m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MGEP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★☆☆

Zadanie 8

Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Zakres podstawowy II.1) Zdający charakteryzuje Ziemię jako planetę Układu Słonecznego; II.3) Zdający na podstawie zdjęć i innych materiałów źródłowych przedstawia i porównuje ciała niebieskie tworzące Układ Słoneczny.

Treść zadania

Literami A–C oznaczono fotografie wybranych ciał niebieskich w Układzie Słonecznym, położonych dalej od Słońca niż Merkury i bliżej Słońca niż pas planetoid. Ciała niebieskie przedstawiono w tej samej skali.

Polecenie (0–2). Uzupełnij zdania. Wpisz w luki właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.

Wśród ciał niebieskich oznaczonych literami A–C (występuje / nie występuje) … ciało niebieskie, które jest zbudowane z wodoru i helu, charakteryzujące się średnią gęstością mniejszą od gęstości wody.

Maksymalna odległość od Słońca ciała niebieskiego oznaczonego literą B jest (mniejsza / większa) … niż maksymalna odległość Ziemi od Słońca.

Wyższą średnią temperaturą powierzchni niż średnia temperatura powierzchni Ziemi charakteryzuje się ciało niebieskie oznaczone literą (A / C) … .

Fotografie wybranych ciał niebieskich Układu Słonecznego oznaczonych literami A–C, położonych między Merkurym a pasem planetoid.
Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 10

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

1. nie występuje

Zakres wskazany w treści — między orbitą Merkurego a pasem planetoid — obejmuje Wenus, Ziemię i Marsa (oraz Księżyc). Planety te należą do grupy ziemskiej: są zbudowane ze skał i metali, a ich gęstość jest znacznie większa niż gęstość wody (3,9–5,5 g/cm³; Księżyc — ok. 3,3 g/cm³).

Ciałem zbudowanym z wodoru i helu, o gęstości mniejszej niż woda (0,69 g/cm³), jest Saturn — planeta olbrzymia, leżąca daleko poza pasem planetoid. Wśród ciał A–C takiej planety więc nie ma.

2. większa

Na fotografii od lewej widać: A — Wenus, nieoznaczoną Ziemię, B — Księżyc (najmniejsze ciało, średnica ok. 3475 km) i C — Marsa. Księżyc krąży wokół Ziemi w odległości ok. 384 tys. km, więc w części swojej orbity jest dalej od Słońca niż Ziemia. Dlatego jego maksymalna odległość od Słońca jest większa niż maksymalna odległość Ziemi od Słońca (ok. 152 mln km).

3. A

Do wyboru są A (Wenus) i C (Mars). Wyższą średnią temperaturę powierzchni niż Ziemia (ok. +15 °C) ma Wenus — ok. +464 °C, wskutek silnego efektu cieplarnianego wywołanego atmosferą złożoną głównie z (ok. 96%). Mars jest chłodniejszy od Ziemi (ok. −65 °C).

Typowy błąd / pułapka

Zakres „dalej niż Merkury, bliżej niż pas planetoid” wyklucza planety olbrzymie. To klucz do pierwszej luki: w tym przedziale są tylko ciała skaliste (Wenus, Ziemia, Księżyc, Mars), więc żadne nie jest zbudowane z wodoru i helu.

Gęstość mniejszą od wody ma spośród planet tylko Saturn. . Planety skaliste mają gęstość 3,9–5,5 g/cm³.

Wenus jest gorętsza od Merkurego, mimo że leży dalej od Słońca. Powód: gęsta atmosfera i ekstremalny efekt cieplarniany. Merkury nie ma atmosfery, więc w nocy jego temperatura spada do −180 °C.

Rozmiar na fotografii jest wskazówką. Ciała przedstawiono w tej samej skali: Wenus (A) i Ziemia są prawie jednakowe, Mars (C) jest wyraźnie mniejszy, a najmniejszy jest Księżyc (B). Nie bierz B za Marsa — Mars to C.

Księżyc a odległość od Słońca. Księżyc krąży wokół Ziemi, więc raz jest bliżej, a raz dalej od Słońca niż Ziemia. Jego największa odległość od Słońca jest więc większa niż największa odległość Ziemi od Słońca (aphelium Ziemi).

Punktacja jest stopniowana. Trzy poprawne luki = 2 pkt, dwie = 1 pkt. Warto wypełnić wszystkie, nawet przy niepewności co do jednej.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 8 — geografia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MGEP-R0-100-A-2605 — zadanie 8. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, geografia PR Oryginalny PDF CKE, str. 10

Planety Układu Słonecznego

PlanetaTypŚrednica, kmGęstość, g/cm³Śr. odległość od Słońca, mln kmŚr. temperatura powierzchni
Merkuryziemska4 8795,4358+167 °C
Wenusziemska12 1045,24108+464 °C
Ziemiaziemska12 7425,51150+15 °C
Marsziemska6 7793,93228−65 °C
← pas planetoid →330–480
Jowiszolbrzym gazowy139 8201,33778−110 °C
Saturnolbrzym gazowy116 4600,691 434−140 °C
Uranolbrzym lodowy50 7241,272 871−195 °C
Neptunolbrzym lodowy49 2441,644 495−200 °C

Planety grupy ziemskiej a olbrzymy

CechaGrupa ziemskaPlanety olbrzymie
składskały i metalewodór i hel (gazowe), lody (lodowe)
gęstośćduża (3,9–5,5 g/cm³)mała (0,69–1,64 g/cm³)
rozmiarymałebardzo duże
powierzchniastałabrak wyraźnej
księżyce0–2dziesiątki
pierścieniebrakobecne
położeniewewnątrz pasa planetoidna zewnątrz pasa planetoid
tempo obrotuwolneszybkie

Wenus — dlaczego jest najgorętsza

CechaWartość
skład atmosfery96% , 3,5% , chmury
ciśnienie atmosferyczne92 razy większe niż na Ziemi
średnia temperatura+464 °C — wyższa niż na Merkurym
amplituda dobowaznikoma (gęsta atmosfera wyrównuje)
przyczynaekstremalny efekt cieplarniany

Wenus bywa nazywana „siostrą Ziemi” ze względu na podobne rozmiary i gęstość.

Peryhelium i aphelium

PojęcieDefinicjaZiemiaMars
peryheliumpunkt orbity najbliższy Słońcu147 mln km (początek stycznia)207 mln km
apheliumpunkt orbity najdalszy od Słońca152 mln km (początek lipca)249 mln km

Orbity planet są elipsami (I prawo Keplera), a Słońce znajduje się w jednym z ich ognisk. Księżyc (B) krąży wokół Ziemi w odległości ok. 384 tys. km, więc jego odległość od Słońca waha się wokół odległości Ziemi.

Pas planetoid

CechaOpis
położeniemiędzy orbitami Marsa i Jowisza (2,1–3,3 j.a.)
największe ciałoCeres (planeta karłowata, 940 km)
genezamateria, która nie uformowała planety przez zaburzenia grawitacyjne Jowisza
znaczenie dla zadaniagranica między planetami skalistymi a olbrzymami

Punktacja CKE

  • 2 pkt — trzy poprawne odpowiedzi: nie występuje, większa, A.
  • 1 pkt — dwie poprawne odpowiedzi.
  • 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „Uklad Sloneczny, planety grupy ziemskiej, Wenus, Mars, gestosc planet, temperatura powierzchni” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl