Zadanie 19
Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: 19.1. Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; VIII.2) Zdający analizuje zróżnicowanie językowe ludności świata. Zakres podstawowy I.3) Zdający czyta i interpretuje treści różnych map; VIII.9) Zdający charakteryzuje zróżnicowanie religijne ludności świata.
19.2. Zakres rozszerzony I.7). Zakres podstawowy I.3); VIII.1) Zdający określa czynniki i prawidłowości w zakresie rozmieszczenia ludności świata; X.1) Zdający wyjaśnia wpływ czynników przyrodniczych na rozwój rolnictwa na świecie.
Treść zadania
Na mapie świata kolorem czerwonym oznaczono pięć wybranych państw (na mapie bez nazw; są to Kanada, Brazylia, Nigeria, Madagaskar i Indonezja).
19.1. (0–2) Uzupełnij tabelę. Wpisz nazwy właściwych państw wybranych spośród oznaczonych na mapie.
| Opis | Nazwa państwa |
|---|---|
| W strukturze wyznaniowej dominuje katolicyzm, ale występuje też protestantyzm. Językiem urzędowym jest portugalski. | … |
| Mimo kolonialnej przeszłości język kolonizatora nie stał się językiem urzędowym. Do różnorodności językowej przyczyniły się m.in. warunki środowiska przyrodniczego. W strukturze religijnej dominuje islam. | … |
| W strukturze religijnej — państwa najludniejszego na kontynencie — dominują islam i chrześcijaństwo. Językiem urzędowym jest angielski. | … |
19.2. (0–1) Uzasadnij, że środowisko przyrodnicze państwa w Azji, w którym przecinają się zwrotnik Raka i południk 90°E, sprzyja rolnictwu. Podaj dwa argumenty.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
19.1.
| Opis | Nazwa państwa |
|---|---|
| katolicyzm + protestantyzm, język portugalski | Brazylia |
| język kolonizatora nie jest urzędowy, ogromna różnorodność językowa, islam | Indonezja |
| najludniejsze na kontynencie, islam i chrześcijaństwo, język angielski | Nigeria |
Uzasadnienie:
- Brazylia — jedyna dawna kolonia portugalska w Ameryce Południowej; większość mieszkańców to katolicy, a znaczną mniejszość stanowią protestanci (głównie kościoły ewangelikalne).
- Indonezja — dawna kolonia holenderska, ale językiem urzędowym jest bahasa Indonesia (odmiana malajskiego), a nie niderlandzki. W kraju używa się kilkuset języków — do tej różnorodności przyczyniło się rozczłonkowanie na tysiące wysp, które izolowało społeczności. Większość ludności wyznaje islam — Indonezja to najludniejsze państwo muzułmańskie świata.
- Nigeria — dawna kolonia brytyjska, język urzędowy angielski; najludniejsze państwo Afryki. Podział religijny: islam dominuje na północy, chrześcijaństwo na południu.
(Kanada i Madagaskar to dystraktory — Kanada ma języki urzędowe angielski i francuski, Madagaskar: malgaski i francuski.)
19.2.
Zwrotnik Raka () przecina się z południkiem na terytorium Bangladeszu.
Dwa argumenty (przykładowe argumenty zgodne z zasadami oceniania CKE; wystarczą dwa):
Klimat monsunowy — monsun letni przynosi obfite opady, a wysokie temperatury utrzymują się cały rok, co pozwala na całoroczną wegetację i kilka zbiorów ryżu w roku.
Żyzne gleby (mady) w delcie Gangesu i Brahmaputry — wylewy rzek nanoszą urodzajne osady, co sprzyja wysokim plonom.
Nizinne, równinne ukształtowanie terenu — większość kraju leży na nizinie w delcie, co ułatwia prace polowe oraz budowę systemów nawadniających.
Ogromne zasoby wód powierzchniowych — gęsta sieć rzeczna (Ganges, Brahmaputra, Meghna) zapewnia wodę do zalewania pól ryżowych, czego wymaga uprawa ryżu.
Wysokie nasłonecznienie i długi okres wegetacyjny — położenie w strefie zwrotnikowej daje dużo energii słonecznej przez cały rok.
Współrzędne z 19.2 wskazują Bangladesz, nie Indie. Zwrotnik Raka przecina wprawdzie także Indie, ale na południku 90°E znajduje się już terytorium Bangladeszu (okolice Dhaki, 90°24′E). Warto mieć w pamięci, że Dhaka leży niemal dokładnie na 90°E.
Klucz wymaga dwóch argumentów przyrodniczych, i to za jeden punkt. Jeden argument = 0 pkt. Argumenty pozaprzyrodnicze („tania siła robocza", „tradycja rolnicza", „duży rynek zbytu") nie punktują — polecenie mówi o środowisku przyrodniczym.
Nie pisz o zagrożeniach. Bangladesz to kraj cyklonów i katastrofalnych powodzi, ale zadanie pyta, co sprzyja rolnictwu. Wyliczanie zagrożeń to odpowiedź obok tematu.
Indonezja: język kolonizatora ≠ język urzędowy. Holandia długo rządziła Indiami Wschodnimi, a niderlandzki nie ma dziś w Indonezji statusu urzędowego — językiem urzędowym jest bahasa Indonesia.
„Najludniejsze na kontynencie” rozstrzyga o Nigerii. Nigeria jest najludniejszym państwem Afryki; Brazylia — Ameryki Południowej, ale opis mówi o islamie i angielskim, więc pasuje tylko Nigeria.
Brazylia to jedyne portugalskojęzyczne państwo Ameryki. Skutek traktatu z Tordesillas (1494), który podzielił Nowy Świat między Hiszpanię i Portugalię.
Rozczłonkowanie wysp = izolacja = różnorodność językowa. To właśnie „warunki środowiska przyrodniczego" z opisu. Ta sama zasada tłumaczy rekordową liczbę języków w Papui-Nowej Gwinei (ponad 800).
Treść zadania (CKE)
Pięć państw z mapy
| Państwo | Dawny kolonizator | Język urzędowy | Dominująca religia |
|---|---|---|---|
| Kanada | Wielka Brytania, Francja | angielski i francuski | chrześcijaństwo |
| Brazylia | Portugalia | portugalski ✔ | katolicyzm, znaczna mniejszość protestancka |
| Nigeria | Wielka Brytania | angielski ✔ | islam i chrześcijaństwo |
| Madagaskar | Francja | malgaski i francuski | chrześcijaństwo, religie tradycyjne |
| Indonezja | Holandia | bahasa Indonesia ✔ (nie niderlandzki!) | islam |
Dziedzictwo językowe kolonializmu
| Język | Przykładowe państwa, w których jest urzędowy |
|---|---|
| angielski | Nigeria, Indie, Kenia, Ghana, Kanada |
| francuski | Madagaskar, Senegal, Kanada |
| hiszpański | większość państw Ameryki Łacińskiej |
| portugalski | Brazylia, Angola, Mozambik |
| wyjątek: Indonezja | bahasa Indonesia, mimo długich rządów holenderskich |
Dlaczego Indonezja to wyjątek? Po ogłoszeniu niepodległości (1945) językiem urzędowym została odmiana malajskiego, używanego wcześniej w handlu na archipelagu, a nie język kolonizatora ani najliczniejszy język etniczny (jawajski).
Bangladesz — położenie i rolnictwo
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| położenie | przecięcie zwrotnika Raka i południka 90°E; stolica Dhaka leży w pobliżu tego punktu |
| powierzchnia | mniejsza od powierzchni Polski |
| ludność | jeden z najgęściej zaludnionych krajów świata |
| ukształtowanie | przeważnie nizina w delcie Gangesu i Brahmaputry |
| klimat | monsunowy |
| opady roczne | obfite, głównie latem |
| główna uprawa | ryż (kilka zbiorów w roku) |
Przyrodnicze warunki rozwoju rolnictwa
| Czynnik | Sprzyjający w Bangladeszu |
|---|---|
| klimat | monsunowy — wysokie temperatury i obfite opady letnie |
| gleby | mady (aluwia) w delcie — bardzo żyzne |
| rzeźba | nizinna, równinna — łatwa uprawa i nawadnianie |
| woda | Ganges, Brahmaputra, Meghna — ogromne zasoby |
| okres wegetacyjny | całoroczny |
| nasłonecznienie | wysokie przez cały rok |
| Zagrożenie | Skutek |
|---|---|
| cyklony tropikalne | zniszczenie plonów, zasolenie gleb |
| powodzie monsunowe | zalewanie dużych obszarów |
| podnoszenie poziomu morza | utrata gruntów rolnych w delcie |
| zasolenie gleb | spadek plonów w strefie nadmorskiej |
Monsun — mechanizm
| Pora | Kierunek wiatru | Nad czym powstaje | Pogoda |
|---|---|---|---|
| monsun letni | z oceanu na ląd (SW) | wyż nad Oceanem Indyjskim, niż nad Azją | ulewne opady (VI–IX) |
| monsun zimowy | z lądu na ocean (NE) | wyż azjatycki, niż nad oceanem | sucho (XI–III) |
Przyczyna: różnica w tempie nagrzewania lądu i oceanu. Ląd latem nagrzewa się szybciej → niż → napływ wilgotnego powietrza znad oceanu.
Uprawa ryżu — wymagania
| Wymaganie | Wartość |
|---|---|
| temperatura | wysoka w okresie wegetacji |
| opady / nawodnienie | obfite albo pola zalewane |
| teren | płaski (pola zalewowe) lub tarasy na stokach |
| gleby | żyzne, dobrze zatrzymujące wodę |
| nakład pracy | bardzo wysoki — uprawa pracochłonna |
Zdecydowana większość światowych zbiorów ryżu pochodzi z Azji.
Punktacja CKE
- 19.1. 2 pkt — trzy poprawne odpowiedzi: Brazylia, Indonezja, Nigeria; 1 pkt — dwie poprawne odpowiedzi.
- 19.2. 1 pkt — poprawne uzasadnienie dwoma argumentami odnoszącymi się do warunków przyrodniczych sprzyjających rolnictwu w Bangladeszu.
- W obu częściach 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „ludność, struktura religijna i językowa, Brazylia, Indonezja, Nigeria, Bangladesz, delta Gangesu, uprawa ryżu” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl