Zadanie 24
Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: XI. Rolnictwo — przyrodnicze i pozaprzyrodnicze (kulturowe, religijne) czynniki rozwoju rolnictwa, główne uprawy i kierunki chowu zwierząt na świecie, regiony rolnicze. X. Ludność — wpływ religii na gospodarkę.
Treść zadania
Na mapie — odpowiednio czarnym albo czerwonym kolorem — oznaczono sześć wybranych państw, wśród których są: Argentyna, Hiszpania, Kazachstan, Pakistan, Turcja i Wietnam.
Kolorem czarnym oznaczono: Kazachstan, Pakistan, Wietnam. Kolorem czerwonym oznaczono: Turcję, Argentynę, Hiszpanię.
Polecenie (0–2). Uporządkuj państwa oznaczone na mapie kolorami według podanych kryteriów.
1. Państwa oznaczone kolorem czarnym — udział ryżu (%) w zbiorach zbóż w danym państwie:
udział najniższy … → … → … udział najwyższy
2. Państwa oznaczone kolorem czerwonym — udział trzody chlewnej (%) w produkcji mięsa w danym państwie:
udział najniższy … → … → … udział najwyższy
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
1. Udział ryżu w zbiorach zbóż (rosnąco):
| Państwo | Udział ryżu w zbiorach zbóż | Dlaczego |
|---|---|---|
| Kazachstan | ok. 2% | klimat kontynentalny suchy, stepy; dominuje pszenica jara |
| Pakistan | ok. 25% | klimat monsunowy tylko częściowo; dolina Indusu — ryż i pszenica po połowie |
| Wietnam | ponad 90% | klimat zwrotnikowy monsunowy, delty Mekongu i Rzeki Czerwonej — ryż to podstawa wyżywienia |
2. Udział trzody chlewnej w produkcji mięsa (rosnąco):
| Państwo | Udział wieprzowiny w produkcji mięsa | Dlaczego |
|---|---|---|
| Turcja | poniżej 1% | islam zakazuje spożywania wieprzowiny (ok. 99% ludności to muzułmanie) |
| Argentyna | ok. 15% | kraj wołowiny — pampa, ekstensywny wypas bydła, najwyższe na świecie spożycie wołowiny na osobę |
| Hiszpania | ok. 60–65% | największy producent wieprzowiny w UE, tradycja (szynka jamón), intensywny chów przemysłowy |
Religia jest czynnikiem lokalizacji hodowli. Islam i judaizm zakazują spożywania wieprzowiny — dlatego w Turcji, Pakistanie, na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej chów trzody chlewnej praktycznie nie istnieje. To najważniejszy pozaprzyrodniczy czynnik w tym zadaniu.
Hinduizm chroni bydło, nie świnie. W Indiach zakazany jest ubój krów — nie myl tych dwóch zakazów. Indie są przy tym jednym z największych eksporterów mięsa bawolego.
Argentyna to kraj wołowiny, nie wieprzowiny. Pampa i ekstensywny wypas na naturalnych pastwiskach dały specjalizację w bydle mięsnym. Spożycie wołowiny na mieszkańca (ok. 47 kg/rok) należy do najwyższych na świecie.
Kazachstan to step, nie pole ryżowe. Klimat kontynentalny suchy z opadami 200–400 mm rocznie wyklucza uprawę ryżu na dużą skalę. Kazachstan jest natomiast liczącym się eksporterem pszenicy.
Pakistan uprawia i ryż, i pszenicę. Nawadniana dolina Indusu daje oba zboża — stąd pozycja pośrednia. Pakistan jest przy tym jednym z największych eksporterów ryżu (odmiana basmati), mimo że w kraju dominuje pszenica.
Klucz punktuje każde kryterium osobno. Poprawne uszeregowanie jednej trójki = 1 pkt. Warto wypełnić oba wiersze.
Uwaga na kierunek szeregowania. Zadanie pyta od najniższego do najwyższego udziału. Odwrócenie kolejności to zero punktów.
Treść zadania (CKE)
Sześć państw z zadania
| Państwo | Klimat | Dominujące zboże | Dominujące mięso |
|---|---|---|---|
| Kazachstan | kontynentalny suchy (step) | pszenica | baranina, konina, wołowina |
| Pakistan | zwrotnikowy suchy i monsunowy | pszenica ≈ ryż | drób, baranina (islam) |
| Wietnam | zwrotnikowy monsunowy | ryż (ponad 90%) | wieprzowina (~65%) |
| Turcja | podzwrotnikowy śródziemnomorski | pszenica, jęczmień | drób, baranina, wołowina |
| Argentyna | umiarkowany ciepły (pampa) | pszenica, kukurydza | wołowina (~45%) |
| Hiszpania | podzwrotnikowy śródziemnomorski | jęczmień, pszenica | wieprzowina (~62%) |
Ryż — warunki uprawy i najwięksi producenci
| Wymaganie | Wartość |
|---|---|
| temperatura | powyżej 20 °C przez cały okres wegetacji |
| opady / nawodnienie | 1000–2000 mm albo pola zalewowe |
| teren | płaski (pola zalewowe) albo tarasy |
| gleby | żyzne, gliniaste, zatrzymujące wodę |
| Miejsce | Producent | Produkcja (mln t, 2023) |
|---|---|---|
| 1 | Indie | ~196 |
| 2 | Chiny | ~206 |
| 3 | Bangladesz | ~57 |
| 4 | Indonezja | ~54 |
| 5 | Wietnam | ~43 |
| … | Pakistan | ~9 |
| … | Kazachstan | ~0,5 |
Ok. 90% światowej produkcji ryżu pochodzi z Azji Monsunowej.
Trzoda chlewna a religia
| Religia | Stosunek do wieprzowiny | Państwa |
|---|---|---|
| islam | zakaz (haram) | Turcja, Pakistan, kraje arabskie, Indonezja, Nigeria (płn.) |
| judaizm | zakaz (niekoszerne) | Izrael |
| hinduizm | dozwolona, ale rzadko spożywana | Indie |
| chrześcijaństwo | brak ograniczeń | Hiszpania, Polska, Niemcy |
| buddyzm / konfucjanizm | brak ograniczeń | Wietnam, Chiny |
| Państwo | Pogłowie trzody (mln szt.) |
|---|---|
| Chiny | ~450 |
| USA | ~75 |
| Brazylia | ~42 |
| Hiszpania | ~34 (największe w UE) |
| Niemcy | ~21 |
| Wietnam | ~30 |
| Polska | ~9,5 |
| Turcja | ~0,001 |
Struktura produkcji mięsa w wybranych państwach
| Państwo | Wieprzowina | Wołowina | Drób | Baranina |
|---|---|---|---|---|
| Hiszpania | ~62% | ~10% | ~24% | ~3% |
| Argentyna | ~15% | ~45% | ~38% | ~2% |
| Turcja | ~0% | ~30% | ~62% | ~7% |
| Wietnam | ~65% | ~8% | ~25% | — |
| Polska | ~40% | ~10% | ~49% | — |
Argentyna — kraj wołowiny
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| pampa | żyzne stepy o powierzchni ok. 750 tys. km² |
| pogłowie bydła | ~54 mln sztuk (przy 46 mln mieszkańców) |
| spożycie wołowiny | ~47 kg/os./rok — czołówka świata |
| typ chowu | ekstensywny wypas na naturalnych pastwiskach |
| eksport | jeden z największych na świecie |
| tradycja | asado — pieczone mięso, danie narodowe; kultura gauczów |
Hiszpania — potęga wieprzowiny
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| pozycja w UE | 1. producent wieprzowiny |
| pozycja w świecie | 3.–4. po Chinach, USA i Brazylii |
| produkcja roczna | ok. 5 mln ton |
| główne regiony | Katalonia, Aragonia, Kastylia i León |
| produkt flagowy | jamón ibérico — szynka z czarnych świń iberyjskich karmionych żołędziami |
| typ chowu | intensywny, przemysłowy (poza jamón ibérico) |
Punktacja CKE
- 2 pkt — poprawne uporządkowanie według obu kryteriów.
- 1 pkt — poprawne uporządkowanie według jednego kryterium.
- Rozwiązanie:
- Kazachstan → Pakistan → Wietnam
- Turcja → Argentyna → Hiszpania
- Razem: 2 pkt.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „uprawa ryzu, produkcja miesa, trzoda chlewna, islam a hodowla swin, Wietnam, Kazachstan, Hiszpania, Argentyna" zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl