Zadanie 28
Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: XII. Przemysł i usługi — transport lotniczy, jego cechy, zalety i wady, czynniki wyboru gałęzi transportu; surowce mineralne i ich znaczenie. XIII. Zróżnicowanie poziomu rozwoju — wskaźnik rozwoju społecznego HDI, kraje najsłabiej rozwinięte, „klątwa surowcowa".
Treść zadania
28.1. (0–2) Rudy uranu wydobywane w kopalniach północnego Nigru — położonego w strefie Sahelu — eksportuje się do Francji wyłącznie samolotami transportowymi.
Wyjaśnij, dlaczego rudy uranu są dostarczane z Nigru do Francji transportem lotniczym. Odnieś się do warunków środowiska geograficznego Nigru i do dwóch cech transportu lotniczego.
Argument odnoszący się do warunków środowiska geograficznego Nigru: …
Argumenty odnoszące się do cech transportu lotniczego: 1. … 2. …
28.2. (0–1) Uporządkuj państwa według wartości wskaźnika rozwoju społecznego (HDI) w 2025 roku: Australia, Niger, Tajlandia.
wartość najniższa … → … → … wartość najwyższa
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
28.1.
Argument odnoszący się do warunków środowiska geograficznego Nigru (wystarczy jeden):
Niger nie ma dostępu do morza — jest państwem śródlądowym otoczonym siedmioma sąsiadami, więc transport morski bezpośrednio z Nigru jest niemożliwy. Do najbliższego portu (Kotonu w Beninie, Lomé w Togo) jest ponad 1000 km lądem.
Bardzo słabo rozwinięta sieć kolejowa — Niger praktycznie nie ma czynnych linii kolejowych; nieliczne odcinki znajdują się tylko na południu kraju, co wyklucza wywóz rud koleją w kierunku Europy.
Niedobór utwardzonych dróg tranzytowych — kopalnie leżą na Saharze, w północnej części kraju (rejon Arlit); brak dobrych dróg utrudnia transport ciężkimi pojazdami o dużych gabarytach, a piaszczyste, pustynne podłoże i burze piaskowe dodatkowo go ograniczają.
Argumenty odnoszące się do cech transportu lotniczego (dwa z poniższych):
Szybkość — transport lotniczy jest najszybszy, dzięki czemu czas dostawy rud uranu z Sahary do Francji skraca się z tygodni do godzin.
Bezpieczeństwo ładunku — transport lotniczy jest bezpieczniejszy niż wielogodzinny przewóz lądowy przez region niestabilny politycznie; zmniejsza ryzyko wypadku, kradzieży i przejęcia ładunku przez nieuprawnione osoby, co przy materiale promieniotwórczym ma znaczenie strategiczne.
Niezależność od infrastruktury naziemnej — samolot potrzebuje jedynie lotniska, a nie ciągłej sieci dróg czy torów przez terytoria kilku państw.
28.2.
| Państwo | HDI (ok.) | Poziom rozwoju |
|---|---|---|
| Niger | ~0,39 | bardzo niski — jedno z ostatnich miejsc na świecie |
| Tajlandia | ~0,80 | wysoki |
| Australia | ~0,95 | bardzo wysoki — światowa czołówka |
Klucz wymaga trzech argumentów za 2 punkty. Jeden środowiskowy i dwa dotyczące cech transportu lotniczego. Dwa poprawne argumenty = 1 pkt. To zadanie „wszystko albo prawie nic" — warto napisać wszystkie trzy.
Argument środowiskowy musi dotyczyć Nigru. Napisanie „transport lotniczy jest najszybszy" w rubryce środowiskowej nie punktuje — tam trzeba wskazać brak dostępu do morza, brak kolei albo brak dróg.
Niger to nie Nigeria. Dwa różne państwa: Niger (śródlądowy, ok. 27 mln mieszkańców, stolica Niamey) i Nigeria (nadmorska, ok. 232 mln, stolica Abudża). Mylenie ich to klasyczna wpadka.
Wysoka wartość ładunku uzasadnia drogi transport. Transport lotniczy jest najdroższy w przeliczeniu na tonokilometr — opłaca się tylko dla towarów cennych, pilnych albo strategicznych. Rudy uranu spełniają to kryterium.
HDI Nigru należy do najniższych na świecie. Ok. 0,39 — Niger regularnie zajmuje ostatnie albo przedostatnie miejsce w rankingu UNDP, mimo posiadania jednych z największych złóż uranu na świecie. To modelowy przykład „klątwy surowcowej".
Nie myl HDI z PKB per capita. HDI to wskaźnik złożony: długość życia + edukacja + dochód. Kraj o wysokim PKB (np. naftowy) może mieć relatywnie niskie HDI, jeśli zawodzi w edukacji lub ochronie zdrowia.
Treść zadania (CKE)
Niger — podstawowe dane
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| powierzchnia | 1 267 000 km² (4× Polska) |
| ludność | ~27 mln |
| stolica | Niamey |
| dostęp do morza | brak — państwo śródlądowe |
| sąsiedzi | Algieria, Libia, Czad, Nigeria, Benin, Burkina Faso, Mali |
| udział Sahary | ok. 2/3 powierzchni |
| strefa południowa | Sahel — półpustynia |
| HDI | ~0,39 — jedno z ostatnich miejsc na świecie |
| dzietność (TFR) | ~6,7 — najwyższa na świecie |
| główne bogactwo | rudy uranu (rejon Arlit, Sahara) |
| pozycja w wydobyciu uranu | ok. 5.–7. na świecie, ok. 4% produkcji |
| główny odbiorca uranu | Francja (dawna metropolia kolonialna) |
Dlaczego transport lotniczy — mimo najwyższych kosztów
| Bariera w Nigrze | Skutek |
|---|---|
| brak dostępu do morza | niemożliwy transport morski bezpośrednio z kraju |
| brak czynnej sieci kolejowej | wykluczony transport kolejowy |
| niedobór utwardzonych dróg | utrudniony transport ciężarowy ponadgabarytowy |
| pustynia i burze piaskowe | wysokie ryzyko awarii i opóźnień |
| niestabilność polityczna Sahelu | ryzyko przejęcia ładunku |
| tranzyt przez terytoria obce | konieczność zgód i opłat kilku państw |
| Zaleta transportu lotniczego | Znaczenie dla uranu |
|---|---|
| największa szybkość | dostawa w godziny, nie tygodnie |
| bezpieczeństwo ładunku | ochrona materiału promieniotwórczego i strategicznego |
| niezależność od sieci dróg/torów | wystarczy lotnisko |
| bezpośredniość relacji | brak przeładunków i tranzytu lądowego |
| brak zależności od granic lądowych | pominięcie niestabilnych sąsiadów |
Państwa śródlądowe — bariera rozwoju
| Cecha | Skutek |
|---|---|
| brak własnych portów morskich | wyższe koszty handlu zagranicznego |
| zależność od sąsiadów | konieczność umów tranzytowych |
| dłuższy czas dostawy | mniejsza konkurencyjność eksportu |
| wyższe koszty importu | droższe surowce i towary |
Na świecie jest 44 państw śródlądowych (bez dostępu do morza), w tym 16 w Afryce. Wśród 20 najbiedniejszych państw świata aż 9 nie ma dostępu do morza.
Wskaźnik rozwoju społecznego HDI
| Składowa | Miernik |
|---|---|
| zdrowie | oczekiwana długość życia w chwili urodzenia |
| edukacja | średnia i oczekiwana liczba lat nauki |
| dochód | DNB per capita (PPP) |
| Przedział HDI | Poziom rozwoju |
|---|---|
| 0,800–1,000 | bardzo wysoki |
| 0,700–0,799 | wysoki |
| 0,550–0,699 | średni |
| poniżej 0,550 | niski |
HDI wybranych państw
| Państwo | HDI | Poziom |
|---|---|---|
| Islandia / Szwajcaria / Norwegia | ~0,96 | czołówka świata |
| Australia | ~0,95 | bardzo wysoki |
| Niemcy | ~0,95 | bardzo wysoki |
| Polska | ~0,88 | bardzo wysoki |
| Tajlandia | ~0,80 | wysoki |
| Indie | ~0,68 | średni |
| Nigeria | ~0,55 | niski |
| Niger | ~0,39 | bardzo niski |
| Somalia / Sudan Płd. | ~0,38 | najniższy na świecie |
„Klątwa surowcowa”
| Objaw | Opis |
|---|---|
| eksport surowców dominuje w handlu | brak dywersyfikacji gospodarki |
| niska wartość dodana | surowiec przetwarzany za granicą |
| korupcja i konflikty | walka o kontrolę nad złożami |
| zależność od cen światowych | niestabilne dochody budżetu |
| brak inwestycji w edukację | niski kapitał ludzki |
| degradacja środowiska | kopalnie odkrywkowe, skażenia |
Niger jest podręcznikowym przykładem: należy do największych eksporterów uranu, zasilającego francuskie elektrownie jądrowe, a jednocześnie ma jedno z najniższych HDI na świecie i ok. 20% ludności z dostępem do elektryczności.
Punktacja CKE
- 28.1. 2 pkt — trzy poprawne argumenty (jeden środowiskowy + dwa dotyczące cech transportu lotniczego); 1 pkt — dwa poprawne argumenty.
- 28.2. 1 pkt — poprawne uporządkowanie: Niger → Tajlandia → Australia.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „transport lotniczy, Niger, rudy uranu, kraj bez dostepu do morza, wskaznik HDI, Sahel" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl