m Matura-Online.pl Rozwiązania zadań maturalnych
MGEP-R0-100-2605 • Otwarte krótkie • 2 pkt • Trudność: ★★★☆☆

Zadanie 21

Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony

Wymaganie:

Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej; XV.3) Zdający analizuje zróżnicowanie przestrzenne zachowań prokreacyjnych Polaków. Zakres podstawowy I.3) Zdający czyta i interpretuje treści różnych map.

Treść zadania

Na mapie Polski przedstawiono liczbę urodzeń żywych w 2022 roku według województw, w podziale na urodzenia w miastach i urodzenia na wsi (kartodiagram: półkola — urodzenia w miastach i na wsi). Barwą województw (kartogram) przedstawiono współczynnik urbanizacji: śląskie w przedziale 70,0–75,9%, podkarpackie — 41,1–49,9%.

Z mapy wynika, że:

  • w województwie śląskim urodzeń było znacznie więcej niż w podkarpackim, a zdecydowana większość przypadła na miasta;
  • w województwie podkarpackim urodzeń było mniej, a liczba urodzeń w mieście i na wsi jest zbliżona.

Polecenie (0–2). Wyjaśnij, z czego wynika przedstawiona na mapie różnica w liczbie i w strukturze urodzeń żywych między województwem śląskim a podkarpackim. W odpowiedzi odnieś się do liczebności populacji i do poziomu urbanizacji obu województw.

Mapa Polski z liczbą urodzeń żywych w 2022 roku według województw w podziale na miasto i wieś oraz współczynnikiem urbanizacji.
Na podstawie: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605 Oryginalny PDF CKE, str. 24

Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF

Rozwiązanie

Wyjaśnienie (zgodne z przykładową odpowiedzią w zasadach oceniania CKE):

Różnica w liczbie urodzeń — liczebność populacji.

W województwie śląskim urodzeń było więcej niż w podkarpackim, ponieważ zamieszkuje je znacznie więcej osób (śląskie to drugie po mazowieckim województwo pod względem liczby ludności, ok. dwukrotnie ludniejsze od podkarpackiego). Większa populacja daje więcej urodzeń.

Różnica w strukturze urodzeń — poziom urbanizacji.

W województwie śląskim dominują urodzenia w miastach, co wynika z wysokiego poziomu urbanizacji — według mapy 70,0–75,9% (najwyższa klasa). Sprzyja temu m.in. istnienie konurbacji katowickiej.

W województwie podkarpackim liczba urodzeń w mieście i na wsi jest zbliżona, ponieważ poziom urbanizacji jest tam znacznie niższy — według mapy 41,1–49,9% (najniższa klasa). Znaczna część ludności mieszka na wsi.

Wniosek. Liczba urodzeń odzwierciedla wielkość populacji, a proporcja urodzeń miasto/wieś — poziom urbanizacji województwa.

Typowy błąd / pułapka

Klucz wymaga odniesienia do obu czynników i obu województw. Pełne 2 pkt tylko wtedy, gdy odpowiedź obejmuje liczebność populacji i poziom urbanizacji w obu województwach. 1 pkt daje np. odniesienie do obu czynników w jednym województwie albo do jednego czynnika w obu województwach.

Nie myl liczby urodzeń ze współczynnikiem urodzeń. Liczba urodzeń zależy głównie od wielkości populacji; współczynnik (na 1000 mieszkańców) mierzy natężenie zjawiska. Zadanie pyta o liczbę.

Śląskie — najwyższa klasa urbanizacji na mapie (70,0–75,9%), m.in. dzięki konurbacji katowickiej — zespołowi wielu zrośniętych ze sobą miast.

Podkarpackie — najniższa klasa urbanizacji na mapie (41,1–49,9%), w tej samej klasie co m.in. lubelskie i świętokrzyskie.

Czytaj kartodiagram na dwóch poziomach. Wielkość koła = liczba urodzeń (skala bezwzględna); podział koła = struktura miasto/wieś. Zadanie pyta o oba aspekty.

Treść zadania (CKE)

Zadanie 21 — geografia 2026, poziom rozszerzony, arkusz CKE
Fragment arkusza CKE MGEP-R0-100-A-2605 — zadanie 21. Na podstawie: CKE, matura maj 2026, geografia PR Oryginalny PDF CKE, str. 24

Śląskie a podkarpackie — porównanie

CechaŚląskiePodkarpackie
liczba ludnościdruga w Polsce (po mazowieckim)ok. dwa razy mniejsza
gęstość zaludnienianajwyższa w Polsceznacznie niższa
poziom urbanizacji (wg mapy)70,0–75,9%41,1–49,9%
struktura urodzeń (wg mapy)przewaga miastmiasto ≈ wieś
charakter osadnictwakonurbacja katowickaduży udział ludności wiejskiej

Liczba urodzeń a współczynnik urodzeń

WskaźnikZależy głównie odCo mierzy
liczba urodzeńwielkości populacjiskalę bezwzględną
współczynnik urodzeństruktury wieku i dzietnościnatężenie zjawiska
dzietność (TFR)liczby dzieci na kobietęzachowania prokreacyjne

Uwaga: województwo o większej populacji może mieć więcej urodzeń nawet przy niższej dzietności.

Kartodiagram — jak go czytać

ElementCo przedstawia
wielkość znaku (koła, słupka)wartość bezwzględna zjawiska
podział znaku (wycinki, segmenty)struktura zjawiska
kolor segmentówkategorie (tu: miasto / wieś)
położenie znakujednostka przestrzenna
Metoda kartograficznaDo czego służy
kartodiagramwartości bezwzględne (liczba urodzeń, produkcja)
kartogram (choropleta)wartości względne (gęstość, %, wskaźniki)
izoliniezjawiska ciągłe (temperatura, wysokość)
sygnaturyrozmieszczenie obiektów punktowych
zasięgigranice występowania zjawiska

Na mapie w tym zadaniu połączono obie metody: kartodiagram (liczba urodzeń w miastach i na wsi) i kartogram (współczynnik urbanizacji).

Dlaczego śląskie jest tak zurbanizowane

CzynnikOpis
węgiel kamiennywydobycie sprzyjało rozwojowi osad górniczych
industrializacjahuty, koksownie, elektrownie
konurbacja katowickawiele miast zrośniętych ze sobą

Dlaczego podkarpackie jest słabo zurbanizowane

CzynnikOpis
tradycja rolniczaregion historycznie rolniczy
rozdrobnienie gospodarstwdużo małych gospodarstw rodzinnych
rzeźba terenuna południu góry i pogórza

Punktacja CKE

  • 2 pkt — poprawne wyjaśnienie zawierające odniesienie do liczebności populacji i do poziomu urbanizacji w obu województwach.
  • 1 pkt — odniesienie do obu czynników w jednym województwie albo do liczebności populacji w obu albo do poziomu urbanizacji w obu.
  • 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozumiesz, jak to rozwiązać?

Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji

matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „ludność, urodzenia żywe, województwo śląskie, podkarpackie, poziom urbanizacji, liczebność populacji, kartodiagram” zrobisz samodzielnie.

Otwórz matury-online.pl