Zadanie 25
Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; X.1) Zdający charakteryzuje różne typy rolnictwa, przedstawia ich uwarunkowania oraz wyróżnia główne cechy regionów rolniczych na świecie.
Zakres podstawowy I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe przedstawione w postaci tabel; X.1) Zdający wyjaśnia wpływ czynników przyrodniczych na rozwój rolnictwa na świecie; X.3) Zdający wyjaśnia zasięg geograficzny głównych upraw.
Treść zadania
W tabelach oznaczonych literami A–D przedstawiono zbiory czterech wybranych roślin uprawnych według państw, które były ich największymi producentami w 2019 roku.
| A | Zbiory (tys. ton) |
|---|---|
| świat | 19 464,5 |
| Hiszpania | 5 965,1 |
| Włochy | 2 194,1 |
| Maroko | 1 912,2 |
| B | Zbiory (tys. ton) |
|---|---|
| świat | 6 497,4 |
| Chiny | 2 777,2 |
| Indie | 1 390,1 |
| Kenia | 498,0 |
| C | Zbiory (tys. ton) |
|---|---|
| świat | 56 072,7 |
| Rosja | 15 379,3 |
| Ukraina | 15 254,1 |
| Argentyna | 3 825,8 |
| D | Zbiory (tys. ton) |
|---|---|
| świat | 10 035,6 |
| Brazylia | 3 009,4 |
| Wietnam | 1 684,0 |
| Kolumbia | 885,1 |
Polecenie (0–2). Uzupełnij tabelę. Wpisz obok każdego opisu nazwę rośliny oraz literę, którą oznaczono odpowiednie dane. Nazwy wybierz spośród: krzew herbaciany, kawowiec, drzewo oliwne, słonecznik.
| Opis warunków uprawy | Nazwa rośliny | Zbiory |
|---|---|---|
| Wieloletnia roślina, której uprawa pochodzi z Wyżyny Abisyńskiej, zaliczana do używek. Współcześnie jej głównymi producentami są państwa spoza Afryki, do czego przyczyniły się procesy kolonizacyjne. Uprawie sprzyjają warunki klimatyczne strefy międzyzwrotnikowej, odpowiednie wysokości n.p.m. i żyzne gleby. | … | … |
| Wieloletnia roślina oleista, której uprawa pochodzi z Bliskiego Wschodu. Uprawie sprzyjają warunki strefy klimatów podzwrotnikowych. Latem dobrze znosi wysoką temperaturę, duże nasłonecznienie oraz małą wilgotność powietrza i gleby. | … | … |
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
| Opis | Nazwa rośliny | Zbiory |
|---|---|---|
| Wyżyna Abisyńska, używka, strefa międzyzwrotnikowa, wysokość n.p.m. | kawowiec | D |
| roślina oleista, Bliski Wschód, klimat podzwrotnikowy, susza latem | drzewo oliwne | A |
Uzasadnienie doboru:
Kawowiec = D. Trójka producentów Brazylia — Wietnam — Kolumbia to czołówka producentów kawy: Brazylia jest największym producentem świata (w 2019 r. ok. 30% zbiorów — 3 009,4 z 10 035,6 tys. t), w Wietnamie uprawia się głównie odmianę robusta, Kolumbia słynie z arabiki. Zgadza się też opis: kawowiec pochodzi z Etiopii (Wyżyna Abisyńska), ale żaden kraj afrykański nie jest dziś w czołówce — plantacje przeniesiono w epoce kolonialnej do Ameryki Południowej i Azji.
Drzewo oliwne = A. Trójka Hiszpania — Włochy — Maroko to państwa basenu Morza Śródziemnego, gdzie panuje klimat podzwrotnikowy śródziemnomorski — gorące, suche lato i łagodna, wilgotna zima. Hiszpania odpowiadała w 2019 r. za ok. 30% światowych zbiorów oliwek (5 965,1 z 19 464,5 tys. t). Oliwka pochodzi z Bliskiego Wschodu (Lewantu) i jest rośliną oleistą (oliwa z oliwek).
Pozostałe dwie tabele:
- B = krzew herbaciany — Chiny, Indie, Kenia: czołówka producentów herbaty. Uprawa wymaga ciepłego, wilgotnego klimatu, często stoków gór i kwaśnych gleb.
- C = słonecznik — Rosja, Ukraina, Argentyna: Rosja i Ukraina to razem ok. 55% światowych zbiorów (2019, wg tabeli). Roślina jednoroczna, uprawiana w klimacie umiarkowanym ciepłym na czarnoziemach stepowych.
Rozpoznawaj rośliny po trójce producentów, nie po opisie. Każda z czterech tabel ma unikatowy zestaw państw:
- Hiszpania–Włochy–Maroko = oliwki,
- Chiny–Indie–Kenia = herbata,
- Rosja–Ukraina–Argentyna = słonecznik,
- Brazylia–Wietnam–Kolumbia = kawa.
Kawowiec pochodzi z Etiopii, ale Etiopia nie jest liderem produkcji. Podkreśla to opis („głównymi producentami są państwa spoza Afryki”).
Oliwka to roślina oleista, nie używka. Drugi opis mówi wprost o roślinie oleistej — to wyklucza kawę i herbatę (obie są używkami) i zostawia oliwkę oraz słonecznik. Rozstrzyga „wieloletnia" (słonecznik jest jednoroczny) i „Bliski Wschód".
Wysokość n.p.m. to wskazówka na kawę. Arabika jest uprawiana głównie na wyżynach i w górach strefy międzyzwrotnikowej.
Punkt częściowy. Według zasad oceniania 1 pkt daje jeden poprawny wiersz albo jedna poprawna kolumna (same nazwy roślin albo same litery). Warto wypełnić całą tabelę.
Nie myl zbiorów oliwek ze zbiorami oliwy. Tabela A podaje zbiory owoców drzewa oliwnego; oliwy otrzymuje się z nich znacznie mniej (wagowo).
Treść zadania (CKE)
Rozszyfrowanie czterech tabel
| Litera | Roślina | Trójka producentów | Zbiory świata |
|---|---|---|---|
| A | drzewo oliwne | Hiszpania, Włochy, Maroko | 19 464,5 tys. t |
| B | krzew herbaciany | Chiny, Indie, Kenia | 6 497,4 tys. t |
| C | słonecznik | Rosja, Ukraina, Argentyna | 56 072,7 tys. t |
| D | kawowiec | Brazylia, Wietnam, Kolumbia | 10 035,6 tys. t |
Porównanie czterech roślin
| Cecha | Kawowiec | Drzewo oliwne | Krzew herbaciany | Słonecznik |
|---|---|---|---|---|
| cykl życia | wieloletni | wieloletni | wieloletni | jednoroczny |
| kategoria | używka | roślina oleista | używka | roślina oleista |
| pochodzenie | Wyżyna Abisyńska (wg treści zadania) | Bliski Wschód (wg treści zadania) | Azja Wschodnia i Południowa | Ameryka Północna |
| strefa klimatyczna | międzyzwrotnikowa | podzwrotnikowa | ciepła i wilgotna | umiarkowana ciepła |
| wymagania wodne | duże | małe (znosi suszę letnią) | duże | umiarkowane |
| produkt | ziarna kawy | oliwa z oliwek | liście herbaty | olej słonecznikowy |
Najwięksi producenci kawy (2019, wg tabeli D)
| Miejsce | Państwo | Zbiory (tys. t) |
|---|---|---|
| 1 | Brazylia | 3 009,4 |
| 2 | Wietnam | 1 684,0 |
| 3 | Kolumbia | 885,1 |
Paradoks kolonialny: kawa pochodzi z Etiopii, ale plantacje założono w koloniach Ameryki Południowej i Azji Południowo-Wschodniej. Podobnie kakao (Ameryka Środkowa → dziś Wybrzeże Kości Słoniowej i Ghana) i kauczukowiec (Amazonia → dziś Tajlandia, Indonezja, Malezja).
Arabika a robusta
| Cecha | Arabika | Robusta |
|---|---|---|
| wysokość uprawy | wyżej (wyżyny, góry) | niżej |
| zawartość kofeiny | niższa | wyższa |
| odporność na choroby | mniejsza | większa |
| przykładowi producenci | Brazylia, Kolumbia, Etiopia | Wietnam |
Basen Morza Śródziemnego — uprawy
| Uprawa | Główni producenci |
|---|---|
| oliwki | Hiszpania, Włochy, Grecja, Turcja, Maroko, Tunezja |
| winorośl | Włochy, Francja, Hiszpania |
| cytrusy | Hiszpania, Włochy, Turcja, Egipt |
| figi, migdały | Turcja, Hiszpania, Maroko |
Klimat śródziemnomorski: gorące i suche lato, łagodna i wilgotna zima. Rośliny są przystosowane do suszy letniej: twarde, woskowane liście, głębokie korzenie, drobne blaszki liściowe.
Słonecznik — czarnoziemy stepowe
| Państwo (2019, wg tabeli C) | Zbiory (tys. t) |
|---|---|
| Rosja | 15 379,3 |
| Ukraina | 15 254,1 |
| Argentyna | 3 825,8 |
Rosja i Ukraina razem dały w 2019 r. ok. 55% światowych zbiorów słonecznika.
Herbata — warunki uprawy
| Wymaganie | Wartość |
|---|---|
| temperatura | wysoka, bez mrozów |
| opady | obfite, równomierne |
| rzeźba | często stoki górskie — dobry drenaż |
| gleby | kwaśne, przepuszczalne |
| zbiór | głównie młode listki |
| Producent (2019, wg tabeli B) | Zbiory (tys. t) |
|---|---|
| Chiny | 2 777,2 |
| Indie | 1 390,1 |
| Kenia | 498,0 |
Punktacja CKE
- 2 pkt — dwa poprawne wiersze tabeli: kawowiec — D, drzewo oliwne — A.
- 1 pkt — jeden poprawny wiersz albo jedna poprawna kolumna (same nazwy roślin albo same litery).
- 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „rolnictwo świata, uprawy plantacyjne, kawowiec, drzewo oliwne, krzew herbaciany, używki, rośliny oleiste” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl