Zadanie 2
Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zakres rozszerzony I.7) Zdający identyfikuje zależności przyczynowo-skutkowe, funkcjonalne i czasowe między elementami przestrzeni geograficznej.
Zakres podstawowy I.3) Zdający czyta i interpretuje treści różnych map, w tym topograficznych.
Treść zadania
Na obszarze przedstawionym w polu D2 mapy szczegółowej zielony szlak pieszy przecina drogę wojewódzką.
Polecenie (0–1). Przedstaw dwie cechy środowiska przyrodniczego — możliwe do odczytania z mapy szczegółowej — które turysta może obserwować podczas wycieczki zielonym szlakiem pieszym z powyższego miejsca do schroniska PTTK na Klimczoku.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
Dwie cechy środowiska przyrodniczego — np. dwie z poniższych (przykładowe odpowiedzi z zasad oceniania CKE; uznawane są też inne poprawne cechy odczytane z mapy):
Szlak przebiega pod górę — prowadzi z doliny w Szczyrku do schroniska PTTK na Klimczoku (1034 m n.p.m.). Na mapie widać to po rosnących wartościach poziomic.
Szlak przebiega przez obszar o dużych deniwelacjach — poziomice są gęsto ułożone, co świadczy o stromych stokach i znacznych różnicach wysokości względnej.
Fragmenty szlaku poprowadzono doliną rzeczną — poziomice wyginają się w kształt litery „V" skierowanej w górę stoku, a wzdłuż nich biegnie ciek wodny.
Fragmenty szlaku przebiegają po stokach wzniesień — widać to po przebiegu szlaku względem poziomic.
Fragmenty szlaku przebiegają przez tereny leśne — na mapie oznaczone zielonym tłem z sygnaturą lasu.
Trasa przecina potoki — na mapie widoczne są niebieskie linie cieków krzyżujące się ze szlakiem.
Polecenie pyta o cechy ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO. Elementy antropogeniczne — schronisko, wyciąg krzesełkowy, droga wojewódzka, zabudowa, oznakowanie szlaku — nie punktują, choć też są na mapie.
Cechy muszą być odczytywalne z mapy. Odpowiedzi typu „turysta zobaczy jelenie" albo „poczuje zapach lasu" nie mają oparcia w źródle. Mapa pokazuje rzeźbę terenu, wody, pokrycie roślinnością.
Trzeba podać dwie różne cechy. „Szlak idzie pod górę" i „szlak pokonuje różnicę wysokości" to ta sama cecha zapisana dwa razy — CKE policzy ją raz.
Punkt przyznaje się łącznie za obie cechy. Jedna trafna i jedna chybiona to zero punktów.
Nie myl wysokości bezwzględnej z względną. Bezwzględna — nad poziomem morza (odczytywana z poziomic i punktów wysokościowych). Względna (deniwelacja) — różnica między dwoma punktami w terenie.
Kierunek „pod górę" trzeba sprawdzić na mapie. Odczyt wartości poziomic wzdłuż szlaku pokazuje, czy wysokość rośnie, czy maleje — to nie jest oczywiste bez sprawdzenia.
Treść zadania (CKE)
Co da się odczytać z mapy topograficznej
| Kategoria | Elementy | Jak oznaczone |
|---|---|---|
| rzeźba terenu | wzniesienia, doliny, przełęcze, stoki, deniwelacje | poziomice, punkty wysokościowe, cieniowanie |
| wody | rzeki, potoki, jeziora, źródła, mokradła | kolor niebieski |
| roślinność | lasy, łąki, sady, uprawy | kolor zielony, sygnatury |
| antropogeniczne | drogi, zabudowa, schroniska, wyciągi, szlaki | linie, sygnatury, kolory |
W zadaniach o „środowisku przyrodniczym” korzystamy wyłącznie z trzech pierwszych kategorii.
Odczyt rzeźby terenu z poziomic
| Obserwacja | Wniosek |
|---|---|
| poziomice gęsto ułożone | stok stromy, duże deniwelacje |
| poziomice rzadko ułożone | teren płaski lub łagodnie nachylony |
| rosnące wartości wzdłuż trasy | szlak prowadzi pod górę |
| poziomice w kształcie V skierowanego w górę stoku | dolina (często z ciekiem) |
| poziomice w kształcie V skierowanego w dół stoku | grzbiet |
| poziomice zamknięte | wzniesienie lub zagłębienie |
Nachylenie stoku
gdzie — różnica wysokości, — odległość w poziomie (odczytana z mapy przez skalę).
Znaki umowne na mapie szczegółowej
Znaczenie znaków zawsze sprawdzaj w legendzie mapy. Na mapie do tego arkusza m.in.:
| Znak | Znaczenie |
|---|---|
| kolorowa linia przerywana (czerwona, zielona, niebieska, żółta, czarna) | szlak turystyczny pieszy PTTK |
| zielone tło | las |
| niebieska linia | rzeka, potok, strumień |
| brązowe linie z wartościami | poziomice (co 50 m) |
| kropka z liczbą | punkt wysokościowy, szczyt |
Cechy szlaku w Beskidzie Śląskim — kontekst
| Cecha | Skutek dla turysty |
|---|---|
| duże deniwelacje | wymagająca trasa, długie podejście |
| duża lesistość | ograniczone widoki poza polanami |
| gęsta sieć potoków | liczne przejścia przez wodę, mostki |
| piętrowość roślinności | zmiana lasu z mieszanego na świerkowy z wysokością |
| skały osadowe (flisz karpacki) | wychodnie piaskowców i zlepieńców na grzbietach |
Punktacja CKE
- 1 pkt — przedstawienie dwóch poprawnych, różnych cech środowiska przyrodniczego możliwych do odczytania z mapy.
- 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt (np. jedna cecha, cecha powtórzona, cechy antropogeniczne) albo brak odpowiedzi.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „mapa topograficzna, odczyt cech srodowiska przyrodniczego, deniwelacje, szlak turystyczny, Beskid Slaski” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl