m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MGEP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 17

Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; XXI.1) Zdający charakteryzuje problemy demograficzne w skali krajowej; XXI.2) Zdający formułuje hipotezy dotyczące wpływu procesów starzenia się ludności na życie społeczne i gospodarkę. Zakres podstawowy I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe przedstawione w postaci wykresów; VIII.3) Zdający opisuje etapy rozwoju demograficznego.

Treść zadania

Literami A–C oznaczono piramidy wieku i płci w 2025 roku wykonane dla trzech wybranych państw:

  • A — piramida progresywna: bardzo szeroka podstawa, gwałtowne zwężanie ku górze, znikomy udział roczników starszych;
  • B — piramida zastojowa (stacjonarna): kształt zbliżony do prostokąta — podobny udział kolejnych roczników aż do ok. 70 lat, dopiero wyżej zwężenie;
  • C — piramida regresywna: wąska podstawa, najszersza w rocznikach średnich i starszych (ok. 30–39 oraz 55–69 lat); po stronie kobiet w wieku poprodukcyjnym słupki wyraźnie dłuższe niż po stronie mężczyzn.

Polecenie (0–2). Uzupełnij tabelę. Obok każdej informacji wpisz literę wykresu oraz nazwę państwa wybraną spośród: Katar, Litwa, Nigeria, Stany Zjednoczone.

Informacja Wykres Nazwa państwa
W tym państwie ludność w wieku poprodukcyjnym charakteryzuje się najniższą wartością wskaźnika feminizacji spośród przedstawionych. … …
Liczba ludności maleje na skutek ubytku naturalnego i ujemnego salda migracji. … …
Prognozuje się najmniejszą zmianę w % zasobów siły roboczej do 2030 r. ze względu na podobny udział ludności w wieku 15–19 i 60–64 lat. … …
Trzy piramidy wieku i płci w 2025 roku oznaczone literami A–C, wykonane dla wybranych państw.
Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 20

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Informacja Wykres Nazwa państwa
najniższy wskaźnik feminizacji ludności w wieku poprodukcyjnym A Nigeria
liczba ludności maleje (ubytek naturalny + ujemne saldo migracji) C Litwa
najmniejsza zmiana zasobów siły roboczej do 2030 r. B Stany Zjednoczone

Uzasadnienie kolejnych wierszy:

1. A — Nigeria. Piramida A ma bardzo szeroką podstawę i gwałtownie się zwęża — to model progresywny, typowy dla państw rozwijających się o wysokim przyroście naturalnym. W piramidzie A słupki mężczyzn i kobiet w starszych rocznikach są niemal równe — przewaga kobiet wśród osób starszych jest najsłabsza, a więc wskaźnik feminizacji w tej grupie wieku jest najniższy.

2. C — Litwa. Piramida C ma wąską podstawę i największą liczebność w rocznikach średnich i starszych — model regresywny. Litwa notuje ubytek naturalny, a w ostatnich dekadach także dużą emigrację, przez co liczba ludności wyraźnie spadła od 1990 r. Widoczna jest też silna nadwyżka kobiet w starszych rocznikach.

3. B — Stany Zjednoczone. Piramida B jest zastojowa — udziały roczników 15–19 (wchodzących na rynek pracy) i 60–64 (odchodzących z niego) są zbliżone, więc ubytki i przyrosty siły roboczej wzajemnie się równoważą. Zasoby pracy zmienią się do 2030 r. najmniej ze wszystkich trzech państw.

Dlaczego nie Katar? Katar ma piramidę silnie zdeformowaną: duże wybrzuszenie w rocznikach produkcyjnych po stronie mężczyzn (imigranci zarobkowi) i znacznie mniejszy udział kobiet w tych grupach. Żadna z piramid A–C tego nie pokazuje — Katar jest dystraktorem.

Typowy błąd / pułapka

Wskaźnik feminizacji to liczba kobiet na 100 mężczyzn. W wieku poprodukcyjnym jest zwykle wyższy od 100 (kobiety żyją dłużej), ale najmniej przekracza 100 tam, gdzie przewaga długości życia kobiet jest najmniejsza.

Nie myl feminizacji z maskulinizacją. Feminizacja = kobiety na 100 mężczyzn; maskulinizacja = mężczyźni na 100 kobiet. W Katarze mężczyzn jest znacznie więcej niż kobiet — ale głównie w wieku produkcyjnym, nie poprodukcyjnym.

Katar w tym zadaniu to dystraktor. Jego piramida ma wyraźne, asymetryczne wybrzuszenie męskie w rocznikach produkcyjnych. Żadna z piramid A–C tak nie wygląda.

Punkt częściowy. Według zasad oceniania 1 pkt można dostać za dwa poprawne wiersze albo za jedną poprawną kolumnę (np. wszystkie trzy litery dobrze, państwa źle). Warto wypełnić całą tabelę.

Ubytek naturalny ≠ ujemne saldo migracji. To dwie różne przyczyny spadku liczby ludności. Zdanie w tabeli wymaga państwa, w którym działają obie naraz — według klucza CKE to Litwa.

Piramida progresywna ≠ „kraj młody i bogaty". Szeroka podstawa oznacza wysoki przyrost naturalny, ale też zwykle niską długość życia i wysoką umieralność niemowląt — to wskaźnik niskiego poziomu rozwoju.

Porównywanie roczników 15–19 i 60–64 to szybki test dynamiki rynku pracy. Jeśli 15–19 jest szersze — zasoby pracy będą rosły; jeśli węższe — będą malały; jeśli podobne — pozostaną stabilne.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 17 — geografia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MGEP-R0-100-A-2605 — zadanie 17. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, geografia PR Oryginalny PDF CKE, str. 20

Typy piramid wieku i płci

TypKształtPrzyrost naturalnyFaza przejścia demogr.Przykłady
progresywnaszeroka podstawa, ostry stożekwysokiIINigeria, Niger, Kongo, Afganistan
zastojowa (stacjonarna)prostokątna, „ul”bliski zeruIVUSA, Francja, Szwecja, Argentyna
regresywnawąska podstawa, dzbanujemnyVLitwa, Japonia, Włochy, Niemcy, Polska

Wskaźnik feminizacji

Grupa wiekuTypowa wartośćDlaczego
najmłodsze rocznikiponiżej 100rodzi się więcej chłopców niż dziewczynek
wiek poprodukcyjnyzwykle wyraźnie powyżej 100kobiety żyją dłużej

Im mniejsza różnica w długości życia kobiet i mężczyzn, tym niższy wskaźnik feminizacji seniorów — na piramidzie A (Nigeria) słupki kobiet i mężczyzn w starszych rocznikach są niemal równe, a na piramidzie C (Litwa) przewaga kobiet jest bardzo wyraźna.

Dlaczego Katar ma tak zdeformowaną piramidę

W Katarze dużą część ludności stanowią imigranci zarobkowi, głównie młodzi i w średnim wieku mężczyźni. Na piramidzie daje to duże wybrzuszenie męskie w rocznikach produkcyjnych.

Litwa — spadek liczby ludności

Liczba ludności Litwy wyraźnie zmalała od 1990 r. Przyczyny: ubytek naturalny (niska dzietność) oraz duża emigracja.

Zasoby siły roboczej — jak je prognozować

PorównaniePrognoza
15–19 znacznie szersze niż 60–64zasoby pracy rosną (Nigeria)
15–19 podobne do 60–64zasoby pracy stabilne (USA)
15–19 węższe niż 60–64zasoby pracy maleją (Litwa)

Grupa 15–19 wchodzi na rynek pracy w kolejnych 5 latach, grupa 60–64 z niego odchodzi. Różnica między nimi to prosty wskaźnik przyszłej dynamiki rynku pracy.

Fazy przejścia demograficznego

FazaRodnośćUmieralnośćPrzyrost naturalnyPrzykład
I — przedtransformacyjnawysokawysokabliski zerubrak (historyczna)
II — wczesnawysokaspadabardzo wysokiNigeria, Niger
III — późnaspadaniskawysoki, malejącyIndie, Meksyk
IV — potransformacyjnaniskaniskabliski zeruUSA, Francja
V — regresubardzo niskarośnie (starzenie)ujemnyLitwa, Japonia, Polska

Punktacja CKE

  • 2 pkt — trzy poprawne wiersze tabeli: A Nigeria, C Litwa, B Stany Zjednoczone.
  • 1 pkt — dwa poprawne wiersze albo jedna poprawna kolumna (same litery albo same nazwy państw).
  • 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „piramida wieku i plci, wskaznik feminizacji, ubytek naturalny, zasoby sily roboczej, Nigeria, Litwa, USA” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl