

  3. Niezależność od infrastruktury naziemnej — samolot potrzebuje jedynie lotniska, a nie ciągłej sieci dróg czy torów przez terytoria kilku państw.

28.2.

Państwo HDI (ok.) Poziom rozwoju
Niger ~0,39 bardzo niski — jedno z ostatnich miejsc na świecie
Tajlandia ~0,80 wysoki
Australia ~0,95 bardzo wysoki — światowa czołówka
Typowy błąd / pułapka

Klucz wymaga trzech argumentów za 2 punkty. Jeden środowiskowy i dwa dotyczące cech transportu lotniczego. Dwa poprawne argumenty = 1 pkt. To zadanie „wszystko albo prawie nic" — warto napisać wszystkie trzy.

Argument środowiskowy musi dotyczyć Nigru. Napisanie „transport lotniczy jest najszybszy" w rubryce środowiskowej nie punktuje — tam trzeba wskazać brak dostępu do morza, brak kolei albo brak dróg.

Niger to nie Nigeria. Dwa różne państwa: Niger (śródlądowy, ok. 27 mln mieszkańców, stolica Niamey) i Nigeria (nadmorska, ok. 232 mln, stolica Abudża). Mylenie ich to klasyczna wpadka.

Wysoka wartość ładunku uzasadnia drogi transport. Transport lotniczy jest najdroższy w przeliczeniu na tonokilometr — opłaca się tylko dla towarów cennych, pilnych albo strategicznych. Rudy uranu spełniają to kryterium.

HDI Nigru należy do najniższych na świecie. Ok. 0,39 — Niger regularnie zajmuje ostatnie albo przedostatnie miejsce w rankingu UNDP, mimo posiadania jednych z największych złóż uranu na świecie. To modelowy przykład „klątwy surowcowej".

Nie myl HDI z PKB per capita. HDI to wskaźnik złożony: długość życia + edukacja + dochód. Kraj o wysokim PKB (np. naftowy) może mieć relatywnie niskie HDI, jeśli zawodzi w edukacji lub ochronie zdrowia.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 28 — geografia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MGEP-R0-100-A-2605 — zadanie 28. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, geografia PR Oryginalny PDF CKE

Niger — podstawowe dane

CechaWartość
powierzchnia1 267 000 km² (4× Polska)
ludność~27 mln
stolicaNiamey
dostęp do morzabrak — państwo śródlądowe
sąsiedziAlgieria, Libia, Czad, Nigeria, Benin, Burkina Faso, Mali
udział Saharyok. 2/3 powierzchni
strefa południowaSahel — półpustynia
HDI~0,39 — jedno z ostatnich miejsc na świecie
dzietność (TFR)~6,7 — najwyższa na świecie
główne bogactworudy uranu (rejon Arlit, Sahara)
pozycja w wydobyciu uranuok. 5.–7. na świecie, ok. 4% produkcji
główny odbiorca uranuFrancja (dawna metropolia kolonialna)

Dlaczego transport lotniczy — mimo najwyższych kosztów

Bariera w NigrzeSkutek
brak dostępu do morzaniemożliwy transport morski bezpośrednio z kraju
brak czynnej sieci kolejowejwykluczony transport kolejowy
niedobór utwardzonych drógutrudniony transport ciężarowy ponadgabarytowy
pustynia i burze piaskowewysokie ryzyko awarii i opóźnień
niestabilność polityczna Saheluryzyko przejęcia ładunku
tranzyt przez terytoria obcekonieczność zgód i opłat kilku państw
Zaleta transportu lotniczegoZnaczenie dla uranu
największa szybkośćdostawa w godziny, nie tygodnie
bezpieczeństwo ładunkuochrona materiału promieniotwórczego i strategicznego
niezależność od sieci dróg/torówwystarczy lotnisko
bezpośredniość relacjibrak przeładunków i tranzytu lądowego
brak zależności od granic lądowychpominięcie niestabilnych sąsiadów

Państwa śródlądowe — bariera rozwoju

CechaSkutek
brak własnych portów morskichwyższe koszty handlu zagranicznego
zależność od sąsiadówkonieczność umów tranzytowych
dłuższy czas dostawymniejsza konkurencyjność eksportu
wyższe koszty importudroższe surowce i towary

Na świecie jest 44 państw śródlądowych (bez dostępu do morza), w tym 16 w Afryce. Wśród 20 najbiedniejszych państw świata aż 9 nie ma dostępu do morza.

Wskaźnik rozwoju społecznego HDI

SkładowaMiernik
zdrowieoczekiwana długość życia w chwili urodzenia
edukacjaśrednia i oczekiwana liczba lat nauki
dochódDNB per capita (PPP)
Przedział HDIPoziom rozwoju
0,800–1,000bardzo wysoki
0,700–0,799wysoki
0,550–0,699średni
poniżej 0,550niski

HDI wybranych państw

PaństwoHDIPoziom
Islandia / Szwajcaria / Norwegia~0,96czołówka świata
Australia~0,95bardzo wysoki
Niemcy~0,95bardzo wysoki
Polska~0,88bardzo wysoki
Tajlandia~0,80wysoki
Indie~0,68średni
Nigeria~0,55niski
Niger~0,39bardzo niski
Somalia / Sudan Płd.~0,38najniższy na świecie

„Klątwa surowcowa”

ObjawOpis
eksport surowców dominuje w handlubrak dywersyfikacji gospodarki
niska wartość dodanasurowiec przetwarzany za granicą
korupcja i konfliktywalka o kontrolę nad złożami
zależność od cen światowychniestabilne dochody budżetu
brak inwestycji w edukacjęniski kapitał ludzki
degradacja środowiskakopalnie odkrywkowe, skażenia

Niger jest podręcznikowym przykładem: należy do największych eksporterów uranu, zasilającego francuskie elektrownie jądrowe, a jednocześnie ma jedno z najniższych HDI na świecie i ok. 20% ludności z dostępem do elektryczności.

Punktacja CKE

  • 28.1. 2 pkt — trzy poprawne argumenty (jeden środowiskowy + dwa dotyczące cech transportu lotniczego); 1 pkt — dwa poprawne argumenty.
  • 28.2. 1 pkt — poprawne uporządkowanie: Niger → Tajlandia → Australia.
  • Razem: 3 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „transport lotniczy, Niger, rudy uranu, kraj bez dostepu do morza, wskaznik HDI, Sahel" zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl