Zadanie 30
Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: XIII. Handel zagraniczny i globalizacja — struktura towarowa handlu, bilans handlowy i saldo, czynniki kształtujące wymianę międzynarodową. XII. Przemysł — zasoby surowcowe a kierunki rozwoju gospodarki; XI. Rolnictwo — przyrodnicze warunki produkcji rolnej w Azji Monsunowej.
Treść zadania
Przedstawiono strukturę handlu zagranicznego w 2020 roku według grup towarów dla dwóch krajów — Japonii oraz kraju oznaczonego literą X. Wykresy pokazują udział pięciu grup w imporcie i eksporcie każdego kraju:
- produkty przetwórstwa przemysłowego i inne wyroby,
- maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy,
- chemikalia,
- surowce mineralne i paliwa,
- towary rolno-spożywcze.
W strukturze Japonii maszyny i urządzenia dominują w eksporcie, a surowce mineralne i paliwa mają wysoki udział w imporcie.
30.1. (0–1) W kraju oznaczonym literą X warunki środowiska geograficznego sprzyjają produkcji towarów rolno-spożywczych i występowaniu dodatniego salda w handlu zagranicznym tymi towarami, mimo największej — obok Chin — liczebności konsumentów na kontynencie.
Dokończ zdanie. Kraj oznaczony literą X to:
A. Indie. B. Singapur. C. Korea Południowa. D. Zjednoczone Emiraty Arabskie.
30.2. (0–1) Rozstrzygnij, w której grupie towarów w handlu zagranicznym Japonii występuje saldo ujemne:
A. maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy B. surowce mineralne i paliwa
Następnie wykaż wpływ warunków środowiska geograficznego Japonii na saldo w tej grupie towarów.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
30.1. A — Indie
Wskazówki z opisu prowadzą jednoznacznie do Indii:
- „największa — obok Chin — liczebność konsumentów na kontynencie" — Indie liczą ok. 1,45 mld mieszkańców, obok Chin są najludniejszym państwem Azji i świata.
- „warunki środowiska sprzyjają produkcji rolno-spożywczej" — klimat zwrotnikowy monsunowy, żyzne mady Niziny Hindustańskiej, długi (często całoroczny) okres wegetacyjny, ogromne zasoby wody.
- „dodatnie saldo w handlu towarami rolno-spożywczymi" — Indie są największym eksporterem ryżu na świecie, a także czołowym eksporterem herbaty, przypraw, cukru i mięsa bawolego.
Dlaczego nie pozostałe:
| Odpowiedź | Dlaczego odpada |
|---|---|
| B. Singapur | miasto-państwo, ok. 6 mln mieszkańców, praktycznie brak rolnictwa — importuje ponad 90% żywności |
| C. Korea Południowa | ok. 52 mln mieszkańców, górzysta, mało gruntów ornych, importer netto żywności |
| D. ZEA | ok. 10 mln mieszkańców, klimat pustynny, brak warunków dla rolnictwa, importer żywności |
30.2. Rozstrzygnięcie: B — surowce mineralne i paliwa
Wpływ warunków środowiska geograficznego:
Japonia ma bardzo ubogie zasoby surowców mineralnych i energetycznych — praktycznie nie posiada własnych złóż ropy naftowej, gazu ziemnego ani rud metali na skalę przemysłową, a wydobycie węgla kamiennego zostało zaniechane jako nieopłacalne. Kraj tworzy łuk wysp pochodzenia wulkanicznego o młodej budowie geologicznej, ubogiej w złoża surowców osadowych.
Jednocześnie Japonia to jedna z największych gospodarek przemysłowych świata, a jej przemysł przetwórczy (motoryzacja, elektronika, hutnictwo, chemia) generuje ogromne zapotrzebowanie na surowce i energię. Wysoki popyt zgłaszają też gospodarstwa domowe liczącego ok. 124 mln mieszkańców kraju.
Rozbieżność między znikomą podażą krajową a ogromnym popytem sprawia, że Japonia musi importować niemal wszystkie surowce mineralne i paliwa, przy minimalnym eksporcie tej grupy towarów — stąd wyraźnie ujemne saldo.
Odwrotnie jest w grupie A (maszyny i urządzenia) — tu Japonia ma saldo dodatnie, bo eksportuje samochody, maszyny, elektronikę i roboty przemysłowe.
Klucz w 30.2 wymaga rozstrzygnięcia I uzasadnienia łącznie za 1 punkt. Samo „B" bez wykazania wpływu środowiska = 0 pkt.
Uzasadnienie musi dotyczyć środowiska geograficznego. „Japończycy dużo jeżdżą samochodami" to argument konsumpcyjny, a nie środowiskowy. Trzeba napisać o braku własnych złóż surowców.
Saldo ujemne = import przewyższa eksport. . W grupie maszyn Japonia ma saldo dodatnie (jest ich eksporterem), w grupie surowców — ujemne.
Japonia to archipelag wulkaniczny, ubogi w surowce. Młoda budowa geologiczna oznacza brak wielkich złóż osadowych (ropa, gaz, węgiel). Japonia importuje ok. 99% ropy i ok. 97% gazu ziemnego.
Ludność Indii to wskazówka, nie ciekawostka. Fraza „obok Chin największa liczebność konsumentów na kontynencie" jest w zadaniu po to, by odróżnić Indie od Singapuru, Korei i ZEA — wszystkie trzy są wielokrotnie mniej ludne.
Indie eksportują żywność mimo ubóstwa części ludności. To jeden z paradoksów gospodarki indyjskiej: kraj jest największym eksporterem ryżu na świecie, a jednocześnie zmaga się z niedożywieniem znacznej części społeczeństwa. Decyduje siła nabywcza, a nie dostępność żywności.
Nie utożsamiaj wysokiej ludności z importem żywności. O saldzie decydują warunki przyrodnicze i wydajność rolnictwa, a nie sama liczba konsumentów.
Treść zadania (CKE)
Saldo handlu zagranicznego
| Saldo | Znaczenie |
|---|---|
| dodatnie (nadwyżka) | eksport przewyższa import |
| ujemne (deficyt) | import przewyższa eksport |
| zrównoważone | eksport ≈ import |
Japonia — struktura handlu zagranicznego
| Grupa towarów | Eksport | Import | Saldo |
|---|---|---|---|
| maszyny, urządzenia, sprzęt transportowy | bardzo wysoki | średni | dodatnie |
| produkty przetwórstwa przemysłowego | wysoki | średni | dodatnie |
| chemikalia | średni | średni | ok. zerowe |
| surowce mineralne i paliwa | znikomy | bardzo wysoki | ujemne ✔ |
| towary rolno-spożywcze | znikomy | wysoki | ujemne |
Japonia — zasoby surowcowe
| Surowiec | Udział importu w zużyciu |
|---|---|
| ropa naftowa | ~99% |
| gaz ziemny (LNG) | ~97% |
| węgiel kamienny | ~100% (wydobycie krajowe zaniechane) |
| rudy żelaza | ~100% |
| rudy miedzi | ~100% |
| żywność (kalorycznie) | ~62% |
| Przyczyna ubóstwa surowcowego | Opis |
|---|---|
| młoda budowa geologiczna | łuk wysp wulkanicznych, brak wielkich basenów osadowych |
| strefa subdukcji | intensywne procesy tektoniczne, brak stabilnych platform |
| mała powierzchnia | 377 tys. km², z tego ok. 73% to góry |
| brak platformy kontynentalnej z ropą | szelf wąski, głębiny oceaniczne blisko brzegu |
| Główny sprzeciw popytowy | Skutek |
|---|---|
| 4. gospodarka świata wg PKB | ogromne zapotrzebowanie przemysłu |
| przemysł motoryzacyjny i elektroniczny | duże zużycie energii i metali |
| 124 mln mieszkańców | wysoki popyt konsumpcyjny na paliwa |
| ograniczenie energetyki jądrowej po Fukushimie (2011) | wzrost importu LNG i ropy |
Indie — rolnictwo i handel żywnością
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| ludność | ~1,45 mld — obok Chin największa w Azji |
| udział rolnictwa w zatrudnieniu | ~43% |
| grunty orne | ~156 mln ha — 2. miejsce na świecie po USA |
| klimat | zwrotnikowy monsunowy |
| gleby | mady Niziny Hindustańskiej, czarne regury Dekanu |
| pozycja w eksporcie ryżu | 1. na świecie (~40% światowego eksportu) |
| inne kierunki eksportu | herbata, przyprawy, cukier, mięso bawole, krewetki |
| saldo w handlu żywnością | dodatnie |
| Produkt | Pozycja Indii w świecie |
|---|---|
| mleko | 1. |
| rośliny strączkowe | 1. |
| herbata | 2. |
| ryż | 2. w produkcji, 1. w eksporcie |
| pszenica | 2. |
| trzcina cukrowa | 2. |
| bawełna | 1.–2. |
Cztery kraje z zadania 30.1
| Państwo | Ludność | Warunki dla rolnictwa | Saldo w handlu żywnością |
|---|---|---|---|
| A. Indie | ~1,45 mld | bardzo dobre — monsun, mady, niziny | dodatnie ✔ |
| B. Singapur | ~6 mln | brak — miasto-państwo | silnie ujemne |
| C. Korea Płd. | ~52 mln | słabe — góry (70% powierzchni) | ujemne |
| D. ZEA | ~10 mln | brak — klimat pustynny | silnie ujemne |
Struktura towarowa handlu a poziom rozwoju
| Poziom rozwoju | Eksport | Import |
|---|---|---|
| wysoko rozwinięte | wyroby przetworzone, maszyny, technologie, usługi | surowce, żywność, towary konsumpcyjne |
| rozwijające się | surowce, płody rolne, wyroby pracochłonne | maszyny, technologie, wyroby przetworzone |
Japonia to wzorcowy przykład kraju wysoko rozwiniętego: eksportuje wysoko przetworzone maszyny, importuje surowce i żywność. Wartość dodana powstaje w kraju, a nie w kopalni.
Punktacja CKE
- 30.1. 1 pkt — odpowiedź A (Indie).
- 30.2. 1 pkt — poprawne rozstrzygnięcie (B — surowce mineralne i paliwa) i poprawne wykazanie wpływu warunków środowiska geograficznego Japonii (niedobór krajowych złóż surowców przy wysokim popycie przemysłu i mieszkańców).
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „handel zagraniczny, saldo bilansu handlowego, Japonia, Indie, import surowcow, struktura towarowa" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl