MGEP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 17

Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

X. Ludność i urbanizacja — struktura wieku i płci ludności, piramidy wieku i płci, wskaźniki feminizacji i maskulinizacji, przyrost naturalny, salda migracji, zasoby siły roboczej i ich prognozowanie.

Treść zadania

Literami A–C oznaczono piramidy wieku i płci w 2025 roku wykonane dla trzech wybranych państw:

A — piramida progresywna: bardzo szeroka podstawa, gwałtowne zwężanie ku górze, znikomy udział roczników starszych;
B — piramida zastojowa (stacjonarna): zbliżony udział roczników dziecięcych, produkcyjnych i przedemerytalnych, wyraźny „daszek";
C — piramida regresywna: wąska podstawa, najszersza w rocznikach 40–60 lat, silne zwężenie u dołu; po stronie kobiet w wieku poprodukcyjnym słupki wyraźnie dłuższe niż po stronie mężczyzn.

Polecenie (0–2). Uzupełnij tabelę. Obok każdej informacji wpisz literę wykresu oraz nazwę państwa wybraną spośród: Katar, Litwa, Nigeria, Stany Zjednoczone.

Informacja	Wykres	Nazwa państwa
W tym państwie ludność w wieku poprodukcyjnym charakteryzuje się najniższą wartością wskaźnika feminizacji spośród przedstawionych.	…	…
Liczba ludności maleje na skutek ubytku naturalnego i ujemnego salda migracji.	…	…
Prognozuje się najmniejszą zmianę w % zasobów siły roboczej do 2030 r. ze względu na podobny udział ludności w wieku 15–19 i 60–64 lat.	…	…

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Informacja	Wykres	Nazwa państwa
najniższy wskaźnik feminizacji ludności w wieku poprodukcyjnym	A	Nigeria
liczba ludności maleje (ubytek naturalny + ujemne saldo migracji)	C	Litwa
najmniejsza zmiana zasobów siły roboczej do 2030 r.	B	Stany Zjednoczone

Uzasadnienie kolejnych wierszy:

1. A — Nigeria. Piramida A ma bardzo szeroką podstawę i gwałtownie się zwęża — to model progresywny, typowy dla państw rozwijających się o wysokim przyroście naturalnym. W Nigerii przeciętna długość życia jest niska (ok. 55 lat) i różnica między płciami niewielka, więc wśród nielicznych osób starszych przewaga kobiet jest najsłabsza — najniższy wskaźnik feminizacji w tej grupie wieku.

2. C — Litwa. Piramida C ma wąską podstawę i największą liczebność w rocznikach średnich — model regresywny. Litwa notuje ujemny przyrost naturalny i od lat 90. ujemne saldo migracji (emigracja zarobkowa do Europy Zachodniej), przez co liczba ludności spadła z ok. 3,7 mln (1990) do ok. 2,9 mln. Widoczna jest też silna nadwyżka kobiet w starszych rocznikach — Litwa ma jedną z największych na świecie różnic w długości życia kobiet i mężczyzn.

3. B — Stany Zjednoczone. Piramida B jest zastojowa — udziały roczników 15–19 (wchodzących na rynek pracy) i 60–64 (odchodzących z niego) są zbliżone, więc ubytki i przyrosty siły roboczej wzajemnie się równoważą. Zasoby pracy zmienią się do 2030 r. najmniej ze wszystkich trzech państw.

Dlaczego nie Katar? Katar ma piramidę skrajnie zdeformowaną: ogromne wybrzuszenie w rocznikach 25–44 po stronie mężczyzn (imigranci zarobkowi z Azji Południowej) i znikomy udział kobiet w tych grupach. Żadna z piramid A–C tego nie pokazuje — Katar jest dystraktorem.

Typowy błąd / pułapka

Wskaźnik feminizacji to liczba kobiet na 100 mężczyzn. W wieku poprodukcyjnym jest zawsze wyższy od 100 (kobiety żyją dłużej), ale najmniej różni się od 100 tam, gdzie przewaga długości życia kobiet jest najmniejsza — czyli w państwach o niskiej długości życia obu płci.

Nie myl feminizacji z maskulinizacją. Feminizacja = kobiety na 100 mężczyzn; maskulinizacja = mężczyźni na 100 kobiet. Katar ma rekordową maskulinizacja (ok. 265 mężczyzn na 100 kobiet) — ale w wieku produkcyjnym, nie poprodukcyjnym.

Katar to klasyczny dystraktor w zadaniach z piramidami. Jego piramida jest nie do pomylenia: gigantyczne, asymetryczne wybrzuszenie męskie w rocznikach 25–44. Jeśli nie ma takiej piramidy — Kataru nie ma w zestawie.

Klucz przyznaje punkt także za jedną poprawną kolumnę. Jeśli trafisz wszystkie trzy litery, ale pomylisz państwa (albo odwrotnie), dostaniesz 1 pkt. Warto wypełnić całą tabelę.

Ubytek naturalny ≠ ujemne saldo migracji. To dwie różne przyczyny spadku liczby ludności. Litwa ma obie naraz — stąd jeden z najszybszych spadków liczby ludności w Europie.

Piramida progresywna ≠ „kraj młody i bogaty". Szeroka podstawa oznacza wysoki przyrost naturalny, ale też zwykle niską długość życia i wysoką umieralność niemowląt — to wskaźnik niskiego poziomu rozwoju.

Porównywanie roczników 15–19 i 60–64 to szybki test dynamiki rynku pracy. Jeśli 15–19 jest szersze — zasoby pracy będą rosły; jeśli węższe — będą malały; jeśli podobne — pozostaną stabilne.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 17 — geografia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE — Fragment arkusza CKE MGEP-R0-100-A-2605 — zadanie 17. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, geografia PR Oryginalny PDF CKE

Typy piramid wieku i płci

Typ	Kształt	Przyrost naturalny	Faza przejścia demogr.	Przykłady
progresywna	szeroka podstawa, ostry stożek	wysoki	II	Nigeria, Niger, Kongo, Afganistan
zastojowa (stacjonarna)	prostokątna, „ul”	bliski zeru	IV	USA, Francja, Szwecja, Argentyna
regresywna	wąska podstawa, dzban	ujemny	V	Litwa, Japonia, Włochy, Niemcy, Polska

Kluczowe wskaźniki demograficzne (2025, szacunki)

Państwo	Ludność	Przyrost naturalny ‰	Saldo migracji	Śr. długość życia	Mediana wieku
Nigeria	~232 mln	+23	lekko ujemne	~55 lat	~18 lat
Stany Zjednoczone	~342 mln	+1	dodatnie	~79 lat	~39 lat
Litwa	~2,9 mln	−4	ujemne	~76 lat	~45 lat
Katar	~3,1 mln	+9	silnie dodatnie	~80 lat	~34 lata
Polska	~37,5 mln	−3,5	zmienne	~78 lat	~42 lata

Wskaźnik feminizacji

$W_{f} = \frac{liczba kobiet}{liczba m ę z ˙ czyzn} \times 100$

Grupa wieku	Typowa wartość	Dlaczego
0–4 lata	ok. 95	rodzi się więcej chłopców (ok. 105 : 100)
20–39 lat	ok. 100	wyrównanie
60–64 lata	105–115	wyższa umieralność mężczyzn
powyżej 65 lat	130–200	kobiety żyją dłużej

Państwo	$W_{f}$ ogółem	$W_{f}$ 65+
Litwa	~114	~190 (jedna z najwyższych na świecie)
Polska	~107	~160
USA	~101	~125
Nigeria	~99	~110 (najniższy z trójki)
Katar	~38	~70

Im mniejsza różnica w długości życia kobiet i mężczyzn, tym niższy wskaźnik feminizacji seniorów — stąd Nigeria.

Dlaczego Katar ma tak zdeformowaną piramidę

Cecha	Wartość
udział imigrantów w ludności	ok. 85–88%
maskulinizacja ogółem	ok. 265 mężczyzn na 100 kobiet
kim są imigranci	robotnicy z Indii, Nepalu, Bangladeszu, Filipin
gdzie pracują	budownictwo, usługi, przemysł naftowy
efekt na piramidzie	ogromne wybrzuszenie męskie w wieku 25–44 lat

Litwa — spadek liczby ludności

Rok	Ludność
1990	3,70 mln
2000	3,50 mln
2010	3,14 mln
2020	2,79 mln
2025	~2,9 mln (odbicie po napływie uchodźców z Ukrainy)

Przyczyny spadku: ujemny przyrost naturalny (niska dzietność ok. 1,3) + masowa emigracja zarobkowa po wejściu do UE w 2004 r.

Zasoby siły roboczej — jak je prognozować

Porównanie	Prognoza
15–19 znacznie szersze niż 60–64	zasoby pracy rosną (Nigeria)
15–19 podobne do 60–64	zasoby pracy stabilne (USA)
15–19 węższe niż 60–64	zasoby pracy maleją (Litwa, Polska)

Grupa 15–19 wchodzi na rynek pracy w kolejnych 5 latach, grupa 60–64 z niego odchodzi. Różnica między nimi to prosty wskaźnik przyszłej dynamiki rynku pracy.

Fazy przejścia demograficznego

Faza	Rodność	Umieralność	Przyrost naturalny	Przykład
I — przedtransformacyjna	wysoka	wysoka	bliski zeru	brak (historyczna)
II — wczesna	wysoka	spada	bardzo wysoki	Nigeria, Niger
III — późna	spada	niska	wysoki, malejący	Indie, Meksyk
IV — potransformacyjna	niska	niska	bliski zeru	USA, Francja
V — regresu	bardzo niska	rośnie (starzenie)	ujemny	Litwa, Japonia, Polska

Punktacja CKE

2 pkt — trzy poprawne wiersze tabeli: A Nigeria, C Litwa, B Stany Zjednoczone.
1 pkt — dwa poprawne wiersze albo jedna poprawna kolumna (same litery albo same nazwy państw).
Razem: 2 pkt.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „piramida wieku i plci, wskaznik feminizacji, ubytek naturalny, zasoby sily roboczej, Nigeria, Litwa, USA" zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl