m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MGEP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 3 pkt • Trudność: ★★★★☆

Zadanie 19

Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

19.1. Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; VIII.2) Zdający analizuje zróżnicowanie językowe ludności świata. Zakres podstawowy I.3) Zdający czyta i interpretuje treści różnych map; VIII.9) Zdający charakteryzuje zróżnicowanie religijne ludności świata. 19.2. Zakres rozszerzony I.7). Zakres podstawowy I.3); VIII.1) Zdający określa czynniki i prawidłowości w zakresie rozmieszczenia ludności świata; X.1) Zdający wyjaśnia wpływ czynników przyrodniczych na rozwój rolnictwa na świecie.

Treść zadania

Na mapie świata kolorem czerwonym oznaczono pięć wybranych państw (na mapie bez nazw; są to Kanada, Brazylia, Nigeria, Madagaskar i Indonezja).

19.1. (0–2) Uzupełnij tabelę. Wpisz nazwy właściwych państw wybranych spośród oznaczonych na mapie.

Opis Nazwa państwa
W strukturze wyznaniowej dominuje katolicyzm, ale występuje też protestantyzm. Językiem urzędowym jest portugalski. …
Mimo kolonialnej przeszłości język kolonizatora nie stał się językiem urzędowym. Do różnorodności językowej przyczyniły się m.in. warunki środowiska przyrodniczego. W strukturze religijnej dominuje islam. …
W strukturze religijnej — państwa najludniejszego na kontynencie — dominują islam i chrześcijaństwo. Językiem urzędowym jest angielski. …

19.2. (0–1) Uzasadnij, że środowisko przyrodnicze państwa w Azji, w którym przecinają się zwrotnik Raka i południk 90°E, sprzyja rolnictwu. Podaj dwa argumenty.

Mapa świata z pięcioma wybranymi państwami oznaczonymi kolorem czerwonym.
Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 22

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

19.1.

Opis Nazwa państwa
katolicyzm + protestantyzm, język portugalski Brazylia
język kolonizatora nie jest urzędowy, ogromna różnorodność językowa, islam Indonezja
najludniejsze na kontynencie, islam i chrześcijaństwo, język angielski Nigeria

Uzasadnienie:

  • Brazylia — jedyna dawna kolonia portugalska w Ameryce Południowej; większość mieszkańców to katolicy, a znaczną mniejszość stanowią protestanci (głównie kościoły ewangelikalne).
  • Indonezja — dawna kolonia holenderska, ale językiem urzędowym jest bahasa Indonesia (odmiana malajskiego), a nie niderlandzki. W kraju używa się kilkuset języków — do tej różnorodności przyczyniło się rozczłonkowanie na tysiące wysp, które izolowało społeczności. Większość ludności wyznaje islam — Indonezja to najludniejsze państwo muzułmańskie świata.
  • Nigeria — dawna kolonia brytyjska, język urzędowy angielski; najludniejsze państwo Afryki. Podział religijny: islam dominuje na północy, chrześcijaństwo na południu.

(Kanada i Madagaskar to dystraktory — Kanada ma języki urzędowe angielski i francuski, Madagaskar: malgaski i francuski.)

19.2.

Zwrotnik Raka () przecina się z południkiem na terytorium Bangladeszu.

Dwa argumenty (przykładowe argumenty zgodne z zasadami oceniania CKE; wystarczą dwa):

  1. Klimat monsunowy — monsun letni przynosi obfite opady, a wysokie temperatury utrzymują się cały rok, co pozwala na całoroczną wegetację i kilka zbiorów ryżu w roku.

  2. Żyzne gleby (mady) w delcie Gangesu i Brahmaputry — wylewy rzek nanoszą urodzajne osady, co sprzyja wysokim plonom.

  3. Nizinne, równinne ukształtowanie terenu — większość kraju leży na nizinie w delcie, co ułatwia prace polowe oraz budowę systemów nawadniających.

  4. Ogromne zasoby wód powierzchniowych — gęsta sieć rzeczna (Ganges, Brahmaputra, Meghna) zapewnia wodę do zalewania pól ryżowych, czego wymaga uprawa ryżu.

  5. Wysokie nasłonecznienie i długi okres wegetacyjny — położenie w strefie zwrotnikowej daje dużo energii słonecznej przez cały rok.

Typowy błąd / pułapka

Współrzędne z 19.2 wskazują Bangladesz, nie Indie. Zwrotnik Raka przecina wprawdzie także Indie, ale na południku 90°E znajduje się już terytorium Bangladeszu (okolice Dhaki, 90°24′E). Warto mieć w pamięci, że Dhaka leży niemal dokładnie na 90°E.

Klucz wymaga dwóch argumentów przyrodniczych, i to za jeden punkt. Jeden argument = 0 pkt. Argumenty pozaprzyrodnicze („tania siła robocza", „tradycja rolnicza", „duży rynek zbytu") nie punktują — polecenie mówi o środowisku przyrodniczym.

Nie pisz o zagrożeniach. Bangladesz to kraj cyklonów i katastrofalnych powodzi, ale zadanie pyta, co sprzyja rolnictwu. Wyliczanie zagrożeń to odpowiedź obok tematu.

Indonezja: język kolonizatora ≠ język urzędowy. Holandia długo rządziła Indiami Wschodnimi, a niderlandzki nie ma dziś w Indonezji statusu urzędowego — językiem urzędowym jest bahasa Indonesia.

„Najludniejsze na kontynencie” rozstrzyga o Nigerii. Nigeria jest najludniejszym państwem Afryki; Brazylia — Ameryki Południowej, ale opis mówi o islamie i angielskim, więc pasuje tylko Nigeria.

Brazylia to jedyne portugalskojęzyczne państwo Ameryki. Skutek traktatu z Tordesillas (1494), który podzielił Nowy Świat między Hiszpanię i Portugalię.

Rozczłonkowanie wysp = izolacja = różnorodność językowa. To właśnie „warunki środowiska przyrodniczego" z opisu. Ta sama zasada tłumaczy rekordową liczbę języków w Papui-Nowej Gwinei (ponad 800).

Treść zadania (CKE)

Zadanie 19 — geografia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MGEP-R0-100-A-2605 — zadanie 19. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, geografia PR Oryginalny PDF CKE, str. 22

Pięć państw z mapy

PaństwoDawny kolonizatorJęzyk urzędowyDominująca religia
KanadaWielka Brytania, Francjaangielski i francuskichrześcijaństwo
BrazyliaPortugaliaportugalski ✔katolicyzm, znaczna mniejszość protestancka
NigeriaWielka Brytaniaangielski ✔islam i chrześcijaństwo
MadagaskarFrancjamalgaski i francuskichrześcijaństwo, religie tradycyjne
IndonezjaHolandiabahasa Indonesia ✔ (nie niderlandzki!)islam

Dziedzictwo językowe kolonializmu

JęzykPrzykładowe państwa, w których jest urzędowy
angielskiNigeria, Indie, Kenia, Ghana, Kanada
francuskiMadagaskar, Senegal, Kanada
hiszpańskiwiększość państw Ameryki Łacińskiej
portugalskiBrazylia, Angola, Mozambik
wyjątek: Indonezjabahasa Indonesia, mimo długich rządów holenderskich

Dlaczego Indonezja to wyjątek? Po ogłoszeniu niepodległości (1945) językiem urzędowym została odmiana malajskiego, używanego wcześniej w handlu na archipelagu, a nie język kolonizatora ani najliczniejszy język etniczny (jawajski).

Bangladesz — położenie i rolnictwo

CechaWartość
położenieprzecięcie zwrotnika Raka i południka 90°E; stolica Dhaka leży w pobliżu tego punktu
powierzchniamniejsza od powierzchni Polski
ludnośćjeden z najgęściej zaludnionych krajów świata
ukształtowanieprzeważnie nizina w delcie Gangesu i Brahmaputry
klimatmonsunowy
opady roczneobfite, głównie latem
główna uprawaryż (kilka zbiorów w roku)

Przyrodnicze warunki rozwoju rolnictwa

CzynnikSprzyjający w Bangladeszu
klimatmonsunowy — wysokie temperatury i obfite opady letnie
glebymady (aluwia) w delcie — bardzo żyzne
rzeźbanizinna, równinna — łatwa uprawa i nawadnianie
wodaGanges, Brahmaputra, Meghna — ogromne zasoby
okres wegetacyjnycałoroczny
nasłonecznieniewysokie przez cały rok
ZagrożenieSkutek
cyklony tropikalnezniszczenie plonów, zasolenie gleb
powodzie monsunowezalewanie dużych obszarów
podnoszenie poziomu morzautrata gruntów rolnych w delcie
zasolenie glebspadek plonów w strefie nadmorskiej

Monsun — mechanizm

PoraKierunek wiatruNad czym powstajePogoda
monsun letniz oceanu na ląd (SW)wyż nad Oceanem Indyjskim, niż nad Azjąulewne opady (VI–IX)
monsun zimowyz lądu na ocean (NE)wyż azjatycki, niż nad oceanemsucho (XI–III)

Przyczyna: różnica w tempie nagrzewania lądu i oceanu. Ląd latem nagrzewa się szybciej → niż → napływ wilgotnego powietrza znad oceanu.

Uprawa ryżu — wymagania

WymaganieWartość
temperaturawysoka w okresie wegetacji
opady / nawodnienieobfite albo pola zalewane
terenpłaski (pola zalewowe) lub tarasy na stokach
glebyżyzne, dobrze zatrzymujące wodę
nakład pracybardzo wysoki — uprawa pracochłonna

Zdecydowana większość światowych zbiorów ryżu pochodzi z Azji.

Punktacja CKE

  • 19.1. 2 pkt — trzy poprawne odpowiedzi: Brazylia, Indonezja, Nigeria; 1 pkt — dwie poprawne odpowiedzi.
  • 19.2. 1 pkt — poprawne uzasadnienie dwoma argumentami odnoszącymi się do warunków przyrodniczych sprzyjających rolnictwu w Bangladeszu.
  • W obu częściach 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „ludność, struktura religijna i językowa, Brazylia, Indonezja, Nigeria, Bangladesz, delta Gangesu, uprawa ryżu” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl