m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MGEP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★☆☆

Zadanie 25

Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; X.1) Zdający charakteryzuje różne typy rolnictwa, przedstawia ich uwarunkowania oraz wyróżnia główne cechy regionów rolniczych na świecie. Zakres podstawowy I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe przedstawione w postaci tabel; X.1) Zdający wyjaśnia wpływ czynników przyrodniczych na rozwój rolnictwa na świecie; X.3) Zdający wyjaśnia zasięg geograficzny głównych upraw.

Treść zadania

W tabelach oznaczonych literami A–D przedstawiono zbiory czterech wybranych roślin uprawnych według państw, które były ich największymi producentami w 2019 roku.

A Zbiory (tys. ton)
świat 19 464,5
Hiszpania 5 965,1
Włochy 2 194,1
Maroko 1 912,2
B Zbiory (tys. ton)
świat 6 497,4
Chiny 2 777,2
Indie 1 390,1
Kenia 498,0
C Zbiory (tys. ton)
świat 56 072,7
Rosja 15 379,3
Ukraina 15 254,1
Argentyna 3 825,8
D Zbiory (tys. ton)
świat 10 035,6
Brazylia 3 009,4
Wietnam 1 684,0
Kolumbia 885,1

Polecenie (0–2). Uzupełnij tabelę. Wpisz obok każdego opisu nazwę rośliny oraz literę, którą oznaczono odpowiednie dane. Nazwy wybierz spośród: krzew herbaciany, kawowiec, drzewo oliwne, słonecznik.

Opis warunków uprawy Nazwa rośliny Zbiory
Wieloletnia roślina, której uprawa pochodzi z Wyżyny Abisyńskiej, zaliczana do używek. Współcześnie jej głównymi producentami są państwa spoza Afryki, do czego przyczyniły się procesy kolonizacyjne. Uprawie sprzyjają warunki klimatyczne strefy międzyzwrotnikowej, odpowiednie wysokości n.p.m. i żyzne gleby. … …
Wieloletnia roślina oleista, której uprawa pochodzi z Bliskiego Wschodu. Uprawie sprzyjają warunki strefy klimatów podzwrotnikowych. Latem dobrze znosi wysoką temperaturę, duże nasłonecznienie oraz małą wilgotność powietrza i gleby. … …

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Opis Nazwa rośliny Zbiory
Wyżyna Abisyńska, używka, strefa międzyzwrotnikowa, wysokość n.p.m. kawowiec D
roślina oleista, Bliski Wschód, klimat podzwrotnikowy, susza latem drzewo oliwne A

Uzasadnienie doboru:

Kawowiec = D. Trójka producentów Brazylia — Wietnam — Kolumbia to czołówka producentów kawy: Brazylia jest największym producentem świata (w 2019 r. ok. 30% zbiorów — 3 009,4 z 10 035,6 tys. t), w Wietnamie uprawia się głównie odmianę robusta, Kolumbia słynie z arabiki. Zgadza się też opis: kawowiec pochodzi z Etiopii (Wyżyna Abisyńska), ale żaden kraj afrykański nie jest dziś w czołówce — plantacje przeniesiono w epoce kolonialnej do Ameryki Południowej i Azji.

Drzewo oliwne = A. Trójka Hiszpania — Włochy — Maroko to państwa basenu Morza Śródziemnego, gdzie panuje klimat podzwrotnikowy śródziemnomorski — gorące, suche lato i łagodna, wilgotna zima. Hiszpania odpowiadała w 2019 r. za ok. 30% światowych zbiorów oliwek (5 965,1 z 19 464,5 tys. t). Oliwka pochodzi z Bliskiego Wschodu (Lewantu) i jest rośliną oleistą (oliwa z oliwek).

Pozostałe dwie tabele:

  • B = krzew herbaciany — Chiny, Indie, Kenia: czołówka producentów herbaty. Uprawa wymaga ciepłego, wilgotnego klimatu, często stoków gór i kwaśnych gleb.
  • C = słonecznik — Rosja, Ukraina, Argentyna: Rosja i Ukraina to razem ok. 55% światowych zbiorów (2019, wg tabeli). Roślina jednoroczna, uprawiana w klimacie umiarkowanym ciepłym na czarnoziemach stepowych.
Typowy błąd / pułapka

Rozpoznawaj rośliny po trójce producentów, nie po opisie. Każda z czterech tabel ma unikatowy zestaw państw:

  • Hiszpania–Włochy–Maroko = oliwki,
  • Chiny–Indie–Kenia = herbata,
  • Rosja–Ukraina–Argentyna = słonecznik,
  • Brazylia–Wietnam–Kolumbia = kawa.

Kawowiec pochodzi z Etiopii, ale Etiopia nie jest liderem produkcji. Podkreśla to opis („głównymi producentami są państwa spoza Afryki”).

Oliwka to roślina oleista, nie używka. Drugi opis mówi wprost o roślinie oleistej — to wyklucza kawę i herbatę (obie są używkami) i zostawia oliwkę oraz słonecznik. Rozstrzyga „wieloletnia" (słonecznik jest jednoroczny) i „Bliski Wschód".

Wysokość n.p.m. to wskazówka na kawę. Arabika jest uprawiana głównie na wyżynach i w górach strefy międzyzwrotnikowej.

Punkt częściowy. Według zasad oceniania 1 pkt daje jeden poprawny wiersz albo jedna poprawna kolumna (same nazwy roślin albo same litery). Warto wypełnić całą tabelę.

Nie myl zbiorów oliwek ze zbiorami oliwy. Tabela A podaje zbiory owoców drzewa oliwnego; oliwy otrzymuje się z nich znacznie mniej (wagowo).

Treść zadania (CKE)

Zadanie 25 — geografia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MGEP-R0-100-A-2605 — zadanie 25. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, geografia PR Oryginalny PDF CKE, str. 29

Rozszyfrowanie czterech tabel

LiteraRoślinaTrójka producentówZbiory świata
Adrzewo oliwneHiszpania, Włochy, Maroko19 464,5 tys. t
Bkrzew herbacianyChiny, Indie, Kenia6 497,4 tys. t
CsłonecznikRosja, Ukraina, Argentyna56 072,7 tys. t
DkawowiecBrazylia, Wietnam, Kolumbia10 035,6 tys. t

Porównanie czterech roślin

CechaKawowiecDrzewo oliwneKrzew herbacianySłonecznik
cykl życiawieloletniwieloletniwieloletnijednoroczny
kategoriaużywkaroślina oleistaużywkaroślina oleista
pochodzenieWyżyna Abisyńska (wg treści zadania)Bliski Wschód (wg treści zadania)Azja Wschodnia i PołudniowaAmeryka Północna
strefa klimatycznamiędzyzwrotnikowapodzwrotnikowaciepła i wilgotnaumiarkowana ciepła
wymagania wodnedużemałe (znosi suszę letnią)dużeumiarkowane
produktziarna kawyoliwa z oliwekliście herbatyolej słonecznikowy

Najwięksi producenci kawy (2019, wg tabeli D)

MiejscePaństwoZbiory (tys. t)
1Brazylia3 009,4
2Wietnam1 684,0
3Kolumbia885,1

Paradoks kolonialny: kawa pochodzi z Etiopii, ale plantacje założono w koloniach Ameryki Południowej i Azji Południowo-Wschodniej. Podobnie kakao (Ameryka Środkowa → dziś Wybrzeże Kości Słoniowej i Ghana) i kauczukowiec (Amazonia → dziś Tajlandia, Indonezja, Malezja).

Arabika a robusta

CechaArabikaRobusta
wysokość uprawywyżej (wyżyny, góry)niżej
zawartość kofeinyniższawyższa
odporność na chorobymniejszawiększa
przykładowi producenciBrazylia, Kolumbia, EtiopiaWietnam

Basen Morza Śródziemnego — uprawy

UprawaGłówni producenci
oliwkiHiszpania, Włochy, Grecja, Turcja, Maroko, Tunezja
winoroślWłochy, Francja, Hiszpania
cytrusyHiszpania, Włochy, Turcja, Egipt
figi, migdałyTurcja, Hiszpania, Maroko

Klimat śródziemnomorski: gorące i suche lato, łagodna i wilgotna zima. Rośliny są przystosowane do suszy letniej: twarde, woskowane liście, głębokie korzenie, drobne blaszki liściowe.

Słonecznik — czarnoziemy stepowe

Państwo (2019, wg tabeli C)Zbiory (tys. t)
Rosja15 379,3
Ukraina15 254,1
Argentyna3 825,8

Rosja i Ukraina razem dały w 2019 r. ok. 55% światowych zbiorów słonecznika.

Herbata — warunki uprawy

WymaganieWartość
temperaturawysoka, bez mrozów
opadyobfite, równomierne
rzeźbaczęsto stoki górskie — dobry drenaż
glebykwaśne, przepuszczalne
zbiórgłównie młode listki
Producent (2019, wg tabeli B)Zbiory (tys. t)
Chiny2 777,2
Indie1 390,1
Kenia498,0

Punktacja CKE

  • 2 pkt — dwa poprawne wiersze tabeli: kawowiec — D, drzewo oliwne — A.
  • 1 pkt — jeden poprawny wiersz albo jedna poprawna kolumna (same nazwy roślin albo same litery).
  • 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „rolnictwo świata, uprawy plantacyjne, kawowiec, drzewo oliwne, krzew herbaciany, używki, rośliny oleiste” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl