m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MGEP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 3 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 28

Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

28.1. Zakres rozszerzony XII.1) Zdający wykazuje zróżnicowanie udziału poszczególnych rodzajów transportu w przewozach na świecie; XIX.3) Zdający prezentuje przykłady sposobów pokonywania przyrodniczych ograniczeń działalności gospodarczej człowieka. Zakres podstawowy XII.4) Zdający charakteryzuje uwarunkowania różnych rodzajów transportu w wybranych państwach świata. 28.2. Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej. Zakres podstawowy VII.4) Zdający analizuje zróżnicowanie przestrzenne państw świata według wskaźników rozwoju, w tym Wskaźnika Rozwoju Społecznego (HDI).

Treść zadania

28.1. (0–2) Rudy uranu wydobywane w kopalniach północnego Nigru — położonego w strefie Sahelu — eksportuje się do Francji wyłącznie samolotami transportowymi.

Wyjaśnij, dlaczego rudy uranu są dostarczane z Nigru do Francji transportem lotniczym. Odnieś się do warunków środowiska geograficznego Nigru i do dwóch cech transportu lotniczego.

Argument odnoszący się do warunków środowiska geograficznego Nigru: …

Argumenty odnoszące się do cech transportu lotniczego: 1. … 2. …

28.2. (0–1) Uporządkuj państwa według wartości wskaźnika rozwoju społecznego (HDI) w 2025 roku: Australia, Niger, Tajlandia.

wartość najniższa … → … → … wartość najwyższa

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

28.1.

Argument odnoszący się do warunków środowiska geograficznego Nigru (przykładowe odpowiedzi zgodne z zasadami oceniania CKE; wystarczy jeden):

  • Niger nie ma dostępu do morza — jest państwem śródlądowym, więc przesyłanie rud uranu transportem morskim bezpośrednio z Nigru jest niemożliwe.

  • Bardzo mała gęstość sieci kolejowej — kolej jest ograniczona tylko do południowej części kraju, co wyklucza wywóz rud koleją w kierunku Europy.

  • Niedobór utwardzonych dróg tranzytowych — kopalnie leżą na Saharze, w północnej części kraju; brak dobrych dróg utrudnia wywóz rud ciężarówkami o dużych gabarytach.

Argumenty odnoszące się do cech transportu lotniczego (dwa z poniższych):

  1. Szybkość — transport lotniczy jest najszybszy, dzięki czemu znacznie skraca się czas dostawy rud uranu do Francji.

  2. Bezpieczeństwo ładunku — transport lotniczy jest bezpieczniejszy niż transport lądowy (a następnie morski); zmniejsza ryzyko wypadku i przejęcia ładunku przez nieuprawnione osoby.

  3. Niezależność od infrastruktury naziemnej — samolot potrzebuje jedynie lotniska, a nie ciągłej sieci dróg czy torów przez terytoria kilku państw.

28.2.

Państwo Poziom rozwoju społecznego (HDI)
Niger niski — jedno z ostatnich miejsc na świecie
Tajlandia wyższy (okolice granicy poziomu wysokiego i bardzo wysokiego)
Australia bardzo wysoki — światowa czołówka
Typowy błąd / pułapka

Klucz wymaga trzech argumentów za 2 punkty. Jeden środowiskowy i dwa dotyczące cech transportu lotniczego. Dwa poprawne argumenty = 1 pkt. Warto napisać wszystkie trzy.

Argument środowiskowy musi dotyczyć Nigru. Napisanie „transport lotniczy jest najszybszy" w rubryce środowiskowej nie punktuje — tam trzeba wskazać brak dostępu do morza, brak kolei albo brak dróg.

Niger to nie Nigeria. Dwa różne państwa: Niger (śródlądowy, stolica Niamey) i Nigeria (nadmorska, stolica Abudża).

Wysoka wartość ładunku uzasadnia drogi transport. Transport lotniczy jest najdroższy w przeliczeniu na tonokilometr — opłaca się tylko dla towarów cennych, pilnych albo strategicznych. Rudy uranu spełniają to kryterium.

HDI Nigru należy do najniższych na świecie — mimo dużych złóż uranu. Bywa to opisywane jako przykład „klątwy surowcowej”.

Nie myl HDI z PKB per capita. HDI to wskaźnik złożony: długość życia + edukacja + dochód. Kraj o wysokim PKB (np. naftowy) może mieć relatywnie niskie HDI, jeśli zawodzi w edukacji lub ochronie zdrowia.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 28 — geografia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MGEP-R0-100-A-2605 — zadanie 28. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, geografia PR Oryginalny PDF CKE, str. 33

Niger — podstawowe dane

CechaWartość
powierzchniaok. 1,27 mln km² (ok. 4 razy więcej niż Polska)
stolicaNiamey
dostęp do morzabrak — państwo śródlądowe
sąsiedziAlgieria, Libia, Czad, Nigeria, Benin, Burkina Faso, Mali
Saharazajmuje większą, północną część kraju
strefa południowaSahel
HDIjedno z ostatnich miejsc na świecie
ważne bogactworudy uranu (północ kraju, Sahara)
odbiorca uranu (wg zadania)Francja (dawna metropolia kolonialna)

Dlaczego transport lotniczy — mimo najwyższych kosztów

Bariera w NigrzeSkutek
brak dostępu do morzaniemożliwy transport morski bezpośrednio z kraju
bardzo rzadka sieć kolejowa (tylko na południu)wykluczony transport kolejowy w kierunku Europy
niedobór utwardzonych drógutrudniony transport ciężarówkami o dużych gabarytach
tranzyt przez terytoria innych państwdłuższa i bardziej złożona droga lądowa
Zaleta transportu lotniczegoZnaczenie dla uranu
największa szybkośćkrótki czas dostawy
bezpieczeństwo ładunkumniejsze ryzyko wypadku i przejęcia ładunku
niezależność od sieci dróg/torówwystarczy lotnisko
bezpośredniość relacjibrak przeładunków i tranzytu lądowego

Państwa śródlądowe — bariera rozwoju

CechaSkutek
brak własnych portów morskichwyższe koszty handlu zagranicznego
zależność od sąsiadówkonieczność umów tranzytowych
dłuższy czas dostawymniejsza konkurencyjność eksportu
wyższe koszty importudroższe surowce i towary

Wiele państw śródlądowych leży w Afryce, zwłaszcza w strefie Sahelu i we wnętrzu kontynentu.

Wskaźnik rozwoju społecznego HDI

SkładowaMiernik
zdrowieoczekiwana długość życia w chwili urodzenia
edukacjaśrednia i oczekiwana liczba lat nauki
dochódDNB per capita (PPP)
Przedział HDIPoziom rozwoju
0,800–1,000bardzo wysoki
0,700–0,799wysoki
0,550–0,699średni
poniżej 0,550niski

HDI państw z zadania

Kolejność według HDI (zasady oceniania CKE, dane UNDP): Niger (najniższa) → Tajlandia → Australia (najwyższa).

„Klątwa surowcowa”

ObjawOpis
eksport surowców dominuje w handlubrak dywersyfikacji gospodarki
niska wartość dodanasurowiec przetwarzany za granicą
korupcja i konfliktywalka o kontrolę nad złożami
zależność od cen światowychniestabilne dochody budżetu
brak inwestycji w edukacjęniski kapitał ludzki
degradacja środowiskakopalnie odkrywkowe, skażenia

Niger bywa podawany jako przykład: eksportuje uran, a jednocześnie ma jedno z najniższych HDI na świecie.

Punktacja CKE

  • 28.1. 2 pkt — trzy poprawne argumenty (jeden środowiskowy + dwa dotyczące cech transportu lotniczego); 1 pkt — dwa poprawne argumenty.
  • 28.2. 1 pkt — poprawne uporządkowanie: Niger → Tajlandia → Australia.
  • W obu częściach 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „transport lotniczy, Niger, rudy uranu, kraj bez dostępu do morza, wskaźnik HDI” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl