Zadanie 19
Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: X. Ludność i urbanizacja — zróżnicowanie religijne, językowe i etniczne ludności świata, dziedzictwo kolonializmu. XI. Rolnictwo — przyrodnicze i pozaprzyrodnicze warunki rozwoju rolnictwa, rolnictwo monsunowe, uprawa ryżu. I. Źródła informacji geograficznej — odczytywanie współrzędnych geograficznych.
Treść zadania
Na mapie świata kolorem czerwonym oznaczono pięć wybranych państw: Kanadę, Brazylię, Nigerię, Madagaskar i Indonezję.
19.1. (0–2) Uzupełnij tabelę. Wpisz nazwy właściwych państw wybranych spośród oznaczonych na mapie.
| Opis | Nazwa państwa |
|---|---|
| W strukturze wyznaniowej dominuje katolicyzm, ale występuje też protestantyzm. Językiem urzędowym jest portugalski. | … |
| Mimo kolonialnej przeszłości język kolonizatora nie stał się językiem urzędowym. Do różnorodności językowej przyczyniły się m.in. warunki środowiska przyrodniczego. W strukturze religijnej dominuje islam. | … |
| W strukturze religijnej — państwa najludniejszego na kontynencie — dominują islam i chrześcijaństwo. Językiem urzędowym jest angielski. | … |
19.2. (0–1) Uzasadnij, że środowisko przyrodnicze państwa w Azji, w którym przecinają się zwrotnik Raka i południk 90°E, sprzyja rolnictwu. Podaj dwa argumenty.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
19.1.
| Opis | Nazwa państwa |
|---|---|
| katolicyzm + protestantyzm, język portugalski | Brazylia |
| język kolonizatora nie jest urzędowy, ogromna różnorodność językowa, islam | Indonezja |
| najludniejsze na kontynencie, islam i chrześcijaństwo, język angielski | Nigeria |
Uzasadnienie:
- Brazylia — jedyna kolonia portugalska w Ameryce Południowej; ok. 60% katolików i ponad 25% protestantów (dynamicznie rosnące kościoły ewangelikalne).
- Indonezja — kolonia holenderska, ale językiem urzędowym jest bahasa Indonesia (odmiana malajskiego), a nie niderlandzki. Kraj liczy ponad 700 języków — do tej różnorodności przyczyniło się rozczłonkowanie na ok. 17 tysięcy wysp, które przez wieki izolowało społeczności. Islam wyznaje ok. 87% ludności — Indonezja to najludniejsze państwo muzułmańskie świata.
- Nigeria — kolonia brytyjska, język urzędowy angielski; najludniejsze państwo Afryki (ok. 232 mln). Podział religijny: islam na północy (ok. 53%), chrześcijaństwo na południu (ok. 46%).
(Kanada i Madagaskar to dystraktory — Kanada ma języki urzędowe angielski i francuski, Madagaskar: malgaski i francuski.)
19.2.
Zwrotnik Raka () przecina się z południkiem na terytorium Bangladeszu.
Dwa argumenty (wystarczą dowolne dwa):
Klimat monsunowy — monsun letni przynosi obfite opady (1500–3000 mm rocznie), a wysokie temperatury utrzymują się cały rok, co pozwala na całoroczną wegetację i kilka zbiorów ryżu w roku.
Żyzne mady w delcie Gangesu i Brahmaputry — coroczne wylewy rzek nanoszą urodzajne osady aluwialne, zapewniając wysokie plony bez konieczności intensywnego nawożenia.
Nizinne, równinne ukształtowanie terenu — niemal cały kraj leży na Nizinie Bengalskiej, poniżej 10 m n.p.m., co ułatwia prace polowe, orkę i mechanizację oraz budowę systemów nawadniających.
Ogromne zasoby wód powierzchniowych — gęsta sieć rzeczna (Ganges, Brahmaputra, Meghna) zapewnia wodę do zalewania pól ryżowych, czego wymaga uprawa ryżu.
Wysokie nasłonecznienie i długi okres wegetacyjny — położenie w strefie zwrotnikowej daje dużo energii słonecznej przez cały rok.
Współrzędne z 19.2 wskazują Bangladesz, nie Indie. Zwrotnik Raka przecina wprawdzie także Indie, ale na południku 90°E znajduje się już terytorium Bangladeszu (okolice Dhaki, 90°24′E). Warto mieć w pamięci, że Dhaka leży niemal dokładnie na 90°E.
Klucz wymaga dwóch argumentów przyrodniczych, i to za jeden punkt. Jeden argument = 0 pkt. Argumenty pozaprzyrodnicze („tania siła robocza", „tradycja rolnicza", „duży rynek zbytu") nie punktują — polecenie mówi o środowisku przyrodniczym.
Nie pisz o zagrożeniach. Bangladesz to kraj cyklonów i katastrofalnych powodzi, ale zadanie pyta, co sprzyja rolnictwu. Wyliczanie zagrożeń to odpowiedź obok tematu.
Indonezja: język kolonizatora ≠ język urzędowy. To pułapka dla tych, którzy szukają kraju anglojęzycznego. Holandia rządziła Indiami Wschodnimi ponad 300 lat, a niderlandzki nie ma dziś w Indonezji statusu urzędowego — świadomie wybrano neutralny bahasa Indonesia, by nie faworyzować żadnej z setek grup etnicznych.
„Najludniejsze na kontynencie" rozstrzyga o Nigerii. Nigeria (ok. 232 mln) jest najludniejszym państwem Afryki; Brazylia (ok. 212 mln) — Ameryki Południowej, ale opis mówi o islamie i angielskim, więc pasuje tylko Nigeria.
Brazylia to jedyne portugalskojęzyczne państwo Ameryki. Skutek traktatu z Tordesillas (1494), który podzielił Nowy Świat między Hiszpanię i Portugalię.
Rozczłonkowanie wysp = izolacja = różnorodność językowa. To właśnie „warunki środowiska przyrodniczego" z opisu. Ta sama zasada tłumaczy rekordową liczbę języków w Papui-Nowej Gwinei (ponad 800).
Treść zadania (CKE)
Pięć państw z mapy
| Państwo | Kolonizator | Język urzędowy | Dominująca religia | Ludność |
|---|---|---|---|---|
| Kanada | Wielka Brytania, Francja | angielski i francuski | chrześcijaństwo (katolicyzm, protestantyzm) | ~40 mln |
| Brazylia | Portugalia | portugalski ✔ | katolicyzm (~60%) + protestantyzm (~26%) | ~212 mln |
| Nigeria | Wielka Brytania | angielski ✔ | islam (~53%) + chrześcijaństwo (~46%) | ~232 mln (najludniejsza w Afryce) |
| Madagaskar | Francja | malgaski i francuski | chrześcijaństwo + religie tradycyjne | ~32 mln |
| Indonezja | Holandia | bahasa Indonesia ✔ (nie niderlandzki!) | islam (~87%) | ~283 mln |
Największe religie świata (2025)
| Religia | Wyznawcy | Główne obszary |
|---|---|---|
| chrześcijaństwo | ~2,4 mld | Europa, obie Ameryki, Afryka Subsaharyjska, Filipiny |
| islam | ~2,0 mld | Afryka Płn., Bliski Wschód, Azja Płd. i Płd.-Wsch. |
| hinduizm | ~1,2 mld | Indie, Nepal |
| buddyzm | ~0,5 mld | Azja Wschodnia i Południowo-Wschodnia |
| religie tradycyjne | ~0,4 mld | Afryka, Oceania |
| judaizm | ~15 mln | Izrael, USA |
| Państwo | Najliczniejsza społeczność muzułmańska |
|---|---|
| Indonezja | ~245 mln — najwięcej na świecie |
| Pakistan | ~240 mln |
| Indie | ~200 mln |
| Bangladesz | ~155 mln |
| Nigeria | ~120 mln |
Dziedzictwo językowe kolonializmu
| Język | Państwa, w których jest urzędowy |
|---|---|
| angielski | Nigeria, Indie, RPA, Kenia, Ghana, Kanada, Australia |
| francuski | Madagaskar, DR Konga, Senegal, Kanada (Quebec) |
| hiszpański | 19 państw Ameryki Łacińskiej |
| portugalski | Brazylia, Angola, Mozambik, Wyspy Zielonego Przylądka |
| wyjątek: Indonezja | bahasa Indonesia, mimo 300 lat rządów holenderskich |
Dlaczego Indonezja to wyjątek? Po uzyskaniu niepodległości (1945) wybrano jako język urzędowy odmianę malajskiego — języka handlowego archipelagu — a nie język kolonizatora ani najliczniejszy język etniczny (jawajski, ok. 80 mln użytkowników). Chodziło o neutralność wobec setek grup etnicznych.
Bangladesz — położenie i rolnictwo
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| położenie | zwrotnik Raka × 90°E; Dhaka: 23°45′N, 90°24′E |
| powierzchnia | 148 460 km² (mniejszy od Polski) |
| ludność | ~172 mln — jeden z najgęściej zaludnionych krajów świata |
| gęstość zaludnienia | ~1160 os./km² |
| ukształtowanie | Nizina Bengalska — delta Gangesu i Brahmaputry |
| klimat | zwrotnikowy monsunowy |
| opady roczne | 1500–3000 mm (na wschodzie do 5000 mm) |
| główna uprawa | ryż (3 zbiory w roku: aus, aman, boro) |
| udział rolnictwa w zatrudnieniu | ok. 37% |
Przyrodnicze warunki rozwoju rolnictwa
| Czynnik | Sprzyjający w Bangladeszu |
|---|---|
| klimat | monsunowy — wysokie temperatury i obfite opady letnie |
| gleby | mady (aluwia) w delcie — bardzo żyzne |
| rzeźba | nizinna, równinna — łatwa uprawa i nawadnianie |
| woda | Ganges, Brahmaputra, Meghna — ogromne zasoby |
| okres wegetacyjny | całoroczny |
| nasłonecznienie | wysokie przez cały rok |
| Zagrożenie | Skutek |
|---|---|
| cyklony tropikalne | zniszczenie plonów, zasolenie gleb |
| powodzie monsunowe | zalanie do 1/3 kraju |
| podnoszenie poziomu morza | utrata gruntów rolnych w delcie |
| zasolenie gleb | spadek plonów w strefie nadmorskiej |
Monsun — mechanizm
| Pora | Kierunek wiatru | Nad czym powstaje | Pogoda |
|---|---|---|---|
| monsun letni | z oceanu na ląd (SW) | wyż nad Oceanem Indyjskim, niż nad Azją | ulewne opady (VI–IX) |
| monsun zimowy | z lądu na ocean (NE) | wyż azjatycki, niż nad oceanem | sucho (XI–III) |
Przyczyna: różnica w tempie nagrzewania lądu i oceanu. Ląd latem nagrzewa się szybciej → niż → napływ wilgotnego powietrza znad oceanu.
Uprawa ryżu — wymagania
| Wymaganie | Wartość |
|---|---|
| temperatura | powyżej 20 °C w okresie wegetacji |
| opady / nawodnienie | 1000–2000 mm albo pola zalewane |
| teren | płaski (pola zalewowe) lub tarasy na stokach |
| gleby | żyzne, gliniaste (zatrzymują wodę) |
| nakład pracy | bardzo wysoki — uprawa pracochłonna |
Ryż karmi ponad połowę ludności świata; ok. 90% zbiorów pochodzi z Azji Monsunowej.
Punktacja CKE
- 19.1. 2 pkt — trzy poprawne odpowiedzi: Brazylia, Indonezja, Nigeria; 1 pkt — dwie poprawne odpowiedzi.
- 19.2. 1 pkt — poprawne uzasadnienie dwoma argumentami odnoszącymi się do warunków przyrodniczych sprzyjających rolnictwu w Bangladeszu.
- Razem: 3 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „struktura religijna i jezykowa, Brazylia, Indonezja, Nigeria, Bangladesz, monsun, delta Gangesu, uprawa ryzu" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl