Zadanie 27
Matura z geografii, maj 2026, poziom rozszerzony
Wymaganie: Zakres rozszerzony XII.1) Zdający wykazuje na podstawie danych statystycznych zróżnicowanie udziału poszczególnych rodzajów transportu w przewozach w Polsce.
Zakres podstawowy I.5) Zdający interpretuje dane liczbowe przedstawione w postaci tabel.
Treść zadania
W tabeli przedstawiono dane o przewozach ładunków (w %) w transporcie krajowym w Polsce w 2022 roku według stref odległości. Wśród rodzajów transportu oznaczonych literami A–C są trzy rodzaje wybrane spośród: kolejowego, morskiego, samochodowego i wodnego śródlądowego.
| Rodzaj transportu | Ogółem (tys. ton) | do 49 km | 50–149 km | 150–499 km | 500 km i więcej |
|---|---|---|---|---|---|
| A | 1 257 522 | 46,3 | 26,4 | 24,7 | 2,5 |
| B | 151 768 | 28,4 | 19,8 | 41,2 | 10,6 |
| C | 668 | 38,4 | 61,2 | 0,2 | 0,2 |
Polecenie (0–1). Oceń prawdziwość stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F — jeśli jest fałszywe.
- W tabeli literą B oznaczono transport wodny śródlądowy, a literą C — transport morski.
- W przypadku transportu samochodowego wraz ze wzrostem odległości udział w przewozach ładunków maleje.
Źródło: arkusz CKE MGEP-R0-100-2605. Otwórz oryginalny PDF
Rozwiązanie
FP
1. F
Przyporządkowanie jest inne:
| Litera | Rodzaj transportu | Dlaczego |
|---|---|---|
| A | samochodowy | 1 257 522 tys. ton — zdecydowanie największa masa ładunków; przewaga tras krótkich |
| B | kolejowy | 151 768 tys. ton; największy udział w strefie 150–499 km i najwyższy w tabeli udział przewozów na odległość 500 km i więcej — kolej sprawdza się na dużych odległościach |
| C | wodny śródlądowy | zaledwie 668 tys. ton — marginalna rola w Polsce; przewozy skupione na krótkich odległościach (do 149 km) |
Do rozstrzygnięcia wystarczy litera B: to transport kolejowy, a nie wodny śródlądowy, więc całe stwierdzenie jest fałszywe. Transport morski to czwarty rodzaj z listy, którego w tabeli nie ma.
2. P
Dla transportu samochodowego (litera A) udział maleje systematycznie wraz ze wzrostem odległości:
Transport samochodowy dominuje na krótkich dystansach — jest elastyczny, zapewnia dostawę „od drzwi do drzwi", ale przy dużych ładunkach na długich trasach jest zwykle droższy od kolei.
Najpierw rozpoznaj B. Masa 151 768 tys. ton i największy udział w strefie 150–499 km to cechy transportu kolejowego — już to czyni pierwsze stwierdzenie fałszywym.
Rozpoznawaj rodzaj transportu po masie ładunków. W tabeli (krajowe przewozy w 2022 r.): A — ok. 1,26 mld ton, B — ok. 152 mln ton, C — zaledwie ok. 0,67 mln ton. Różnice są rzędu wielkości — nie sposób ich pomylić.
Kolej wygrywa na dłuższych dystansach, samochód na krótkich. Kolej ma wysokie koszty stałe (przeładunek, dowóz do terminala), ale niskie zmienne, więc jej przewagi rosną wraz z odległością.
Transport wodny śródlądowy w Polsce jest marginalny. Ogranicza go m.in. niski i zmienny stan wód oraz słabo rozwinięta sieć dróg wodnych.
Czytaj wiersze, nie kolumny. Procenty w tabeli sumują się w wierszach (dla każdego rodzaju transportu osobno), a nie w kolumnach. Porównywanie wartości pionowo prowadzi do błędnych wniosków.
Treść zadania (CKE)
Przewozy ładunków w transporcie krajowym (2022) — dane z tabeli
| Rodzaj transportu | Masa (mln ton) |
|---|---|
| A — samochodowy | ~1 258 |
| B — kolejowy | ~152 |
| C — wodny śródlądowy | ~0,67 |
Porównanie gałęzi transportu
| Cecha | Samochodowy | Kolejowy | Wodny śródlądowy | Morski | Lotniczy |
|---|---|---|---|---|---|
| prędkość | średnia | średnia | najniższa | niska | najwyższa |
| koszt jednostkowy | średni | niski | najniższy | najniższy | najwyższy |
| ładowność | mała | duża | bardzo duża | największa | mała |
| dostawa „od drzwi do drzwi” | tak | nie | nie | nie | nie |
| emisja na tkm | wysoka | niska | bardzo niska | niska | najwyższa |
| typowe ładunki | wszystkie, drobnica | masowe (węgiel, kruszywa) | masowe, ponadgabarytowe | masowe, kontenery | cenne, pilne, lekkie |
Dlaczego samochody dominują na krótkich dystansach
| Zaleta | Opis |
|---|---|
| elastyczność | dowolna trasa, dowolna godzina |
| „od drzwi do drzwi” | brak przeładunków |
| gęsta sieć dróg | dojazd niemal w każde miejsce |
| niskie koszty stałe | brak konieczności terminala |
| szybkość na krótkich trasach | brak czasu na przeładunek |
| Wada | Opis |
|---|---|
| wysoki koszt na długich trasach | paliwo, kierowca, opłaty drogowe |
| emisja spalin i hałasu | największy udział w emisjach transportu |
| kongestia | korki w aglomeracjach |
| wypadkowość | najwyższa spośród gałęzi transportu |
| niszczenie nawierzchni | koszty utrzymania dróg |
Transport wodny śródlądowy w Polsce — dlaczego marginalny
| Bariera | Opis |
|---|---|
| niskie i zmienne stany wód | żegluga zależna od pory roku i pogody |
| słabo rozwinięta sieć dróg wodnych | niewiele odcinków o parametrach dla dużych barek |
| zamarzanie zimą | przerwy w żegludze |
Struktura przewozów według odległości — interpretacja
| Strefa | A — samochodowy | B — kolejowy | C — wodny śródlądowy |
|---|---|---|---|
| do 49 km | 46,3% | 28,4% | 38,4% |
| 50–149 km | 26,4% | 19,8% | 61,2% |
| 150–499 km | 24,7% | 41,2% | 0,2% |
| 500 km i więcej | 2,5% | 10,6% | 0,2% |
Wnioski:
- samochodowy — trend malejący wraz z odległością,
- kolejowy — maksimum w strefie 150–499 km, najwyższy udział tras najdłuższych,
- wodny śródlądowy — skupiony w strefie 50–149 km, praktycznie brak tras dłuższych niż 150 km.
Punktacja CKE
- 1 pkt — odpowiedź poprawna: FP.
- 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozumiesz, jak to rozwiązać?
Przećwicz podobne typy zadań w aplikacji
matury-online.pl ma tysiące zadań pogrupowanych po dziedzinach. Sprawdź, czy temat „transport w Polsce, przewozy ladunkow, transport samochodowy, kolejowy, wodny srodladowy, strefy odleglosci” zrobisz samodzielnie.
Otwórz matury-online.pl