Zadanie 17
Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; XXI.1) Zdający charakteryzuje problemy demograficzne w skali krajowej; XXI.2) Zdający formułuje hipotezy dotyczące wpływu procesów starzenia się ludności na życie społeczne i gospodarkę.
Zakres podstawowy I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe przedstawione w postaci wykresów; VIII.3) Zdający opisuje etapy rozwoju demograficznego.
Treść zadania
Literami A–C oznaczono piramidy wieku i płci w 2025 roku wykonane dla trzech wybranych państw:
- A — piramida progresywna: bardzo szeroka podstawa, gwałtowne zwężanie ku górze, znikomy udział roczników starszych;
- B — piramida zastojowa (stacjonarna): kształt zbliżony do prostokąta — podobny udział kolejnych roczników aż do ok. 70 lat, dopiero wyżej zwężenie;
- C — piramida regresywna: wąska podstawa, najszersza w rocznikach średnich i starszych (ok. 30–39 oraz 55–69 lat); po stronie kobiet w wieku poprodukcyjnym słupki wyraźnie dłuższe niż po stronie mężczyzn.
Polecenie (0–2). Uzupełnij tabelę. Obok każdej informacji wpisz literę wykresu oraz nazwę państwa wybraną spośród: Katar, Litwa, Nigeria, Stany Zjednoczone.
| Informacja | Wykres | Nazwa państwa |
|---|---|---|
| W tym państwie ludność w wieku poprodukcyjnym charakteryzuje się najniższą wartością wskaźnika feminizacji spośród przedstawionych. | … | … |
| Liczba ludności maleje na skutek ubytku naturalnego i ujemnego salda migracji. | … | … |
| Prognozuje się najmniejszą zmianę w % zasobów siły roboczej do 2030 r. ze względu na podobny udział ludności w wieku 15–19 i 60–64 lat. | … | … |
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
| Informacja | Wykres | Nazwa państwa |
|---|---|---|
| najniższy wskaźnik feminizacji ludności w wieku poprodukcyjnym | A | Nigeria |
| liczba ludności maleje (ubytek naturalny + ujemne saldo migracji) | C | Litwa |
| najmniejsza zmiana zasobów siły roboczej do 2030 r. | B | Stany Zjednoczone |
Uzasadnienie kolejnych wierszy:
1. A — Nigeria. Piramida A ma bardzo szeroką podstawę i gwałtownie się zwęża — to model progresywny, typowy dla państw rozwijających się o wysokim przyroście naturalnym. W piramidzie A słupki mężczyzn i kobiet w starszych rocznikach są niemal równe — przewaga kobiet wśród osób starszych jest najsłabsza, a więc wskaźnik feminizacji w tej grupie wieku jest najniższy.
2. C — Litwa. Piramida C ma wąską podstawę i największą liczebność w rocznikach średnich i starszych — model regresywny. Litwa notuje ubytek naturalny, a w ostatnich dekadach także dużą emigrację, przez co liczba ludności wyraźnie spadła od 1990 r. Widoczna jest też silna nadwyżka kobiet w starszych rocznikach.
3. B — Stany Zjednoczone. Piramida B jest zastojowa — udziały roczników 15–19 (wchodzących na rynek pracy) i 60–64 (odchodzących z niego) są zbliżone, więc ubytki i przyrosty siły roboczej wzajemnie się równoważą. Zasoby pracy zmienią się do 2030 r. najmniej ze wszystkich trzech państw.
Dlaczego nie Katar? Katar ma piramidę silnie zdeformowaną: duże wybrzuszenie w rocznikach produkcyjnych po stronie mężczyzn (imigranci zarobkowi) i znacznie mniejszy udział kobiet w tych grupach. Żadna z piramid A–C tego nie pokazuje — Katar jest dystraktorem.
Wskaźnik feminizacji to liczba kobiet na 100 mężczyzn. W wieku poprodukcyjnym jest zwykle wyższy od 100 (kobiety żyją dłużej), ale najmniej przekracza 100 tam, gdzie przewaga długości życia kobiet jest najmniejsza.
Nie myl feminizacji z maskulinizacją. Feminizacja = kobiety na 100 mężczyzn; maskulinizacja = mężczyźni na 100 kobiet. W Katarze mężczyzn jest znacznie więcej niż kobiet — ale głównie w wieku produkcyjnym, nie poprodukcyjnym.
Katar w tym zadaniu to dystraktor. Jego piramida ma wyraźne, asymetryczne wybrzuszenie męskie w rocznikach produkcyjnych. Żadna z piramid A–C tak nie wygląda.
Punkt częściowy. Według zasad oceniania 1 pkt można dostać za dwa poprawne wiersze albo za jedną poprawną kolumnę (np. wszystkie trzy litery dobrze, państwa źle). Warto wypełnić całą tabelę.
Ubytek naturalny ≠ ujemne saldo migracji. To dwie różne przyczyny spadku liczby ludności. Zdanie w tabeli wymaga państwa, w którym działają obie naraz — według klucza CKE to Litwa.
Piramida progresywna ≠ „kraj młody i bogaty". Szeroka podstawa oznacza wysoki przyrost naturalny, ale też zwykle niską długość życia i wysoką umieralność niemowląt — to wskaźnik niskiego poziomu rozwoju.
Porównywanie roczników 15–19 i 60–64 to szybki test dynamiki rynku pracy. Jeśli 15–19 jest szersze — zasoby pracy będą rosły; jeśli węższe — będą malały; jeśli podobne — pozostaną stabilne.
Treść zadania (CKE)
Typy piramid wieku i płci
| Typ | Kształt | Przyrost naturalny | Faza przejścia demogr. | Przykłady |
|---|---|---|---|---|
| progresywna | szeroka podstawa, ostry stożek | wysoki | II | Nigeria, Niger, Kongo, Afganistan |
| zastojowa (stacjonarna) | prostokątna, „ul” | bliski zeru | IV | USA, Francja, Szwecja, Argentyna |
| regresywna | wąska podstawa, dzban | ujemny | V | Litwa, Japonia, Włochy, Niemcy, Polska |
Wskaźnik feminizacji
| Grupa wieku | Typowa wartość | Dlaczego |
|---|---|---|
| najmłodsze roczniki | poniżej 100 | rodzi się więcej chłopców niż dziewczynek |
| wiek poprodukcyjny | zwykle wyraźnie powyżej 100 | kobiety żyją dłużej |
Im mniejsza różnica w długości życia kobiet i mężczyzn, tym niższy wskaźnik feminizacji seniorów — na piramidzie A (Nigeria) słupki kobiet i mężczyzn w starszych rocznikach są niemal równe, a na piramidzie C (Litwa) przewaga kobiet jest bardzo wyraźna.
Dlaczego Katar ma tak zdeformowaną piramidę
W Katarze dużą część ludności stanowią imigranci zarobkowi, głównie młodzi i w średnim wieku mężczyźni. Na piramidzie daje to duże wybrzuszenie męskie w rocznikach produkcyjnych.
Litwa — spadek liczby ludności
Liczba ludności Litwy wyraźnie zmalała od 1990 r. Przyczyny: ubytek naturalny (niska dzietność) oraz duża emigracja.
Zasoby siły roboczej — jak je prognozować
| Porównanie | Prognoza |
|---|---|
| 15–19 znacznie szersze niż 60–64 | zasoby pracy rosną (Nigeria) |
| 15–19 podobne do 60–64 | zasoby pracy stabilne (USA) |
| 15–19 węższe niż 60–64 | zasoby pracy maleją (Litwa) |
Grupa 15–19 wchodzi na rynek pracy w kolejnych 5 latach, grupa 60–64 z niego odchodzi. Różnica między nimi to prosty wskaźnik przyszłej dynamiki rynku pracy.
Fazy przejścia demograficznego
| Faza | Rodność | Umieralność | Przyrost naturalny | Przykład |
|---|---|---|---|---|
| I — przedtransformacyjna | wysoka | wysoka | bliski zeru | brak (historyczna) |
| II — wczesna | wysoka | spada | bardzo wysoki | Nigeria, Niger |
| III — późna | spada | niska | wysoki, malejący | Indie, Meksyk |
| IV — potransformacyjna | niska | niska | bliski zeru | USA, Francja |
| V — regresu | bardzo niska | rośnie (starzenie) | ujemny | Litwa, Japonia, Polska |
Punktacja CKE
- 2 pkt — trzy poprawne wiersze tabeli: A Nigeria, C Litwa, B Stany Zjednoczone.
- 1 pkt — dwa poprawne wiersze albo jedna poprawna kolumna (same litery albo same nazwy państw).
- 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „piramida wieku i plci, wskaznik feminizacji, ubytek naturalny, zasoby sily roboczej, Nigeria, Litwa, USA” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl